ଯଦ୍ଯେଵଂ ପାଣ୍ଡଵୈ ରାଜନ୍ଭଵଦ୍ଵିଷଯଵାସିଭିଃ। ଯଦୃଚ୍ଛଯା ମୋକ୍ଷିତୋଽସି କତତ୍ରକା ପରିଦେଵନା
ରାଜା, ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହାକି ଘଟିଗଲା, ମୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ କଣ ଦୁଃଖ କରିବା?
ନ ଚୈତତ୍ସାଧୁ ଯଦ୍ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତ୍ଵାଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍। ସ୍ଵସେନଯା ସଂପ୍ରଯାନ୍ତଂ ନାନୁଯାନ୍ତି ସ୍ମ ପୃଷ୍ଠତଃ
ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ନିଜ ସେନା ସହ ଯାଉଥିଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପଛରେ ଯାଇନଥିଲେ।
ଶୂରାଶ୍ଚ ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପଲାଯିନଃ। ଭଵତସ୍ତେ ସଭାଯାଂ ଵୈ ପ୍ରେଷ୍ଯତାଂ ପୂର୍ଵମାଗତାଃ
ଯେଉଁ ସେନା ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ, ସେମାନେ ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ସଭାକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵେଯାନି ରତ୍ନାନି ତ୍ଵମଦ୍ଯାପ୍ଯୁପଭୁଞ୍ଜସେ। ସତ୍ଵସ୍ଥାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପଶ୍ଯ ନ ତେ ପ୍ରାଯମୁପାଵିଶନ୍
ଆପଣ ଏଯାଁ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ରତ୍ନ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଦେଖନ୍ତୁ—ଏହି ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଧିକାଂଶ ଆସି ବସିନଥିଲେ।
ତଦଲଂ ତେ ମହାବାହୋ ଵିଷାଦଂ କର୍ତୁମୀଦୃଶମ୍'। ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ରରାଜନ୍ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ଚିନ୍ତାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆଉ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ, ବଳଶାଳୀ ମହାବାହୁ, ଉଠ ରାଜା, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ। ଚିନ୍ତା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ନୃପତେ ରାଜ୍ଞୋ ଵିଷଯଵାସିଭିଃ। ପ୍ରିଯାଣ୍ଯାଚରିତଵ୍ଯାନି ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ରାଜା, ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ କାମ କରିବାକୁ ପଡିଥାଏ। ଏଠି ଦୁଃଖ କରିବାର କାହାଣି?
ମଦ୍ଵାକ୍ଯମେତଦ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯଦ୍ଯେଵଂ ନ କରିଷ୍ଯସି। ସ୍ଥାସ୍ଯାମୀହ ଭଵତ୍ପାଦୌ ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ନରିମର୍ଦନ
ରାଜାଙ୍କ ମହାନ୍ତ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ କାମ ନ କରିବା, ତେବେ ମୁଁ ଏଠି ତୁମ ପାଦ ତଳେ ରହିବି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠି ହରାଇବା, ସେଉଁଠି ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରହିବା।
ନୋତ୍ସହେ ଜୀଵିତୁମହଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିହୀନୋ ନରର୍ଷଭଃ। ପ୍ରାଯୋପଵିଷ୍ଟସ୍ତୁ ତଥା ରାଜ୍ଞାଂ ହାସ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ବିନା ଜୀବନ ଚାଲିବାକୁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ ଏଭଳି ଉପବାସରେ ଅଟୁଟ ରହିବା, ତେବେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହସ୍ୟର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କର୍ଣେନ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। ନୈଵୋତ୍ଥାତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ସ୍ଵର୍ଗାଯ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ରାଜା ସେ ସମୟରେ ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରାଯୋପଵିଷ୍ଟଂ ରାଜାନଂ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍। ଉଵାଚ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ରାଜଞ୍ଶକୁନିଃ ସୌବଲସ୍ତଦା
ଉପବାସରେ ବସିଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ରାଜାଙ୍କୁ, ରୋଷରେ ଅତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ସମୟରେ, ସୁବଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକୁନି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ।
ସମ୍ଯଗୁକ୍ତଂ ହି କର୍ଣେନ ତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ କୌରଵ ତ୍ଵଯା। ମଯା ହୃତାଂ ଶ୍ରିଯଂ ସ୍ଫୀତାଂ ତାଂ ମୋହାଦପହାସି କିମ୍
କର୍ଣ୍ଣ ଭଲ କଥା କହିଛି, ତୁମେ ଏହା ଶୁଣିଛ, କୌରବ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ବଡ଼ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଛି, ତୁମେ ମୂଢ଼ତାରେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା?
