ଅଚିନ୍ତ୍ଯ ଶରଵର୍ଷଂ ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତସ୍ଯ ତଂ ରଥମ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଜିଘାଂସନ୍ତଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍
କିନ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅପୂର୍ବ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ଚାରିପଟେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ରଥକୁ ଘେରି ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଯୁଗମୀଷାଂ ଵରୂଥଂ ଚ ତଥୈଵ ଧ୍ଵଜସାରଥୀ। ଅଶ୍ଵାଂସ୍ତ୍ରିଵେଣୁମକ୍ଷଂ ଚ ତିଲଶୋ ଵ୍ଯଧମଞ୍ଛରୈଃ
ସେମାନେ ବାଣ ମାରି ତାଙ୍କ ଯୁଗ, ଇଷା, ବର୍ଚ୍ଛ, ଧ୍ୱଜ, ସାରଥି, ଘୋଡ଼ା, ତିଣି ପଟିଆ ଅକ୍ଷ ଏହି ସବୁକୁ ତିଳ ଭଳି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚିତ୍ରସନୋ ଵିରଥଂ ପତିତଂ ଭୁଵି। ଅଭିଦ୍ରୁସ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଜୀଵଗ୍ରାହମଥାଗ୍ରହୀତ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନ ରଥହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିତ୍ରରଥ ଦୌଡ଼ି ଆସି ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରିଲେ।
ତସ୍ଯ ବାହୂ ମହାରାଜ ବଦ୍ଧ୍ଵା ରଜ୍ଜ୍ଵା ମହାରଥମ୍। ଆରୋପ୍ଯସ ମହାବାହୁଶ୍ଚିତ୍ରସେନୋ ନନାଦ ହ
ଚିତ୍ରସେନ ତାଙ୍କର ବାହୁକୁ ରସ୍ସୀରେ ବାନ୍ଧି, ଏହି ମହାରଥୀକୁ ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ, ଗଜଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଘୋଷଣା କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗୃହୀତେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥିତଂ ଦୁଃଶାସନଂ ରଥେ। ପର୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପରିଵାର୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ସମୟରେ, ଦୁଃଶାସନ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।
ଵିଧିଶତିଂ ଚିତ୍ରସେନମାଦାଯାନ୍ଯେ ଵିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵପରେ ରାଜଦାରାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
କେତେକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ନେଇ ପଳାଇଗଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବିନ୍ଦ, ଅନୁବିନ୍ଦ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଧରିନେଲେ।
ସେନାସ୍ତୁ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସମଭିଦ୍ରୁତାଃ। ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଭଗ୍ନୈଃ ସହିତାଃ ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯଯୁସ୍ତଦା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା, ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଲା।
ଶକଟାପଣଵେଶାଶ୍ଚ ଯାନଯୁଗ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଶରଣଂ ପାଣ୍ଡଵାଞ୍ଜଗ୍ମୁର୍ହିଯମାଣେ ମହୀପତୌ
ସମସ୍ତ ଶିବିରବାସୀ, ବ୍ୟାପାରୀ ଓ ଯାନ ଓ ଯୁଗ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ରାଜାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରିଯଦର୍ଶୀ ମହାବାହୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ହ୍ରିଯତେ ରାଜା ପାର୍ଥାସ୍ତମନୁଧାଵତ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ମହାବାହୁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉଠାଇ ନେଉଛନ୍ତି; ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ତମେ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିବା।
ଦୁଃଶାସନୋ ଦୁର୍ଵିଷହୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ଦୁର୍ଜଯସ୍ତଥା। ବଦ୍ଧ୍ଵା ହ୍ରିଯନ୍ତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୈ ରାଜଦାରାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଦୁଃଶାସନ, ଦୁର୍ବିଷହ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାନ୍ଧି ଉଠାଇ ନେଉଛନ୍ତି।
ଇତିଦୁର୍ଯୋଧନାମାତ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତୋ ରାଜଗୃଦ୍ଧିନଃ। ଆର୍ତା ଦୀନାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଗମନ୍
