ଅଥ ନଃ ସୈନିକାଃ କେଚିଦମାତ୍ଯାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ। ଉପଗମ୍ଯାବ୍ରୁଵନ୍ଦୀନାଃ ପାଣ୍ଡଵାଞ୍ଶରଣପ୍ରଦାନ୍
ତାପରେ ଆମର କିଛି ସେନା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀମାନେ, ଦୁଃଖରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ।
ଏଷ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସହାନୁଜଃ। ସାମାତ୍ଯଦାରୋ ହ୍ରିଯତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଦିଵମାଶ୍ରିତୈଃ
“ଏହା ହେଉଛି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନ, ତାଙ୍କ ଭାଇ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପତ୍ନୀମାନେ ସହିତ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଠାଇ ନିଅଛନ୍ତି।”
ତଂ ମୋକ୍ଷଯତ ଭଦ୍ରଂ ଵଃ ସହଦାରଂ ନରାଧିପମ୍। ପରାମର୍ଶୋ ମା ଭଵିଷ୍ଯତ୍କୁରୁଦାରେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। `ଇତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ରଣଆନ୍ମୁକ୍ତା ଧର୍ମରାଜମୁପାଗତାଃ
“ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ସହିତ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଭଲ ହେବ; କୁରୁ ଘରର ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ।” — ଏପରି ଯୁଦ୍ଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତସ୍ତଦା। ପ୍ରସାଦ୍ଯ ସୋଦରାନ୍ସର୍ଵାନାଜ୍ଞାପଯତ ମୋକ୍ଷଣେ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅତି, ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେକୁ ଅନୁରୋଧ କରି ମୁକ୍ତି ଦେବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
ଅଥାଗମ୍ଯ ତମୁଦ୍ଦେଶଂ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ। ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମଯାଚନ୍ତ ଶକ୍ତାଃ ସନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତି ଚାହିଲେ ଓ ବିନୟରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ।
ଯଦା ଚାସ୍ମାନ୍ନ ମୁମୁଚୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସାନ୍ତ୍ଵିତା ଅପି। `ଆକାଶଚାରିଣୋ ଵୀରା ନଦନ୍ତୋ ଜଲଦା ଇଵ
କିନ୍ତୁ ଆମେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ — ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଶୂରମାନେ — ମୁକ୍ତି ଦେଲେ ନାହିଁ, ବଦଳ ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଶ୍ଚ ଭୀମଶ୍ଚ ଯମଜୌ ଚ ବଲୋତ୍କଟୌ। ମୁମୁଚୁଃ ଶରଵର୍ଷାଣି ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯନେକଶଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ଭୀମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯମଜ ଭାଇମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଅଥ ସର୍ଵେ ରଣଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାତାଃ ଖେଚରା ଦିଵମ୍। ଅସ୍ମାନେଵାଭିକର୍ଷନ୍ତୋ ଦୀନାନ୍ମୁଦିତମାନସାଃ
ଏହା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡି ଆକାଶରେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଆମକୁ ଉଠାଇ ନିଅଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତତଃ ସମନ୍ତାତ୍ପଶ୍ଯାମଃ ଶରଜାଲେନ ଵେଷ୍ଟିତମ୍। ଅମାନୁଷାଣି ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନଂ ଘନଂଜଯମ୍
ତାପରେ ଆମେ ଚାରିପଟେ ଦେଖିଲୁ — ଅର୍ଜୁନ ବାଣର ଜାଲରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଅମାନବୀୟ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି।
ସମାଵୃତା ଦିଶୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵେନ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଧନଂଜଯସଖାଽଽତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଵୈ ତଦା
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଆବୃତ ହେଇଥିବା ଦେଖି, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସଖା ତାଙ୍କ ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।
ଚିତ୍ରସେନଃ ପାଣ୍ଡଵେନ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍। କୁଶଲଂ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ତୈଃ ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାପ୍ଯନାମଯମ୍
ଚିତ୍ରସେନ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଏକାପରେକା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏକାପରେକାର ଭଲରହିବା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାପରେକାର ଭଲରହିବା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ।
ତେ ସମେତ୍ଯ ତଥାଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସନ୍ନାହାନ୍ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯ ଚ। ଏକୀଭୂତାସ୍ତତୋ ଵୀରା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ଏଭଳି ଏକାପରେକା ମିଳି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଖୋଲି ଦେଲେ; ଏହାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକତାରେ ଏକାଠି ହେଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ସମାଗମ୍ଯ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତୌ'। ଅପୂଜଯେତାମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚିତ୍ରସେନଧନଂଜଯୌ
ଚିତ୍ରସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ଏକାପରେକା ସହ ବଡ ଭଲପାଇବାରେ ମିଶି, ଏକାପରେକାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଚିତ୍ରସେନଂ ସମାଗମ୍ଯ ପ୍ରହସନ୍ନର୍ଜୁନସ୍ତଦା। ଇଦଂ ଵଚନମକ୍ଲୀଵମବ୍ରଵୀତ୍ପରଵୀରହା
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଖି ହସିଲେ, ଏବଂ ନିଷ୍କପଟ ଭାବରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳନ କରିଥିବା ମହାବୀର ଭଳି କଥା କହିଲେ।
ଭ୍ରାତୃନର୍ହସି ମେ ଵୀର ମୋକ୍ତୁଂ ଗନ୍ଧର୍ଵସତ୍ତମ। ଅନର୍ହଧର୍ଷଣା ହୀମେ ଜୀଵମାନେଷୁ ପାଣ୍ଡୁଷୁ
ବୀର ଗନ୍ଧର୍ବ, ମୋର ଭାଇକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁଯାଁ ଜୀବନ୍ତ, ସେମାନେ ଅପମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵଃ ପାଣ୍ଡଵେନ ମହାତ୍ମନା। ଉଵାଚ ଯତ୍କର୍ଣ ଵଯଂ ମନ୍ତ୍ରଯନ୍ତୋ ଵିନିର୍ଗତାଃ
ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ—'କର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ବାହାରିଛୁ।'
ସ୍ଥିତୋରାଜ୍ଯେଚ୍ଯୁତାନ୍ସ୍ଥାନାଚ୍ଛ୍ରିଯାହୀନାଂଶ୍ରିଯାଵୃତଃ' ଦ୍ରଷ୍ଟାସ୍ମି ନିଃସୁଖାନ୍ଵୀରାନ୍ସଦାରାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନିତି
'ମୁଁ ଦେଖିବି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜାରେ ଢକି, ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।'
ତସ୍ମିନ୍ନୁଚ୍ଚାର୍ଯମାଣେ ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵଚସ୍ତଥା। ଭୂମେର୍ଵିଵରମନ୍ଵୈଚ୍ଛଂ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ରୀଡଯାଽନ୍ଵିତଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ଲଜ୍ଜାରେ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ି ଯିବା ପାଇଁ ଏକ ଫାଟ ଖୋଜୁଥିଲି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଥାଗମ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ଅସ୍ମଦ୍ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତଂ ତସ୍ମୈ ବଦ୍ଧାଂଶ୍ଚାସ୍ମାନ୍ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଆମେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି କରି ବାନ୍ଧାଯାଇଛୁ ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀସମକ୍ଷମହଂ ଦୀନୋ ବଦ୍ଧଃ ଶତ୍ରୁଵଶଂ ଗତଃ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯୋପହୃତଃ କିଂନୁ ଦୁଃଖମତଃ ପରମ୍
ମୁଁ ଦୁଃଖୀ, ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ, ଜନାନୀମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣାଯାଇଛି—ଏଠାରୁ ବଡ ଦୁଃଖ କଣ ଅଛି?