ତ୍ଵମବୁଦ୍ଧ୍ଯା ନୃପଵର ପ୍ରାଣାନୁତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛସି। ଅଦ୍ଯ ଵାଽପ୍ଯଵଗନ୍ଛାମି ନ ଵୃଦ୍ଧାଃ ସେଵିତାସ୍ତ୍ଵଯା
ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅବିବେକରେ ତୁମେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଏଯାଁ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିନାହିଁ।
ଯଃ ସମୁତ୍ପତିତଂ ହର୍ଷଂ ଦୈନ୍ଯଂ ଵା ନ ନିଯଚ୍ଛତି। ସ ନଶ୍ଯତି ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାତ୍ରମାମମିଵାମ୍ଭସି
ଯେଉଁ ଲୋକ ଉତ୍ସାହ କିମ୍ବା ଦୁଃଖକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିନାହିଁ, ସେ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଅପକ୍ୱ ମାଟିର ଘଡ଼ା ପାଣିରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି।
ଅତିଭୀରୁଂ ମୃଦୁଂ କ୍ଲୀବଂ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରଂ ପ୍ରମାଦିନମ୍। ଵ୍ଯସନାଦ୍ଵିଷଯାକ୍ରାନ୍ତଂ ନ ଭଜନ୍ତି ନୃପଂ ଶ୍ରିତାଃ
ଅତି ଭୟଭୀତ, ମୃଦୁ, ଦୁର୍ବଳ, ଅଳସ, ଅସାବଧାନ, ବିପଦରେ ଅତିକ୍ରମିତ ରାଜାକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନୁସରଣ କରିନାହିଁ।
ସତ୍କୃତସ୍ଯ ହି ତେ ଶୋକୋ ଵିପରୀତେ କଥଂ ଭଵେତ୍। ମା କୃତଂ ଶୋଭନଂ ପାର୍ଥୈଃ ଶୋକମାଲମ୍ବ୍ଯ ନାଶଯ
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛ, ଏଠି ଦୁଃଖ କିପରି ଆସିପାରିବ? ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭଲ କାମ କରିଛନ୍ତି, ଦୁଃଖକୁ ଧରି ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିନାହିଁ।
ଯତ୍ର ହର୍ଷସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଃ ସତ୍କର୍ତଵ୍ଯାଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ତତ୍ର ଶୋଚସି ରାଜେନ୍ଦ୍ରଵିପରୀତମିଦଂ ତଵ
ରାଜା, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଖୁସି ହେବା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ, ସେଉଁଠି ତୁମେ ଦୁଃଖ କରୁଛ। ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ।
ପ୍ରସୀଦମା ତ୍ଯଜାତ୍ମାନଂ ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ସୁକୃତଂ ସ୍ମର। କପ୍ରଯଚ୍ଛ ରାଜ୍ଯଂ ପାର୍ଥାନାଂ ଯଶୋ ଧର୍ମମଵାପ୍ନୁହି। କ୍ରିଯାମେତାଂ ସମାଜ୍ଞାଯ କୃତଘ୍ନୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଦୟା କର, ନିଜକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଅ ନାହିଁ, ନିଜର ଭଲ କାମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଖୁସି ହେଉ। ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଅ, ଯଶ ଓ ଧର୍ମ ଲାଭ କର। ଏହି କାମକୁ ବୁଝିଲେ, ତୁମେ କୃତଘ୍ନ ହେବାନାହିଁ।
ସୌଭ୍ରାତ୍ରଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ କୃତ୍ଵା ସମଵସ୍ତାପ୍ଯ ଚୈଵ ତାନ୍। ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛୈଷାଂ ତତଃ ସୁଖମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରି, ସେମାନେଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କର, ପିତୃପାରମ୍ପରା ରାଜ୍ୟ ଦେଅ, ତାପରେ ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବ।
ଶକୁନେସ୍ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃଶାସନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ପାଦଯୋଃ ପତିତଂ ଵୀରଂ ଵିକୃତଂ ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦାତ୍
ଶକୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଭାଇପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ପଡ଼ିଥିଲେ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଇଥିଲେ—
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସାଧୁଜାତାଭ୍ଯାଂ ଦୁଃଶାସନମରିଂଦମମ୍। ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ସଂପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପ୍ରୀତ୍ଯାଽଜିଘ୍ରତ ମୂର୍ଧନି
ଶତ୍ରୁମାନେ ଦମନ କରିଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବାହୁରେ ଉଠାଇ, ଭଲ ପ୍ରେମରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ।
