ଯେ ମେ ନିରାକୃତା ନିତ୍ଯଂ ରିପୁର୍ଯେଷାମହଂ ସଦା। ତୈର୍ମୋକ୍ଷିତୋଽହଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଦତ୍ତଂ ତୈରେଵ ଜୀଵିତମ୍
ଯେଉଁମାନେକୁ ମୁଁ ସଦା ଅପମାନ କରିଥିଲି, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଶତ୍ରୁ, ସେମାନେ ମୋତେ ଛାଡିଦେଲେ; ମୋ ଅବୁଦ୍ଧି ଜୀବନ ସେମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଯାଂ ଯଦ୍ଯହଂ ଵୀର ଵଧଂ ତସ୍ମିନ୍ମହାରଣେ। ଶ୍ରେଯସ୍ତଦ୍ଭଵିତା ମହ୍ଯଂ ନୈଵଂଭୂତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍
ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥାନ୍ତି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜୀବନ ରଖିବାଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ ହେଇଥାନ୍ତି।
ଭଵେଦ୍ଯଶଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମେ ଖ୍ଯାତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵତୋ ଵଧାତ୍। ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯଲୋକାଃ ସ୍ଯୁର୍ମହେନ୍ଦ୍ରସଦନେଽକ୍ଷଯାଃ
ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ହାତରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥାନ୍ତି, ମୋର ଯଶ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଲୋକକୁ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି।
ଯତ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ମେ ଵ୍ଯଵସିତଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ନରର୍ଷଭାଃ। ଇହ ପ୍ରାଯମୁପାସିଷ୍ଯେ ଯୂଯଂ ଵ୍ରଜତ ଵୈ ଗୃହାନ୍। ଭ୍ରାତରଶ୍ଚୈଵ ମେ ସର୍ଵେ ଯାନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରତି
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଆଜି ମୁଁ ଯାହା ନିଷ୍ପତି କରିଛି, ତାହା ଶୁଣ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ତୁମେମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ; ମୋ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଆଜି ନିଜ ସହରକୁ ଯାଅ।
କର୍ଣପ୍ରଭୃତଯଶ୍ଚୈଵ ସୁହୃଦୋ ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚ ଯେ। ଦୁଃଶାସନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ପୁରଂ ପ୍ରତି
କର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୋର ଅନ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆଜି ସହରକୁ ଯାଅ।
ନ ହ୍ଯହଂ ସଂପ୍ରଯାସ୍ଯାମି ପୁରଂ ଶତ୍ରୁନିରାକୃତଃ। ଶତ୍ରୁମାନାପହୋ ଭୂତ୍ଵା ସୁହୃଦାଂ ମାନକୃତ୍ତଥା
ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ ସହରକୁ ଯିବିନାହିଁ; ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନ ହରାଇ, ମୋ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମାନ ନଷ୍ଟ କରିଛି।
କାମଂ ରଣଶିରସ୍ଯଦ୍ଯ ଶତ୍ରୁଭିର୍ଵୈ ଵିମାନିତଃ'। ସ ସୁହୃଚ୍ଛୋକଦୋ ଜାତଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ହର୍ଵର୍ଧନଃ। ଵାରଣାହ୍ଵଯମାସାଦ୍ଯ କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜନାଧିପମ୍
ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ, ସହଯୋଗୀମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଖୁସି; ମୁଁ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ରାଜାଙ୍କୁ କଣ କହିବି?
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ କୃପଦ୍ରୌଣୀ ଵିଦୁରଃ ସଂଜଯସ୍ତଥା। ବାହ୍ଲୀକଃ ସୌମଦତ୍ତିଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵୃଦ୍ଧସଂମତାଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପା, ଦ୍ରୌଣୀ, ବିଦୁର, ସଞ୍ଜୟ, ବାହ୍ଲୀକ, ସୌମଦତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଜେଷ୍ଠ ଗଣ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ—
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶ୍ରେଣିମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥୋଦାସୀନଵୃତ୍ତଯଃ। କିଂ ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯଂତି କିଂ ଚାପି ପ୍ରତିଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାନହଂ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶ୍ରେଣୀର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଏବଂ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋତେ କଣ କହିବେ? ଏବଂ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କଣ ଉତ୍ତର ଦେବି?
ରିପୂଣାଂ ଶିରସି ସ୍ଥିତ୍ଵା ତଥା ଵିକ୍ରମ୍ଯ ଚୋରସି। ଆତ୍ମଦୋଷାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କଥଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାନହମ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦଠି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସାହସିକ ଭାବରେ ଲଢିଥିଲି; ଏବେ ମୋ ଦୋଷରେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ଖସିଗଲି, ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି କହିବି?
