ଦୁର୍ଵିନୀତାଃ ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାମୈଶ୍ଵର୍ଯମେଵ ଚ। ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନ ଚିରଂ ଭଦ୍ରେ ଯଥାଽହଂ ମଦଗର୍ଵିତଃ
ଅନିୟମିତ ଲୋକମାନେ ଧନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ପାଇଲେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ସୁଭ୍ରା, ମୁଁ ମଦରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇଥିଲି, ତେଣୁ ମୋ ଅବସ୍ଥା ଏହିପରି ହେଲା।
ଅହୋ ଵତ ଯଥେଦଂ ମେ କଷ୍ଟଂ ଦୁଶ୍ଚରିତଂ କୃତମ୍। ସ୍ଵଯଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିନା ମୋହାଦ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତୋସ୍ମି ସଂଶଯମ୍
ହାଁ, ମୋତେ କେତେ ଦୁଃଖଦ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି! ନିଜ ମନର ଅବିବେକ ଓ ମୋହରେ, ମୁଁ ନିଜକୁ ଏହି ବିପଦରେ ପକାଇ ଦେଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଯମୁପାସିଷ୍ଯେ ନ ହିଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍। ଚେତଯାନୋ ହି କୋ ଜୀଵେତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରାଚ୍ଛତ୍ରୁଭିରୁଦ୍ଧୃତଃ
ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ, ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି; ଜୀବନ ଚାଲାଇପାରିବି ନାହିଁ। ଜଣେ ସଚେତନ ଲୋକ ଏପରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାରିଗଲା ପରେ କିପରି ଜୀବନ ରଖିପାରିବ?
ଶତ୍ରୁଭିଶ୍ଚାଵହସିତୋ ମାନୀ ପୌରୁଷଵର୍ଜିତଃ। ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵିକ୍ରମାଢ୍ଯୈଶଚ୍ ସାଵମାନମଵେକ୍ଷିତଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋତେ ଉପହାସ କରିଛନ୍ତି, ମୋ ଗର୍ବ ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଖୋଇଯାଇଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଚିନ୍ତାପରିଗତୋ ଦୁଃଶାସନମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଦୁଃଶାସନ ନିବୋଧେଦଂ ଵଚନଂ ମମ ଭାରତ
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦୁଃଶାସନ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ଭାରତ।'
ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମଯା ଦତ୍ତମଭିଷେକଂ ନୃପୋ ଭଵ। ପ୍ରଶାଧି ପୃଥିଵୀଂ ସ୍ଫୀତାଂକର୍ଣସୌବଲପାଲିତାମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଉଛି, ରାଜା ହେଉ। କର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବଳପୁତ୍ର ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଏହି ସମୃଦ୍ଧ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କର।
ଭ୍ରାତୄନ୍ପାଲଯ ଵିସ୍ରବ୍ଧଂ ମରୁତୋ ଵୃତ୍ରହା ଯଥା। ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚୋପଜୀଵନ୍ତୁ ଦେଵା ଇଵ ଶତକ୍ରତୁମ୍
ଭାଇମାନେ ଉପରେ ଭୟ ନ ରଖି ସୁରକ୍ଷା କର, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ମାରୁତମାନେ ଉପରେ କରିଥିଲେ; ତୁମ ବାନ୍ଧବମାନେ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଦେବମାନେ ଶତକ୍ରତୁ ଉପରେ ଭଳି ରହନ୍ତୁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସଦା ଵୃତ୍ତିଂ କୁର୍ଵୀଥାଶ୍ଚାପ୍ରମାଦତଃ। ବନ୍ଧୂନାଂ ସୁହୃଦାଂ ଚୈଵ ଭଵେଥାସ୍ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ସଦା ଉଚିତ ଆଚରଣ କର, ଅଲସ୍ୟ ନ କର; ବାନ୍ଧବ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଆଶ୍ରୟ ହେଇ ରହ।
ଜ୍ଞାତୀଂଶ୍ଚାପ୍ଯନୁପଶ୍ଯେଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵଗଣାନ୍ଯଥା। ଗୁରଵଃ ପାଲନୀଯାସ୍ତେ ଗଚ୍ଛ ପାଲଯ ମେଦିନୀମ୍
ଜ୍ଞାତିମାନେ ପ୍ରତି ଏପରି ଦୃଷ୍ଟି ରଖ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରତି ରଖନ୍ତି; ବଡମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଓ ସୁରକ୍ଷା କର; ଯାଉ, ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କର।
ନନ୍ଦଯନ୍ସୁହୃଦଃ ସର୍ଵାଞ୍ଶାତ୍ରଵାଂଶ୍ଚାଵଭର୍ତ୍ସଯନ୍। କଣ୍ଠେ ଚୈନଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯଗମ୍ଯତାମିତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ପ୍ରତି ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ଶତ୍ରୁମାନେ ପ୍ରତି ତିରସ୍କାର କର; ଗଳାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, 'ଯାଉ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୀନୋ ଦୁଶାସନୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଅଶ୍ରୁକଣ୍ଠଃ ସୁଦୁଃଖାର୍ତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ସେ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଶାସନ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ, ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ।
ସଗଦ୍ଗଦମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାତ୍ମନଃ। କପ୍ରସୀଦେତ୍ଯପତଦ୍ଭୂମୌ ଦୂଯମାନେନ ଚେତସା
କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ, ନିଜ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ 'ଦୟା କର' ବୋଲି କହି, ମନ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ।
ଦୁଃଖିତଃ ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ନେତ୍ରଜଂ ଜଲମୁତ୍ସୃଜନ୍। ଉକ୍ତଵାଂଶ୍ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ନୈତଦେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଭାଇଙ୍କର ପାଦ ଉପରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ନରସିଂହ କହିଲେ, 'ଏପରି ହେବ ନାହିଁ।'
ଵିଦୀର୍ଯତ୍ସକଲା ଭୂମିର୍ଦ୍ଯୌଶ୍ଚାପି ଶକଲୀଭଵେତ୍। ରଵିରାତ୍ମପ୍ରଭାଂ ଜହ୍ଯାତ୍ସୋମଃ ଶୀତାଂଶୁତାଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଭାଙ୍ଗିଯାଉ, ଆକାଶ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଆଲୋକ ଛାଡିଦିଅ, ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶୀତଳତା ଛାଡିଦିଅ—
ଵାଯୁଃ ଶୈଘ୍ର୍ଯମଥୋ ଜହ୍ଯାଦ୍ଧିମଵାଂଶ୍ଚ ହିମଂ ତ୍ଯଜେତ୍। ଶୁଷ୍ଯେତ୍ତୋଯଂ ସମୁଦ୍ରେଷୁ ଵହ୍ନିରପ୍ଯୁଷ୍ଣତାଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ବାୟୁ ତାର ତ୍ୱରିତତା ଛାଡିଦିଅ, ହିମାଳୟ ତାର ହିମ ଛାଡିଦିଅ, ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେଉ, ଅଗ୍ନି ତାର ଉଷ୍ଣତା ଛାଡିଦିଅ—
ନ ଚାହଂ ତ୍ଵଦୃତେ ରାଜନ୍ପ୍ରଶାସେଯଂ ଵସୁଂଧରାମ୍। ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରସୀଦେତି ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ
କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ରାଜନ୍, ତୁମ ବିନା ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ପୁନି ପୁନି, ସେ ଏହି କଥା କହି ଦୟା ଚାହିଲେ।
ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶୋକକୃଦ୍ରାଜନ୍ସୁହୃଦାଂ ଶୋକନାଶନଃ' ତ୍ଵମେଵ ନଃକୁଲେରାଜା ଭଵିଷ୍ଯସି ଶତଂ ସମାଃ
ରାଜା, ଆପଣ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା, ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା। ଆମ ପରିବାରରେ ଆପଣ ଏକା ରାଜା ହୋଇ ଶତ ବର୍ଷ ରହନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜାନଂ ସୁଶ୍ଵରଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ। ପାଦୌ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ମାନାର୍ହୌ ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ଭାରତ
ଏପରି କହି ଶୁଭ୍ର ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଆପଣଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କର ଗୌରବମୟ ପାଦକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ଭାରତବଂଶୀ।
ତଥା ତୌ ଦୁଃଖିତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଶାସନସୁଯୋଧନୌ। ଅଭିଗମ୍ଯ ଵ୍ଯଥାଵିଷ୍ଟଃ କର୍ଣସ୍ତୌ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦୁଃଶାସନ ଓ ସୁଯୋଧନଙ୍କୁ, କର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ସେମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କଥା କହିଲେ।
ଵିଷୀଦଥଃ କିଂ କୌରଵ୍ଯୌ ବାଲିଶ୍ଯାତ୍ପ୍ରାକୃତାଵିଵ। ନ ଶୋକଃ ଶୋଚମାନସ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତେତ କର୍ହିଚିତ୍
କୌରବମାନେ, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି, ଜଣେ ଶିଶୁ ଭଳି ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି? ଦୁଃଖ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କେବେ ଦୂର ହୁଏନାହିଁ।
ଯଦା ଚ ଶୋଚତଃ ଶୋକୋଵ୍ଯସନଂ ନାପକର୍ଷତି। ସାମର୍ଥ୍ଯଂ କିଂ ତତଃ ଶୋକେ ଶୋଚମାନୌ ପ୍ରପଶ୍ଯଥଃ
ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ଦୁଃଖରେ କଣ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଆପଣମାନେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଧୃତିଂ ଗୃହ୍ଣୀତଂ ମା ଶତ୍ରୂଞ୍ଶୋଚନ୍ତୌ ନନ୍ଦଯିଷ୍ଯଥଃ। କର୍ତଵ୍ଯଂ ହି କୃତଂ ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵୈସ୍ତଵ ମୋକ୍ଷଣମ୍
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରନ୍ତୁ, ଦୁଃଖ କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବେନାହିଁ। ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି ଯେ କରିବା ଉଚିତ ଥିଲା, ତାହା କରିଛନ୍ତି।
ନିତ୍ଯମେଵ ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵିପଯଵାସିଭିଃ। ପାଲ୍ଯମାନାସ୍ତ୍ଵଯା ତେ ହି ନିଵସନ୍ତି ଗତଜ୍ଵରାଃ
ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆପଣ ରକ୍ଷା କରିବାରୁ ସେମାନେ ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ବସିଥାନ୍ତି।
ନାର୍ହସ୍ଯେଵଂଗତେ ମନ୍ଯୁଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରାକୃତଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ଵିଷଣ୍ଣାସ୍ତଵ ସୋଦର୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯି ପ୍ରାଯଂ ସମାସ୍ଥିତେ
ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆପଣ ଏକ ସାଧାରଣ ଲୋକ ପରି କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆପଣ ଉପବାସ କରିବାକୁ ବସିଥିବାରୁ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତଦଲଂ ଦୁଃଖିତାନେତାନ୍କର୍ତୁଂ ସର୍ଵାନ୍ନରାଧିପ'। ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଵ୍ରଜ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସମାଶ୍ଵାସଯ ସୋଦରାନ୍
ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରାଜ। ଉଠନ୍ତୁ, ଯାନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଭଲ ହେଉନ୍ତୁ, ସେମାନେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ରାଜନ୍ନଦ୍ଯାଵଗଚ୍ଛାମି ତଵୈଵ ଲଘୁସତ୍ଵତାମ୍। `ଅଲ୍ପତ୍ଵଂ ଚ ତଥା ବୁଦ୍ଧେଃ କାର୍ଯାଣାମଵିଵେକିତାମ୍
ରାଜା, ଏବେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଆପଣଙ୍କର ମନ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଛି। ଆପଣଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଅଳ୍ପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଚାର ନାହିଁ।
କିମତ୍ର ଚିତ୍ରଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୋକ୍ଷିତଃ ପାଣ୍ଡଵୈରସି। ସଦ୍ଯୋ ଵଶଂ ସମାପନ୍ନଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ
ଧର୍ମ ଜଣା, ଏଠାରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେଲେ? ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆପଣ ତୁରନ୍ତ ପଡିଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା।
ସେନାଜୀଵୈଶ୍ଚ କୌରଵ୍ଯ ତଥା ଵିଷଯଵାସିଭିଃ। ଅଜ୍ଞାତୈର୍ଯଦି ଵା ଜ୍ଞାତୈଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପତେଃ ପ୍ରିଯମ୍
ସେନା ଲୋକମାନେ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟର ଜନମାନେ, ଜଣା ଅଜଣା ଯେହେଉଁ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରଧାନାଃ ପୁରୁଷାଃ କ୍ଷୋଭଯିତ୍ଵାଽରିଵାହିନୀମ୍। ନିଗୃହ୍ଯନ୍ତେ ଚଯୁଦ୍ଧେଷୁ ମୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଚ ସ୍ଵସୈନିକୈଃ
ଅନେକ ସମୟରେ, ପ୍ରଧାନ ଲୋକମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ବିକ୍ଷୋଭ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ପରେ ନିଜ ସେନା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସେନାଜୀଵାଶ୍ଚ ଯେ ରାଜ୍ଞାଂ ଵିଷଯେ ସନ୍ତି ମାନଵାଃ। ତୈଃ ସଂଗମ୍ଯ ନୃପାର୍ଥାଯ ଯତିତଵ୍ଯଂ ଯଥାତଥମ୍
ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ସେନା ଲୋକମାନେ, ଏକସାଥି ରାଜାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।