କର୍ଣସୌବଲଯୋଶ୍ଚାପି ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଵଚନାନ୍ଯସୌ। ନିର୍ଵେଦଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। ଵ୍ରୀଡଯାଽଭିପରୀତାତ୍ମା ନୈରାଶ୍ଯମଗମତ୍ପରମ୍
କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ରାଜା ସେ ସମୟରେ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରି, ଗଭୀର ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୁହୃଦାଂ ଚୈଵ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସମନ୍ଯୁରିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ନ ଧର୍ମଧନସୌଖ୍ଯେନ ନୈଶ୍ଵର୍ଯେଣ ନ ଚାଜ୍ଞଯା
ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ: 'ଧର୍ମ, ଧନ, ସୁଖ, ଶାସନ କିମ୍ବା ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ—'
ନୈଵ ଭୋଗୈଶ୍ଚ ମେ କାର୍ଯଂ ମା ଵିହନ୍ଯତ ଗଚ୍ଛତ। ନିଶ୍ଚିତେଯଂ ମମ ମତିଃ ସ୍ଥିତା ପ୍ରାଯୋପଵେଶନେ
ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗର କିଛି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ତମେ ଯାଉଛ, ମୋ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାକୁ ବାଧା ଦିଅନି। ମୋ ମନ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ କରିବାକୁ ଠିକ୍ ହୋଇଛି।
ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ନଗରଂ ସର୍ଵେ ପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚ ଗୁରଵୋ ମମ। ତ ଏଵମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଚ୍ ରାଜାନମରିମର୍ଦନମ୍
ତମେ ସମସ୍ତେ ନଗରକୁ ଫେରିଯାଉ, ଏବଂ ମୋର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କର। ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯା ଗତିସ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସାଽସ୍ମାକମପି ଭାରତ। କଥଂ ଵା ସଂପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିହୀନାଃ ପୁରଂ ଵଯମ୍
ଭାରତର ରାଜା, ତୁମର ଯାତ୍ରା ଆମର ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ। ତୁମେ ନଥିଲେ, ଆମେ କିପରି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା?
ସ ସୁହୃଦ୍ଭିରମାତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭାତୃଭିଃ ସ୍ଵଜନେନ ଚ। ବହୁପ୍ରକାରମପ୍ଯୁକ୍ତୋ ନିଶ୍ଚଯାନ୍ନ ଵ୍ଯଚାଲ୍ଯତ
ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀ, ମିତ୍ର, ଭାଇ ଓ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାରରେ କଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ନିଷ୍ଠାରୁ କେବେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଦର୍ଭାସ୍ତରଣମାସ୍ତୀର୍ଯ ନିଶ୍ଚଯାଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜଃ। ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯାପଃ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଭୂତଲେ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଦର୍ଭା ଶୟ୍ୟା ପିଛି, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଚି ହୋଇ ଭୂମିରେ ବସିଗଲେ।
କୁଶଚୀରାମ୍ବରଧରଃ ପରଂ ନିଯମମାସ୍ଥିତଃ। ଵାଗ୍ଯତୋ ରାଜଶାର୍ଦୂଲଃ ସ ସ୍ଵର୍ଗଗତିକାମ୍ଯଯା
କୁଶ ଓ ଚୀର ଜାମା ପିନ୍ଧି, ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ଵର୍ଗ ଯାତ୍ରାର ଆଶାରେ ସେ ନିଜ କଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ମନସୋପଚିତିଂ କୃତ୍ଵା ନିରସ୍ ଚ ବହିଃକ୍ରିଯାଃ। `ତସ୍ଥୌପ୍ରାଯୋପଵେଶେଽଥମତିଂ କୃତ୍ଵା ସୁନିଶ୍ଚଯାମ୍
ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଅଥ ତଂ ନିଶ୍ଚଯଂ ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଦୈତେଯଦାନଵାଃ। ପାତାଲଵାସିନୋ ରୌଦ୍ରାଃ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵୈର୍ଵିନିର୍ଜିତାଃ
ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ବୁଝି, ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ, ପାତାଳରେ ବସୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଜାଣିଗଲେ।