ତସ୍ମିନ୍ଗତେ କୌରଵେଯେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ଵୀରଃ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
କୁରୁବଂଶୀ ଚାଲିଗଲାପରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ସମ୍ମାନ ମିଳି ଏଠାରେ ରହିଗଲେ ।
ତପୋଧନୈଶ୍ଚ ତୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଵୃତଃ ଶକ୍ର ଇଵାମରୈଃ। ତଥା ଦ୍ଵୈତଵନେ ତସ୍ମିନ୍ଵିଜହାର ମୁଦା ଯୁତଃ
ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର । ଏଭଳି ଦ୍ୱୈତବନରେ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ ।
ଶତ୍ରୁଭିର୍ଜିତବଦ୍ଧସ୍ ପାଣ୍ଡଵୈଶ୍ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ। ମୋକ୍ଷିତସ୍ଯ ଯୁଧା ପଶ୍ଚାନ୍ମାନିନଃ ସୁଦୁରାତ୍ମନଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାରି, ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇ, ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଛାଡିଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ଅହଂକାରୀ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ—
କତ୍ଥନସ୍ଯାଵଲିପ୍ତସ୍ଯ ଗର୍ଵିତସ୍ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ସଦା ଚ ପୌରୁଷୌଦାର୍ଯୈଃ ପାଣ୍ଡଵାନଵମନ୍ଯତଃ
ଯେ ସଦା ଗର୍ବିତ ଓ ଅଭିମାନୀ ଥିଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ପୁରୁଷତ୍ୱ ଓ ଉଦାରତାକୁ ସଦା ଅପମାନ କରୁଥିଲେ—
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ ପାପସ୍ଯ ନିତ୍ଯାହଂକାରଵାଦିନଃ। ପ୍ରଵେଶୋ ହାସ୍ତିନପୁରେ ଦୁଷ୍କରଃ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଯେ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ସଦା ଅହଂକାରରେ କଥା କରିଥିଲେ, ଏବେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ମୋତେ ଅସମ୍ଭବ ଲାଗୁଛି ।
ତସ୍ଯ ଲଜ୍ଜାନଵିତସ୍ଯୈଵ ଶୋକଵ୍ଯାକୁଲଚେତସଃ। ପ୍ରଵେଶଂ ଵିସ୍ତରେଣ ରତ୍ଵଂ ଵୈଶଂପାଯନ କୀର୍ତଯ
ଯେ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିତ ଓ ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତିତ ଅଛି, ତାଙ୍କର ପ୍ରବେଶକୁ ଏବଂ ଅବସ୍ଥାକୁ ଏକାଏକି ଖୁବ ଭଲରେ ବର୍ଣ୍ନନା କର, ବୈଶମ୍ପାୟନ ।
ଧର୍ମରାଜନିସୃଷ୍ସ୍ତୁ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସୁଯୋଧନଃ। ଲଜ୍ଜଯାଽଧୋମୁଖଃ ସୀଦନ୍ନୁପାସର୍ପତ୍ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଛାଡିଦେବା ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସୁୟୋଧନ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରଯଯୌ ରାଜା ଚତୁରଙ୍ଗବଲାନୁଗଃ। ଶୋକୋଦହତଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚିନ୍ତଯାନଃ ପରାଭଵମ୍
ରାଜା ନିଜ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ସହିତ ନିଜ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ । ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଇଥିଲା, ହାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ।
ଵିମୁଚ୍ଯ ପଥି ଯାନାନି ଦେଶେ ସୁଯଵସୋଦକେ। ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଃ ଶୁଭେ ରମ୍ଯେ ଭୂମିଭାଗେ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତଂ ଯଥାସ୍ଥାନଂ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ପଥରେ ଭଲ ଜମି ଓ ଶୁଭ୍ର ପାଣି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରାଜା ବିଶ୍ରାମ କଲେ । ସେ ହସ୍ତୀ, ଅଶ୍ୱ, ରଥ ଓ ପଦାତିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଦେଲେ ।
ଅଥୋପଵିଷ୍ଟଂ ରାଜାନଂ ପର୍ଯଙ୍କେ ଜ୍ଵଲନପ୍ରଭେ। ଉପପ୍ଲୁତଂ ଯଥା ସୋମଂ ରାହୁଣା ରାତ୍ରିସଂକ୍ଷଯେ। ଉପାଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍କର୍ଣୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ତଦା
ତାପରେ, ରାଜା ଜ୍ୱାଳା ପରି ଚମକୁଥିବା ବିଛାନାରେ ବସିଥିଲେ । ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆକ୍ରମିତ ହେବା ପରି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ କର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ—
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜୀଵସି ଗାନ୍ଧାରେ ଦିଷ୍ଠ୍ଯା ନଃ ସଂଗମଃ ପୁନଃ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଯା ଜିତାଶ୍ଚୈଵ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କାମରୂପିଣଃ
ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଛ, ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର । ଭାଗ୍ୟରେ ଆମେ ପୁନି ମିଶିଛୁ । ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଯେମାନେ ଚାହିଁଲେ ଯେମିତି ରୂପ ଧରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଜିତିଛ ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ସମଗ୍ରାନ୍ପଶ୍ଯାମି ଭ୍ରାତୄସ୍ତେ କୁରୁନନ୍ଦନ। ଵିଜିଗୀଷୂନ୍ରଣେ ଯୁକ୍ତାନ୍ନିର୍ଜିତାରୀନ୍ମହାରଥାନ୍
ଭାଗ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେକୁ ଦେଖୁଛି, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ । ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ, ମହାବୀରମାନେ, ଜିତିଛନ୍ତି ।
ଅହଂ ତ୍ଵଭିଦ୍ରୁତଃ ସର୍ଵୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପଶ୍ଯତସ୍ଵ। ନାଶକ୍ନୁଵଂ ସ୍ଥାପଯିତୁଂ ଦୀର୍ଯମାଣାଂ ଚ ଵାହିନୀମ୍। ଶରକ୍ଷତାଙ୍ଗଶ୍ଚ ଭୃଶଂ ଵ୍ଯପଯାତୋଽଭିପୀଡିତଃ
ମୁଁ ତୁମେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ; ଭାଗିଯାଉଥିବା ମୋ ସେନାକୁ ରଖିପାରିଲିନି, ଏବଂ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲି।
ଇଦଂ ତ୍ଵତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ମନ୍ଯେ ଯଦ୍ଯୁଷ୍ମାନିହ ଭାରତ। ଅରିଷ୍ଟାନକ୍ଷସାଂଶ୍ଚାପି ସଦାରବଲଵାହନାନ୍। ଵିମୁକ୍ତାନ୍ସଂପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଯୁଦ୍ଧାତ୍ତସ୍ମାଦମାନୁଷାତ୍
ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଭାବୁଛି — ଏହି ଅପୂର୍ବ ଯୁଦ୍ଧରୁ ତୁମେ, ତୁମ ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସମେତ, ସମସ୍ତେ ଅକ୍ଷତ ଏଠି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ନୈତସ୍ଯ କର୍ତା ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପୁମାନ୍ଵିଦ୍ଯତି ଭାରତ। ଯତ୍କୃତଂ ତେ ମହାରାଜ ସହ ଭ୍ରାତୃଭିରାହଵେ
ହେ ଭାରତ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଏପରି କାମ କରିପାରିବେନି, ଯାହା ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ କରିଛ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କର୍ଣେନ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। ଉଵାଚାଵାକ୍ଶିରା ରାଜନ୍ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା ।। ରାଜାନଂ ମୋଚଯାମାସୁର୍ବଦ୍ଧଂ ନିଗଡବନ୍ଧନୈଃ
କର୍ଣ୍ଣ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ; ତାପରେ ଲୋକମାନେ ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଅଜାନତସ୍ତେ ରାଧେଯ ନାଭ୍ଯସୂଯାମ୍ଯହଂ ଵଚଃ। ଜାନାସି ତ୍ଵଂ ଜିତାଞ୍ଶତ୍ରୂନ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଂ ସ୍ତେଜସା ମଯା
ହେ ରାଧାପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମ କଥାରେ ରୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ଜାଣିନଥିଲି; ତୁମେ ଜାଣୁଛ, ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜିତିଥିଲେ, ତଥାପି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲି।
ଆଯୋଧିତାସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସୁଚିରଂ ସୋଦରୈର୍ମମ। ମଯା ସହ ମହାବାହୋ କୃତଶ୍ଚୋଭଯତଃ କ୍ଷଯଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ମୋ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ଦୁଇପଟେ ଭୟଙ୍କର ହାନି ହୋଇଥିଲା।
ମାଯାଧିକାସ୍ତ୍ଵଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ଯଦା ଶୂରା ଵିଯଦ୍ଗତାଃ। ତଦା ନୋ ନ ସମଂ ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ଖେଚରୈଃ ସହ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଶୂର ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମାୟା ଦେଖାଇ ଆକାଶରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ତେବେ ଆମର ଯୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ରହିଲା ନାହିଁ।
ପରାଜଯଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମୋ ରଣେ ବନ୍ଧନମେଵ ଚ। ସଭୃତ୍ଯାମାତ୍ଯପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସଦାରବଲଵାହନାଃ। ଉଚ୍ଚୈରାକାଶମାର୍ଗେଣ ହ୍ରିଯମାଣାଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ବନ୍ଧି ନିଆଯାଇଥିଲୁ, ଆମର ଦାସ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ପତ୍ନୀ ଓ ସେନା ସମେତ, ଆମେ ଆକାଶରେ ଉଠାଇ ନିଆଯାଉଥିଲୁ, ଅତି ଦୁଃଖରେ।