ଏଭଳି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଲୋଭରେ, ବିପଦରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ତାଂସ୍ତଥା ଵ୍ଯଥିତାନ୍ଦୀନାନ୍ଭିକ୍ଷମାଣାନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଵୃଦ୍ଧାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନାମାତ୍ଯାନ୍ଭୀମସେନୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ବୟସ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ହୋଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଭୀମସେନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମହତା ହି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଂନହ୍ଯ ଗଜଵାଜିଭିଃ। ଅନ୍ଯଥା ଵର୍ତମାନାନାମର୍ଥୋ ଜାତୋଽଯମନ୍ଯଥା
ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଏକତ୍ର କରି, ତମେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା; ଏବେ ଯେପରି ଘଟିଛି, ତାହାର ଫଳ ଏହି।
ଅସ୍ମାଭିର୍ଯଦନୁଷ୍ଠେଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୈସ୍ତଦନୁଷ୍ଠିତମ୍
ଆମେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର ଥିଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତମିଦଂ ତାଵଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵିନଃ। `ଦୀନାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାସ୍ମାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ
ଏହା ହେଉଛି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୟୁତ ଆସକ୍ତିର ଫଳ; ଦୁର୍ୟୋଧନ ଆମେ ଦୁଃଖରେ ରହିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।
ଦ୍ଵେଷ୍ଟାରମନ୍ଯେ କ୍ଲୀଵସ୍ଯ ଘାତଯନ୍ତୀତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଇଦଂ କୃତଂ ନଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୈରତିମାନୁଷମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ, ଏହି ଅଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଏହା ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି ପାରେ ନୁହେଁ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଲୋକେ ପୁମାନସ୍ତି କଶ୍ଚିଦସ୍ମନ୍ପ୍ରିଯେ ସ୍ଥିତଃ। ଯେନାସ୍ମାକଂ ହୃତୋ ଭାର ଆସୀନାନାଂ ସୁଖାଵହଃ
ଭାଗ୍ୟରେ, ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ନା କିଏ ଆମ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ବସିଥିଲୁ, ଆମ ଭାର ଉଠାଇ ଆମକୁ ସୁଖ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଶୀତଵାତାତପସହାଂସ୍ତପସା ଚୈଵ କର୍ଶିତାନ୍। ସମସ୍ଥୋ ଵିଷମସ୍ଥାନ୍ହି ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ଦୁର୍ମତିଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଆମେ ତପସ୍ୟା କରି ଶୀତ, ପବନ ଓ ତାପ ଭୋଗି, ଦୁଃଖରେ ଅଛୁ, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ; ସେ ନିଜେ ସୁଖରେ ରହି, ଆମ ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।
ଅଧର୍ମଚାରିଣସ୍ତସ୍ଯ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଯେ ଶୀଲମନୁଵର୍ତନ୍ତି ତେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପରାଭଵମ୍
ଏହି ଅଧର୍ମ ଚରଣ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଥିବା କୌରବଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏବେ ତାଙ୍କ ପରାଭବ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଅଧର୍ମୋ ହି କୃତସ୍ତେନ ଯେନୈତଦୁପଲକ୍ଷିତମ୍। ଅନୃଶଂସାସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯାସ୍ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ବ୍ରଵୀମି ଵଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧର୍ମ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ; କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମୁଁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି, ସେ ଦୟାହୀନ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ କୌନ୍ତେଯଂ ଭୀମସେନମପସ୍ଵରମ୍। ନ କାଲଃ ପରୁଷସ୍ଯାଯମିତି ରାଜାଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଭୀମସେନ ଏଭଳି କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଥିବାବେଳେ, ରାଜା କହିଲେ, 'ଏହି ସମୟ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।'
ଅସ୍ମାନଭିଗତାଂସ୍ତାତ ଭଯାର୍ତାଞ୍ଛରଣୈଷିଣଃ। କୌରଵାନ୍ଵିଷମପ୍ରାପ୍ତାନ୍କଥଂ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵମୀଦୃଶମ୍
ପୁଅ, ଭୟରେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା, ଶରଣ ଚାହିଁଥିବା, ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା କୌରବମାନେ ପ୍ରତି ଏଭଳି କିପରି କହିପାରିବା?
