ଇତିଦୁର୍ଯୋଧନାମାତ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତୋ ରାଜଗୃଦ୍ଧିନଃ। ଆର୍ତା ଦୀନାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଗମନ୍
ଏଭଳି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଲୋଭରେ, ବିପଦରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ତାଂସ୍ତଥା ଵ୍ଯଥିତାନ୍ଦୀନାନ୍ଭିକ୍ଷମାଣାନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଵୃଦ୍ଧାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନାମାତ୍ଯାନ୍ଭୀମସେନୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ବୟସ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ହୋଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଭୀମସେନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମହତା ହି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଂନହ୍ଯ ଗଜଵାଜିଭିଃ। ଅନ୍ଯଥା ଵର୍ତମାନାନାମର୍ଥୋ ଜାତୋଽଯମନ୍ଯଥା
ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଏକତ୍ର କରି, ତମେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା; ଏବେ ଯେପରି ଘଟିଛି, ତାହାର ଫଳ ଏହି।
ଅସ୍ମାଭିର୍ଯଦନୁଷ୍ଠେଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୈସ୍ତଦନୁଷ୍ଠିତମ୍
ଆମେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର ଥିଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତମିଦଂ ତାଵଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵିନଃ। `ଦୀନାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାସ୍ମାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ
ଏହା ହେଉଛି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୟୁତ ଆସକ୍ତିର ଫଳ; ଦୁର୍ୟୋଧନ ଆମେ ଦୁଃଖରେ ରହିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।
ଦ୍ଵେଷ୍ଟାରମନ୍ଯେ କ୍ଲୀଵସ୍ଯ ଘାତଯନ୍ତୀତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଇଦଂ କୃତଂ ନଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୈରତିମାନୁଷମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ, ଏହି ଅଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଏହା ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି ପାରେ ନୁହେଁ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଲୋକେ ପୁମାନସ୍ତି କଶ୍ଚିଦସ୍ମନ୍ପ୍ରିଯେ ସ୍ଥିତଃ। ଯେନାସ୍ମାକଂ ହୃତୋ ଭାର ଆସୀନାନାଂ ସୁଖାଵହଃ
ଭାଗ୍ୟରେ, ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ନା କିଏ ଆମ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ବସିଥିଲୁ, ଆମ ଭାର ଉଠାଇ ଆମକୁ ସୁଖ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଶୀତଵାତାତପସହାଂସ୍ତପସା ଚୈଵ କର୍ଶିତାନ୍। ସମସ୍ଥୋ ଵିଷମସ୍ଥାନ୍ହି ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ଦୁର୍ମତିଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଆମେ ତପସ୍ୟା କରି ଶୀତ, ପବନ ଓ ତାପ ଭୋଗି, ଦୁଃଖରେ ଅଛୁ, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ; ସେ ନିଜେ ସୁଖରେ ରହି, ଆମ ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।
ଅଧର୍ମଚାରିଣସ୍ତସ୍ଯ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଯେ ଶୀଲମନୁଵର୍ତନ୍ତି ତେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପରାଭଵମ୍
ଏହି ଅଧର୍ମ ଚରଣ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଥିବା କୌରବଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏବେ ତାଙ୍କ ପରାଭବ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଅଧର୍ମୋ ହି କୃତସ୍ତେନ ଯେନୈତଦୁପଲକ୍ଷିତମ୍। ଅନୃଶଂସାସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯାସ୍ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ବ୍ରଵୀମି ଵଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧର୍ମ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ; କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମୁଁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି, ସେ ଦୟାହୀନ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ କୌନ୍ତେଯଂ ଭୀମସେନମପସ୍ଵରମ୍। ନ କାଲଃ ପରୁଷସ୍ଯାଯମିତି ରାଜାଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଭୀମସେନ ଏଭଳି କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଥିବାବେଳେ, ରାଜା କହିଲେ, 'ଏହି ସମୟ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।'
ଅସ୍ମାନଭିଗତାଂସ୍ତାତ ଭଯାର୍ତାଞ୍ଛରଣୈଷିଣଃ। କୌରଵାନ୍ଵିଷମପ୍ରାପ୍ତାନ୍କଥଂ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵମୀଦୃଶମ୍
ପୁଅ, ଭୟରେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା, ଶରଣ ଚାହିଁଥିବା, ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା କୌରବମାନେ ପ୍ରତି ଏଭଳି କିପରି କହିପାରିବା?