ଦୁର୍ଵିନୀତାଃ ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାମୈଶ୍ଵର୍ଯମେଵ ଚ। ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନ ଚିରଂ ଭଦ୍ରେ ଯଥାଽହଂ ମଦଗର୍ଵିତଃ
ଅନିୟମିତ ଲୋକମାନେ ଧନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ପାଇଲେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ସୁଭ୍ରା, ମୁଁ ମଦରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇଥିଲି, ତେଣୁ ମୋ ଅବସ୍ଥା ଏହିପରି ହେଲା।
ଅହୋ ଵତ ଯଥେଦଂ ମେ କଷ୍ଟଂ ଦୁଶ୍ଚରିତଂ କୃତମ୍। ସ୍ଵଯଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିନା ମୋହାଦ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତୋସ୍ମି ସଂଶଯମ୍
ହାଁ, ମୋତେ କେତେ ଦୁଃଖଦ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି! ନିଜ ମନର ଅବିବେକ ଓ ମୋହରେ, ମୁଁ ନିଜକୁ ଏହି ବିପଦରେ ପକାଇ ଦେଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଯମୁପାସିଷ୍ଯେ ନ ହିଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍। ଚେତଯାନୋ ହି କୋ ଜୀଵେତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରାଚ୍ଛତ୍ରୁଭିରୁଦ୍ଧୃତଃ
ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ, ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି; ଜୀବନ ଚାଲାଇପାରିବି ନାହିଁ। ଜଣେ ସଚେତନ ଲୋକ ଏପରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାରିଗଲା ପରେ କିପରି ଜୀବନ ରଖିପାରିବ?
ଶତ୍ରୁଭିଶ୍ଚାଵହସିତୋ ମାନୀ ପୌରୁଷଵର୍ଜିତଃ। ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵିକ୍ରମାଢ୍ଯୈଶଚ୍ ସାଵମାନମଵେକ୍ଷିତଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋତେ ଉପହାସ କରିଛନ୍ତି, ମୋ ଗର୍ବ ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଖୋଇଯାଇଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଚିନ୍ତାପରିଗତୋ ଦୁଃଶାସନମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଦୁଃଶାସନ ନିବୋଧେଦଂ ଵଚନଂ ମମ ଭାରତ
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦୁଃଶାସନ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ଭାରତ।'
ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମଯା ଦତ୍ତମଭିଷେକଂ ନୃପୋ ଭଵ। ପ୍ରଶାଧି ପୃଥିଵୀଂ ସ୍ଫୀତାଂକର୍ଣସୌବଲପାଲିତାମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଉଛି, ରାଜା ହେଉ। କର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବଳପୁତ୍ର ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଏହି ସମୃଦ୍ଧ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କର।
ଭ୍ରାତୄନ୍ପାଲଯ ଵିସ୍ରବ୍ଧଂ ମରୁତୋ ଵୃତ୍ରହା ଯଥା। ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚୋପଜୀଵନ୍ତୁ ଦେଵା ଇଵ ଶତକ୍ରତୁମ୍
ଭାଇମାନେ ଉପରେ ଭୟ ନ ରଖି ସୁରକ୍ଷା କର, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ମାରୁତମାନେ ଉପରେ କରିଥିଲେ; ତୁମ ବାନ୍ଧବମାନେ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଦେବମାନେ ଶତକ୍ରତୁ ଉପରେ ଭଳି ରହନ୍ତୁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସଦା ଵୃତ୍ତିଂ କୁର୍ଵୀଥାଶ୍ଚାପ୍ରମାଦତଃ। ବନ୍ଧୂନାଂ ସୁହୃଦାଂ ଚୈଵ ଭଵେଥାସ୍ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ସଦା ଉଚିତ ଆଚରଣ କର, ଅଲସ୍ୟ ନ କର; ବାନ୍ଧବ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଆଶ୍ରୟ ହେଇ ରହ।
ଜ୍ଞାତୀଂଶ୍ଚାପ୍ଯନୁପଶ୍ଯେଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵଗଣାନ୍ଯଥା। ଗୁରଵଃ ପାଲନୀଯାସ୍ତେ ଗଚ୍ଛ ପାଲଯ ମେଦିନୀମ୍
ଜ୍ଞାତିମାନେ ପ୍ରତି ଏପରି ଦୃଷ୍ଟି ରଖ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରତି ରଖନ୍ତି; ବଡମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଓ ସୁରକ୍ଷା କର; ଯାଉ, ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କର।
