ଯଦା ଚ ଶୋଚତଃ ଶୋକୋଵ୍ଯସନଂ ନାପକର୍ଷତି। ସାମର୍ଥ୍ଯଂ କିଂ ତତଃ ଶୋକେ ଶୋଚମାନୌ ପ୍ରପଶ୍ଯଥଃ
ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ଦୁଃଖରେ କଣ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଆପଣମାନେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଧୃତିଂ ଗୃହ୍ଣୀତଂ ମା ଶତ୍ରୂଞ୍ଶୋଚନ୍ତୌ ନନ୍ଦଯିଷ୍ଯଥଃ। କର୍ତଵ୍ଯଂ ହି କୃତଂ ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵୈସ୍ତଵ ମୋକ୍ଷଣମ୍
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରନ୍ତୁ, ଦୁଃଖ କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବେନାହିଁ। ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି ଯେ କରିବା ଉଚିତ ଥିଲା, ତାହା କରିଛନ୍ତି।
ନିତ୍ଯମେଵ ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵିପଯଵାସିଭିଃ। ପାଲ୍ଯମାନାସ୍ତ୍ଵଯା ତେ ହି ନିଵସନ୍ତି ଗତଜ୍ଵରାଃ
ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆପଣ ରକ୍ଷା କରିବାରୁ ସେମାନେ ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ବସିଥାନ୍ତି।
ନାର୍ହସ୍ଯେଵଂଗତେ ମନ୍ଯୁଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରାକୃତଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ଵିଷଣ୍ଣାସ୍ତଵ ସୋଦର୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯି ପ୍ରାଯଂ ସମାସ୍ଥିତେ
ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆପଣ ଏକ ସାଧାରଣ ଲୋକ ପରି କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆପଣ ଉପବାସ କରିବାକୁ ବସିଥିବାରୁ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତଦଲଂ ଦୁଃଖିତାନେତାନ୍କର୍ତୁଂ ସର୍ଵାନ୍ନରାଧିପ'। ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଵ୍ରଜ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସମାଶ୍ଵାସଯ ସୋଦରାନ୍
ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରାଜ। ଉଠନ୍ତୁ, ଯାନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଭଲ ହେଉନ୍ତୁ, ସେମାନେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ରାଜନ୍ନଦ୍ଯାଵଗଚ୍ଛାମି ତଵୈଵ ଲଘୁସତ୍ଵତାମ୍। `ଅଲ୍ପତ୍ଵଂ ଚ ତଥା ବୁଦ୍ଧେଃ କାର୍ଯାଣାମଵିଵେକିତାମ୍
ରାଜା, ଏବେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଆପଣଙ୍କର ମନ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଛି। ଆପଣଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଅଳ୍ପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଚାର ନାହିଁ।
କିମତ୍ର ଚିତ୍ରଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୋକ୍ଷିତଃ ପାଣ୍ଡଵୈରସି। ସଦ୍ଯୋ ଵଶଂ ସମାପନ୍ନଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ
ଧର୍ମ ଜଣା, ଏଠାରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେଲେ? ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆପଣ ତୁରନ୍ତ ପଡିଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା।
ସେନାଜୀଵୈଶ୍ଚ କୌରଵ୍ଯ ତଥା ଵିଷଯଵାସିଭିଃ। ଅଜ୍ଞାତୈର୍ଯଦି ଵା ଜ୍ଞାତୈଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପତେଃ ପ୍ରିଯମ୍
ସେନା ଲୋକମାନେ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟର ଜନମାନେ, ଜଣା ଅଜଣା ଯେହେଉଁ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରଧାନାଃ ପୁରୁଷାଃ କ୍ଷୋଭଯିତ୍ଵାଽରିଵାହିନୀମ୍। ନିଗୃହ୍ଯନ୍ତେ ଚଯୁଦ୍ଧେଷୁ ମୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଚ ସ୍ଵସୈନିକୈଃ
ଅନେକ ସମୟରେ, ପ୍ରଧାନ ଲୋକମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ବିକ୍ଷୋଭ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ପରେ ନିଜ ସେନା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସେନାଜୀଵାଶ୍ଚ ଯେ ରାଜ୍ଞାଂ ଵିଷଯେ ସନ୍ତି ମାନଵାଃ। ତୈଃ ସଂଗମ୍ଯ ନୃପାର୍ଥାଯ ଯତିତଵ୍ଯଂ ଯଥାତଥମ୍
ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ସେନା ଲୋକମାନେ, ଏକସାଥି ରାଜାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଯେଵଂ ପାଣ୍ଡଵୈ ରାଜନ୍ଭଵଦ୍ଵିଷଯଵାସିଭିଃ। ଯଦୃଚ୍ଛଯା ମୋକ୍ଷିତୋଽସି କତତ୍ରକା ପରିଦେଵନା
ରାଜା, ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହାକି ଘଟିଗଲା, ମୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ କଣ ଦୁଃଖ କରିବା?