ଭଵନ୍ତି ଭେଦା ଜ୍ଞାତୀନାଂ କଲହାଶ୍ଚ ଵୃକୋଦର। ପ୍ରସକ୍ତାନି ଚ ଵୈରାଣି ଜ୍ଞାତିଧର୍ମୋ ନ ନଶ୍ଯତି
ବୃକୋଦର, ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ ଓ ଝଗଡ଼ା ହୁଏ, ଶତ୍ରୁତା ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାତିଧର୍ମ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯଦା ତୁ କଶ୍ଚିଜ୍ଜ୍ଞାତୀନାଂ ବାହ୍ଯଃ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ କୁଲମ୍। ନ ମର୍ଷଯନ୍ତି ତତ୍ସନ୍ତୋ ବାହ୍ଯେନାଭିପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ କିଏ ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାହାର ଲୋକ କୁଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବାହାର ଅପମାନ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଜାନାତ୍ଯେଷ ହି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରସ୍ମାନିହ ଚିରୋଷିତାନ୍। ସ ଏଵଂ ପରିଭୂଯାସ୍ମାନକାର୍ଷୀଦିଦମପ୍ରିଯମ୍
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଜାଣିଛି ଆମେ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଛୁ; ଏଭଳି ଆମକୁ ଅପମାନ କରି, ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଗ୍ରହଣାଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ବଲାଦ୍ରଣେ। ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ବାହ୍ଯାଭିମର୍ଶାଚ୍ଚ ହତଂ ଭଵତି ନଃ କୁଲମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରି ନେଇଥିବା ଓ ଜନାନୀମାନେ ବାହାର ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଇଥିବାରୁ, ଆମର କୁଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ଶ୍ଚରଣଂ ଚ ପ୍ରପନ୍ନାନାଂ ତ୍ରାଣାର୍ଥଂ ଚ କୁଲସ୍ଯ ଚ। ଉତ୍ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସଜ୍ଜୀଭଵତ ମା ଚିରମ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହା, ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ନିଜ କୁଳର ମାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ତୁମେମାନେ ଉଠିବା, ତୁରନ୍ତ ସଜା ହେବା, ଦେରି କରିବା ନାହିଁ।
ଅର୍ଜୁନଶ୍ଚ ଯମୌ ଚୈଵ ତ୍ଵଂ ଚ ଭୀମାପରାଜିତଃ। ମୋକ୍ଷଯଧ୍ଵଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରା ହ୍ରିଯମାଣଂ ସୁଯୋଧନମ୍
ଅର୍ଜୁନ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଏବଂ ତୁମେ, ଅପରାଜିତ ଭୀମ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହା, ହେଉଛ, ହେଉଛ, ଚାଲିଯାଉଥିବା ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର।
ଏତେ ରଥା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵିମଲା କାଞ୍ଚନଧ୍ଵଜାଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହା, ଏହି ରଥଗୁଡିକ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜିତ, ଶୁଭ୍ର ସୁନା ଧ୍ୱଜ ଲାଗିଛି।
ସସ୍ଵନାନଧିରୋହଧ୍ଵଂ ନିତ୍ଯସଜ୍ଜାନିମାନ୍ରଥାନ୍। ଇନ୍ଦ୍ରସେନାଦିଭିଃ ସୂତୈଃ କୃତଶସ୍ତ୍ରୈରଧିଷ୍ଠିତାନ୍
ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାରଥୀମାନେ ଚଳାଉଥିବା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସଜିତ ଏହି ରଥଗୁଡିକୁ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ଚଢ଼ିବା, ସଦା ସଜା ରଥଗୁଡିକୁ ଚଢ଼ିବା।