ଯେ ମେ ନିରାକୃତା ନିତ୍ଯଂ ରିପୁର୍ଯେଷାମହଂ ସଦା। ତୈର୍ମୋକ୍ଷିତୋଽହଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଦତ୍ତଂ ତୈରେଵ ଜୀଵିତମ୍
ଯେଉଁମାନେକୁ ମୁଁ ସଦା ଅପମାନ କରିଥିଲି, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଶତ୍ରୁ, ସେମାନେ ମୋତେ ଛାଡିଦେଲେ; ମୋ ଅବୁଦ୍ଧି ଜୀବନ ସେମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଯାଂ ଯଦ୍ଯହଂ ଵୀର ଵଧଂ ତସ୍ମିନ୍ମହାରଣେ। ଶ୍ରେଯସ୍ତଦ୍ଭଵିତା ମହ୍ଯଂ ନୈଵଂଭୂତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍
ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥାନ୍ତି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜୀବନ ରଖିବାଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ ହେଇଥାନ୍ତି।
ଭଵେଦ୍ଯଶଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମେ ଖ୍ଯାତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵତୋ ଵଧାତ୍। ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯଲୋକାଃ ସ୍ଯୁର୍ମହେନ୍ଦ୍ରସଦନେଽକ୍ଷଯାଃ
ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ହାତରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥାନ୍ତି, ମୋର ଯଶ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଲୋକକୁ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି।
ଯତ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ମେ ଵ୍ଯଵସିତଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ନରର୍ଷଭାଃ। ଇହ ପ୍ରାଯମୁପାସିଷ୍ଯେ ଯୂଯଂ ଵ୍ରଜତ ଵୈ ଗୃହାନ୍। ଭ୍ରାତରଶ୍ଚୈଵ ମେ ସର୍ଵେ ଯାନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରତି
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଆଜି ମୁଁ ଯାହା ନିଷ୍ପତି କରିଛି, ତାହା ଶୁଣ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ତୁମେମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ; ମୋ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଆଜି ନିଜ ସହରକୁ ଯାଅ।
କର୍ଣପ୍ରଭୃତଯଶ୍ଚୈଵ ସୁହୃଦୋ ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚ ଯେ। ଦୁଃଶାସନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ପୁରଂ ପ୍ରତି
କର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୋର ଅନ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆଜି ସହରକୁ ଯାଅ।
ନ ହ୍ଯହଂ ସଂପ୍ରଯାସ୍ଯାମି ପୁରଂ ଶତ୍ରୁନିରାକୃତଃ। ଶତ୍ରୁମାନାପହୋ ଭୂତ୍ଵା ସୁହୃଦାଂ ମାନକୃତ୍ତଥା
ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ ସହରକୁ ଯିବିନାହିଁ; ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନ ହରାଇ, ମୋ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମାନ ନଷ୍ଟ କରିଛି।
କାମଂ ରଣଶିରସ୍ଯଦ୍ଯ ଶତ୍ରୁଭିର୍ଵୈ ଵିମାନିତଃ'। ସ ସୁହୃଚ୍ଛୋକଦୋ ଜାତଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ହର୍ଵର୍ଧନଃ। ଵାରଣାହ୍ଵଯମାସାଦ୍ଯ କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜନାଧିପମ୍
ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ, ସହଯୋଗୀମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଖୁସି; ମୁଁ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ରାଜାଙ୍କୁ କଣ କହିବି?
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ କୃପଦ୍ରୌଣୀ ଵିଦୁରଃ ସଂଜଯସ୍ତଥା। ବାହ୍ଲୀକଃ ସୌମଦତ୍ତିଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵୃଦ୍ଧସଂମତାଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପା, ଦ୍ରୌଣୀ, ବିଦୁର, ସଞ୍ଜୟ, ବାହ୍ଲୀକ, ସୌମଦତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଜେଷ୍ଠ ଗଣ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ—
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶ୍ରେଣିମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥୋଦାସୀନଵୃତ୍ତଯଃ। କିଂ ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯଂତି କିଂ ଚାପି ପ୍ରତିଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାନହଂ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶ୍ରେଣୀର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଏବଂ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋତେ କଣ କହିବେ? ଏବଂ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କଣ ଉତ୍ତର ଦେବି?
ରିପୂଣାଂ ଶିରସି ସ୍ଥିତ୍ଵା ତଥା ଵିକ୍ରମ୍ଯ ଚୋରସି। ଆତ୍ମଦୋଷାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କଥଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାନହମ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦଠି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସାହସିକ ଭାବରେ ଲଢିଥିଲି; ଏବେ ମୋ ଦୋଷରେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ଖସିଗଲି, ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି କହିବି?