ଭଵନ୍ତି ଭେଦା ଜ୍ଞାତୀନାଂ କଲହାଶ୍ଚ ଵୃକୋଦର। ପ୍ରସକ୍ତାନି ଚ ଵୈରାଣି ଜ୍ଞାତିଧର୍ମୋ ନ ନଶ୍ଯତି
ବୃକୋଦର, ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ ଓ ଝଗଡ଼ା ହୁଏ, ଶତ୍ରୁତା ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାତିଧର୍ମ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯଦା ତୁ କଶ୍ଚିଜ୍ଜ୍ଞାତୀନାଂ ବାହ୍ଯଃ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ କୁଲମ୍। ନ ମର୍ଷଯନ୍ତି ତତ୍ସନ୍ତୋ ବାହ୍ଯେନାଭିପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ କିଏ ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାହାର ଲୋକ କୁଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବାହାର ଅପମାନ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଜାନାତ୍ଯେଷ ହି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରସ୍ମାନିହ ଚିରୋଷିତାନ୍। ସ ଏଵଂ ପରିଭୂଯାସ୍ମାନକାର୍ଷୀଦିଦମପ୍ରିଯମ୍
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଜାଣିଛି ଆମେ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଛୁ; ଏଭଳି ଆମକୁ ଅପମାନ କରି, ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଗ୍ରହଣାଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ବଲାଦ୍ରଣେ। ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ବାହ୍ଯାଭିମର୍ଶାଚ୍ଚ ହତଂ ଭଵତି ନଃ କୁଲମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରି ନେଇଥିବା ଓ ଜନାନୀମାନେ ବାହାର ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଇଥିବାରୁ, ଆମର କୁଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ଶ୍ଚରଣଂ ଚ ପ୍ରପନ୍ନାନାଂ ତ୍ରାଣାର୍ଥଂ ଚ କୁଲସ୍ଯ ଚ। ଉତ୍ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସଜ୍ଜୀଭଵତ ମା ଚିରମ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହା, ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ନିଜ କୁଳର ମାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ତୁମେମାନେ ଉଠିବା, ତୁରନ୍ତ ସଜା ହେବା, ଦେରି କରିବା ନାହିଁ।
ଅର୍ଜୁନଶ୍ଚ ଯମୌ ଚୈଵ ତ୍ଵଂ ଚ ଭୀମାପରାଜିତଃ। ମୋକ୍ଷଯଧ୍ଵଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରା ହ୍ରିଯମାଣଂ ସୁଯୋଧନମ୍
ଅର୍ଜୁନ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଏବଂ ତୁମେ, ଅପରାଜିତ ଭୀମ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହା, ହେଉଛ, ହେଉଛ, ଚାଲିଯାଉଥିବା ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର।
ଏତେ ରଥା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵିମଲା କାଞ୍ଚନଧ୍ଵଜାଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହା, ଏହି ରଥଗୁଡିକ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜିତ, ଶୁଭ୍ର ସୁନା ଧ୍ୱଜ ଲାଗିଛି।
ସସ୍ଵନାନଧିରୋହଧ୍ଵଂ ନିତ୍ଯସଜ୍ଜାନିମାନ୍ରଥାନ୍। ଇନ୍ଦ୍ରସେନାଦିଭିଃ ସୂତୈଃ କୃତଶସ୍ତ୍ରୈରଧିଷ୍ଠିତାନ୍
ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାରଥୀମାନେ ଚଳାଉଥିବା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସଜିତ ଏହି ରଥଗୁଡିକୁ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ଚଢ଼ିବା, ସଦା ସଜା ରଥଗୁଡିକୁ ଚଢ଼ିବା।
ଏତାନାସ୍ଥାଯ ଵୈ ଯତ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ଯୋଦ୍ଧୁମାହଵେ। ସୁଯୋଧନସ୍ଯ ମୋକ୍ଷାଯ ପ୍ରଯତଧ୍ଵମତନଦ୍ରିତାଃ
ଏହି ରଥଗୁଡିକୁ ନେଇ, ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ଦେଇ, ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ପରୈଃ ପରିଭଵେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵଯଂ ପଞ୍ଚୋତ୍ତରଂ ଶତମ୍। ପରସ୍ପରଵିରୋଧେ ତୁ ଵଯଂ ପଞ୍ଚୈଵ ତେ ଶତମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ଅପମାନ କଲେ, ଆମେ ଏକଶ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ; ଆପସରେ ଦ୍ୱେଷ ହେଲେ, ଆମେ କେବଳ ପାଞ୍ଚ, ତୁମେ ଏକଶ।