ନନ୍ଦଯନ୍ସୁହୃଦଃ ସର୍ଵାଞ୍ଶାତ୍ରଵାଂଶ୍ଚାଵଭର୍ତ୍ସଯନ୍। କଣ୍ଠେ ଚୈନଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯଗମ୍ଯତାମିତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ପ୍ରତି ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ଶତ୍ରୁମାନେ ପ୍ରତି ତିରସ୍କାର କର; ଗଳାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, 'ଯାଉ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୀନୋ ଦୁଶାସନୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଅଶ୍ରୁକଣ୍ଠଃ ସୁଦୁଃଖାର୍ତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ସେ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଶାସନ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ, ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ।
ସଗଦ୍ଗଦମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାତ୍ମନଃ। କପ୍ରସୀଦେତ୍ଯପତଦ୍ଭୂମୌ ଦୂଯମାନେନ ଚେତସା
କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ, ନିଜ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ 'ଦୟା କର' ବୋଲି କହି, ମନ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ।
ଦୁଃଖିତଃ ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ନେତ୍ରଜଂ ଜଲମୁତ୍ସୃଜନ୍। ଉକ୍ତଵାଂଶ୍ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ନୈତଦେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଭାଇଙ୍କର ପାଦ ଉପରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ନରସିଂହ କହିଲେ, 'ଏପରି ହେବ ନାହିଁ।'
ଵିଦୀର୍ଯତ୍ସକଲା ଭୂମିର୍ଦ୍ଯୌଶ୍ଚାପି ଶକଲୀଭଵେତ୍। ରଵିରାତ୍ମପ୍ରଭାଂ ଜହ୍ଯାତ୍ସୋମଃ ଶୀତାଂଶୁତାଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଭାଙ୍ଗିଯାଉ, ଆକାଶ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଆଲୋକ ଛାଡିଦିଅ, ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶୀତଳତା ଛାଡିଦିଅ—
ଵାଯୁଃ ଶୈଘ୍ର୍ଯମଥୋ ଜହ୍ଯାଦ୍ଧିମଵାଂଶ୍ଚ ହିମଂ ତ୍ଯଜେତ୍। ଶୁଷ୍ଯେତ୍ତୋଯଂ ସମୁଦ୍ରେଷୁ ଵହ୍ନିରପ୍ଯୁଷ୍ଣତାଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ବାୟୁ ତାର ତ୍ୱରିତତା ଛାଡିଦିଅ, ହିମାଳୟ ତାର ହିମ ଛାଡିଦିଅ, ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେଉ, ଅଗ୍ନି ତାର ଉଷ୍ଣତା ଛାଡିଦିଅ—
ନ ଚାହଂ ତ୍ଵଦୃତେ ରାଜନ୍ପ୍ରଶାସେଯଂ ଵସୁଂଧରାମ୍। ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରସୀଦେତି ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ
କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ରାଜନ୍, ତୁମ ବିନା ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ପୁନି ପୁନି, ସେ ଏହି କଥା କହି ଦୟା ଚାହିଲେ।
ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶୋକକୃଦ୍ରାଜନ୍ସୁହୃଦାଂ ଶୋକନାଶନଃ' ତ୍ଵମେଵ ନଃକୁଲେରାଜା ଭଵିଷ୍ଯସି ଶତଂ ସମାଃ
ରାଜା, ଆପଣ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା, ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା। ଆମ ପରିବାରରେ ଆପଣ ଏକା ରାଜା ହୋଇ ଶତ ବର୍ଷ ରହନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜାନଂ ସୁଶ୍ଵରଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ। ପାଦୌ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ମାନାର୍ହୌ ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ଭାରତ
ଏପରି କହି ଶୁଭ୍ର ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଆପଣଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କର ଗୌରବମୟ ପାଦକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ଭାରତବଂଶୀ।
ତଥା ତୌ ଦୁଃଖିତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଶାସନସୁଯୋଧନୌ। ଅଭିଗମ୍ଯ ଵ୍ଯଥାଵିଷ୍ଟଃ କର୍ଣସ୍ତୌ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦୁଃଶାସନ ଓ ସୁଯୋଧନଙ୍କୁ, କର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ସେମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କଥା କହିଲେ।
ଵିଷୀଦଥଃ କିଂ କୌରଵ୍ଯୌ ବାଲିଶ୍ଯାତ୍ପ୍ରାକୃତାଵିଵ। ନ ଶୋକଃ ଶୋଚମାନସ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତେତ କର୍ହିଚିତ୍
କୌରବମାନେ, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି, ଜଣେ ଶିଶୁ ଭଳି ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି? ଦୁଃଖ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କେବେ ଦୂର ହୁଏନାହିଁ।