ନ ଚୈତତ୍ସାଧୁ ଯଦ୍ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତ୍ଵାଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍। ସ୍ଵସେନଯା ସଂପ୍ରଯାନ୍ତଂ ନାନୁଯାନ୍ତି ସ୍ମ ପୃଷ୍ଠତଃ
ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ନିଜ ସେନା ସହ ଯାଉଥିଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପଛରେ ଯାଇନଥିଲେ।
ଶୂରାଶ୍ଚ ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପଲାଯିନଃ। ଭଵତସ୍ତେ ସଭାଯାଂ ଵୈ ପ୍ରେଷ୍ଯତାଂ ପୂର୍ଵମାଗତାଃ
ଯେଉଁ ସେନା ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ, ସେମାନେ ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ସଭାକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵେଯାନି ରତ୍ନାନି ତ୍ଵମଦ୍ଯାପ୍ଯୁପଭୁଞ୍ଜସେ। ସତ୍ଵସ୍ଥାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପଶ୍ଯ ନ ତେ ପ୍ରାଯମୁପାଵିଶନ୍
ଆପଣ ଏଯାଁ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ରତ୍ନ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଦେଖନ୍ତୁ—ଏହି ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଧିକାଂଶ ଆସି ବସିନଥିଲେ।
ତଦଲଂ ତେ ମହାବାହୋ ଵିଷାଦଂ କର୍ତୁମୀଦୃଶମ୍'। ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ରରାଜନ୍ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ଚିନ୍ତାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆଉ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ, ବଳଶାଳୀ ମହାବାହୁ, ଉଠ ରାଜା, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ। ଚିନ୍ତା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ନୃପତେ ରାଜ୍ଞୋ ଵିଷଯଵାସିଭିଃ। ପ୍ରିଯାଣ୍ଯାଚରିତଵ୍ଯାନି ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ରାଜା, ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ କାମ କରିବାକୁ ପଡିଥାଏ। ଏଠି ଦୁଃଖ କରିବାର କାହାଣି?
ମଦ୍ଵାକ୍ଯମେତଦ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯଦ୍ଯେଵଂ ନ କରିଷ୍ଯସି। ସ୍ଥାସ୍ଯାମୀହ ଭଵତ୍ପାଦୌ ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ନରିମର୍ଦନ
ରାଜାଙ୍କ ମହାନ୍ତ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ କାମ ନ କରିବା, ତେବେ ମୁଁ ଏଠି ତୁମ ପାଦ ତଳେ ରହିବି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠି ହରାଇବା, ସେଉଁଠି ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରହିବା।
ନୋତ୍ସହେ ଜୀଵିତୁମହଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିହୀନୋ ନରର୍ଷଭଃ। ପ୍ରାଯୋପଵିଷ୍ଟସ୍ତୁ ତଥା ରାଜ୍ଞାଂ ହାସ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ବିନା ଜୀବନ ଚାଲିବାକୁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ ଏଭଳି ଉପବାସରେ ଅଟୁଟ ରହିବା, ତେବେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହସ୍ୟର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କର୍ଣେନ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। ନୈଵୋତ୍ଥାତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ସ୍ଵର୍ଗାଯ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ରାଜା ସେ ସମୟରେ ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରାଯୋପଵିଷ୍ଟଂ ରାଜାନଂ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍। ଉଵାଚ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ରାଜଞ୍ଶକୁନିଃ ସୌବଲସ୍ତଦା
ଉପବାସରେ ବସିଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ରାଜାଙ୍କୁ, ରୋଷରେ ଅତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ସମୟରେ, ସୁବଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକୁନି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ।
ସମ୍ଯଗୁକ୍ତଂ ହି କର୍ଣେନ ତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ କୌରଵ ତ୍ଵଯା। ମଯା ହୃତାଂ ଶ୍ରିଯଂ ସ୍ଫୀତାଂ ତାଂ ମୋହାଦପହାସି କିମ୍
କର୍ଣ୍ଣ ଭଲ କଥା କହିଛି, ତୁମେ ଏହା ଶୁଣିଛ, କୌରବ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ବଡ଼ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଛି, ତୁମେ ମୂଢ଼ତାରେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା?