ଯ ଏଵ କଶ୍ଚିଦ୍ରାଜନ୍ଯଃ ଶରଣାର୍ଥମିହାଗତମ୍। ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯାଭିରକ୍ଷେତ କିଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃକୋଦର
ଯେ କୌଣସି ରାଜନ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଆସିଛି, ସେକୁ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ତେବେ, ବୃକୋଦର, ତୁମେ ତ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯଃ ପୁନର୍ଵାକ୍ଯମଭାଷତ। କୋପସଂରକ୍ତନଯନଃ ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ରାଗରେ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇ, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ ପକାଇ, ପୁନି କଥା କହିଲେ।
ପୁରା ଜତୁଗୃହେଽନେନ ଦଗ୍ଧୁମସ୍ମାନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ହି କୃତା ଵୀର ତଦା ଦୈଵେନ ରକ୍ଷିତାଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି କୁଟିଳ ଲୋକଟି ଆଗେ ଆମେମାନେ ଜତୁ ଗୃହରେ ପୋଡି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା; ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ ସେତିବେଳେ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲୁ।
କାଲକୂଟଵିଷଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଭୋଜନେ ମମ ଭାରତ। ଉପ୍ତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାଂ ଲତାପାଶୈର୍ଵୈଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ପ୍ରାକ୍ଷିପତ୍ପ୍ରଭୋ
ଭାରତ, ମୋ ଖାଦ୍ୟରେ ତୀବ୍ର କାଳକୂଟ ବିଷ ମିଶାଇଥିଲା; ଲତା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ଗଙ୍ଗାରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲା, ପ୍ରଭୁ।
ରସାତଲଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତଦା ଵାସୁକିମଞ୍ଜସା। ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହୀତଲମ୍
ମୁଁ ତଳଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଭସୁକିଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ରାଜା, ସେଠାରୁ ପୁନି ଭୂମିକୁ ଫିରିଆସିଲି।
ଦ୍ଯୂତକାଲେଽପିକୌନ୍ତେଯ ଵୃଜିନାନି କୃତନି ଵୈ। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଶ୍ଚ ପରାଭର୍ଶଃ କେଶଗ୍ରହଣମେଵ ଚ। ଵସ୍ତ୍ରାପହରଣଂ ଚୈଵ ସଭାମଧ୍ଯେ କୃତାନି ଵୈ
ଯୁଦ୍ଧର ସମୟରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଅନେକ ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଥିଲା; ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଅପମାନ, କେଶ ଧରିବା, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବସ୍ତ୍ର ଛିନିବା ହୋଇଥିଲା।
ରାଜ୍ଯଂ ଚାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଉକ୍ତଵାନ୍ପରୁଷାଣି ନଃ। ପୁରା କୃତାନାଂ ପାପାନାଂ ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସୁଯୋଧନଃ
ରାଜା, ଆମର ରାଜ୍ୟ ଛିନି ନେଇ, ସେ ଆମକୁ କଠୋର କଥା କହିଥିଲା; ସୁୟୋଧନ ଏବେ ପୂର୍ବର ଅପରାଧର ଫଳ ଭୋଗୁଛି।
ଅସ୍ମାବିରେଵକର୍ତଵ୍ଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ନିଗ୍ରହମ୍। ଅନ୍ଯେନ ତୁ କୃତଂ ତଦ୍ଵୈ ମୈତ୍ର୍ଯମସ୍ମାକମିଚ୍ଛତା। ଉପକାରୀ ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ମା ରାଜନ୍ଵିମନା ଭଵ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦମନ କରିବା କାମ ଆମର; ଅନ୍ୟ କରିଲେ, ଏହା ଆମେ ମିତ୍ରତା ଚାହିଲା ପାଇଁ। ଗନ୍ଧର୍ବ ମାତ୍ର ଉପକାର କରୁଛନ୍ତି, ରାଜା, ଚିନ୍ତିତ ହେବା ନାହିଁ।