ଅଥ ନଃ ସୈନିକାଃ କେଚିଦମାତ୍ଯାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ। ଉପଗମ୍ଯାବ୍ରୁଵନ୍ଦୀନାଃ ପାଣ୍ଡଵାଞ୍ଶରଣପ୍ରଦାନ୍
ତାପରେ ଆମର କିଛି ସେନା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀମାନେ, ଦୁଃଖରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ।
ଏଷ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସହାନୁଜଃ। ସାମାତ୍ଯଦାରୋ ହ୍ରିଯତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଦିଵମାଶ୍ରିତୈଃ
“ଏହା ହେଉଛି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନ, ତାଙ୍କ ଭାଇ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପତ୍ନୀମାନେ ସହିତ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଠାଇ ନିଅଛନ୍ତି।”
ତଂ ମୋକ୍ଷଯତ ଭଦ୍ରଂ ଵଃ ସହଦାରଂ ନରାଧିପମ୍। ପରାମର୍ଶୋ ମା ଭଵିଷ୍ଯତ୍କୁରୁଦାରେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। `ଇତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ରଣଆନ୍ମୁକ୍ତା ଧର୍ମରାଜମୁପାଗତାଃ
“ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ସହିତ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଭଲ ହେବ; କୁରୁ ଘରର ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ।” — ଏପରି ଯୁଦ୍ଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତସ୍ତଦା। ପ୍ରସାଦ୍ଯ ସୋଦରାନ୍ସର୍ଵାନାଜ୍ଞାପଯତ ମୋକ୍ଷଣେ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅତି, ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେକୁ ଅନୁରୋଧ କରି ମୁକ୍ତି ଦେବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
ଅଥାଗମ୍ଯ ତମୁଦ୍ଦେଶଂ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ। ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମଯାଚନ୍ତ ଶକ୍ତାଃ ସନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତି ଚାହିଲେ ଓ ବିନୟରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ।
ଯଦା ଚାସ୍ମାନ୍ନ ମୁମୁଚୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସାନ୍ତ୍ଵିତା ଅପି। `ଆକାଶଚାରିଣୋ ଵୀରା ନଦନ୍ତୋ ଜଲଦା ଇଵ
କିନ୍ତୁ ଆମେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ — ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଶୂରମାନେ — ମୁକ୍ତି ଦେଲେ ନାହିଁ, ବଦଳ ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଶ୍ଚ ଭୀମଶ୍ଚ ଯମଜୌ ଚ ବଲୋତ୍କଟୌ। ମୁମୁଚୁଃ ଶରଵର୍ଷାଣି ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯନେକଶଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ଭୀମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯମଜ ଭାଇମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଅଥ ସର୍ଵେ ରଣଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାତାଃ ଖେଚରା ଦିଵମ୍। ଅସ୍ମାନେଵାଭିକର୍ଷନ୍ତୋ ଦୀନାନ୍ମୁଦିତମାନସାଃ
ଏହା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡି ଆକାଶରେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଆମକୁ ଉଠାଇ ନିଅଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତତଃ ସମନ୍ତାତ୍ପଶ୍ଯାମଃ ଶରଜାଲେନ ଵେଷ୍ଟିତମ୍। ଅମାନୁଷାଣି ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନଂ ଘନଂଜଯମ୍
ତାପରେ ଆମେ ଚାରିପଟେ ଦେଖିଲୁ — ଅର୍ଜୁନ ବାଣର ଜାଲରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଅମାନବୀୟ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି।
ସମାଵୃତା ଦିଶୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵେନ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଧନଂଜଯସଖାଽଽତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଵୈ ତଦା
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଆବୃତ ହେଇଥିବା ଦେଖି, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସଖା ତାଙ୍କ ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।