ତ୍ଵମବୁଦ୍ଧ୍ଯା ନୃପଵର ପ୍ରାଣାନୁତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛସି। ଅଦ୍ଯ ଵାଽପ୍ଯଵଗନ୍ଛାମି ନ ଵୃଦ୍ଧାଃ ସେଵିତାସ୍ତ୍ଵଯା
ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅବିବେକରେ ତୁମେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଏଯାଁ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିନାହିଁ।
ଯଃ ସମୁତ୍ପତିତଂ ହର୍ଷଂ ଦୈନ୍ଯଂ ଵା ନ ନିଯଚ୍ଛତି। ସ ନଶ୍ଯତି ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାତ୍ରମାମମିଵାମ୍ଭସି
ଯେଉଁ ଲୋକ ଉତ୍ସାହ କିମ୍ବା ଦୁଃଖକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିନାହିଁ, ସେ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଅପକ୍ୱ ମାଟିର ଘଡ଼ା ପାଣିରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି।
ଅତିଭୀରୁଂ ମୃଦୁଂ କ୍ଲୀବଂ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରଂ ପ୍ରମାଦିନମ୍। ଵ୍ଯସନାଦ୍ଵିଷଯାକ୍ରାନ୍ତଂ ନ ଭଜନ୍ତି ନୃପଂ ଶ୍ରିତାଃ
ଅତି ଭୟଭୀତ, ମୃଦୁ, ଦୁର୍ବଳ, ଅଳସ, ଅସାବଧାନ, ବିପଦରେ ଅତିକ୍ରମିତ ରାଜାକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନୁସରଣ କରିନାହିଁ।
ସତ୍କୃତସ୍ଯ ହି ତେ ଶୋକୋ ଵିପରୀତେ କଥଂ ଭଵେତ୍। ମା କୃତଂ ଶୋଭନଂ ପାର୍ଥୈଃ ଶୋକମାଲମ୍ବ୍ଯ ନାଶଯ
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛ, ଏଠି ଦୁଃଖ କିପରି ଆସିପାରିବ? ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭଲ କାମ କରିଛନ୍ତି, ଦୁଃଖକୁ ଧରି ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିନାହିଁ।
ଯତ୍ର ହର୍ଷସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଃ ସତ୍କର୍ତଵ୍ଯାଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ତତ୍ର ଶୋଚସି ରାଜେନ୍ଦ୍ରଵିପରୀତମିଦଂ ତଵ
ରାଜା, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଖୁସି ହେବା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ, ସେଉଁଠି ତୁମେ ଦୁଃଖ କରୁଛ। ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ।
ପ୍ରସୀଦମା ତ୍ଯଜାତ୍ମାନଂ ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ସୁକୃତଂ ସ୍ମର। କପ୍ରଯଚ୍ଛ ରାଜ୍ଯଂ ପାର୍ଥାନାଂ ଯଶୋ ଧର୍ମମଵାପ୍ନୁହି। କ୍ରିଯାମେତାଂ ସମାଜ୍ଞାଯ କୃତଘ୍ନୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଦୟା କର, ନିଜକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଅ ନାହିଁ, ନିଜର ଭଲ କାମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଖୁସି ହେଉ। ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଅ, ଯଶ ଓ ଧର୍ମ ଲାଭ କର। ଏହି କାମକୁ ବୁଝିଲେ, ତୁମେ କୃତଘ୍ନ ହେବାନାହିଁ।
ସୌଭ୍ରାତ୍ରଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ କୃତ୍ଵା ସମଵସ୍ତାପ୍ଯ ଚୈଵ ତାନ୍। ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛୈଷାଂ ତତଃ ସୁଖମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରି, ସେମାନେଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କର, ପିତୃପାରମ୍ପରା ରାଜ୍ୟ ଦେଅ, ତାପରେ ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବ।
ଶକୁନେସ୍ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃଶାସନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ପାଦଯୋଃ ପତିତଂ ଵୀରଂ ଵିକୃତଂ ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦାତ୍
ଶକୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଭାଇପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ପଡ଼ିଥିଲେ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଇଥିଲେ—
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସାଧୁଜାତାଭ୍ଯାଂ ଦୁଃଶାସନମରିଂଦମମ୍। ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ସଂପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପ୍ରୀତ୍ଯାଽଜିଘ୍ରତ ମୂର୍ଧନି
ଶତ୍ରୁମାନେ ଦମନ କରିଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବାହୁରେ ଉଠାଇ, ଭଲ ପ୍ରେମରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ।