ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ ତେଜସ୍ଵୀ ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ଯୋଧଯାମାସୁଃ ସମରେ ଭୃଶଵିକ୍ଷତାଃ
ତେଜସ୍ବୀ ଦୁର୍ଯୋଧନ ଓ ସୌବଳ ଶକୁନି, ଗଭୀର ଆହତ ହେବା ସତ୍ୱେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ସର୍ଵ ଏଵ ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଜିଘାଂସମାନାଃ ସଂରବ୍ଧାଃ କର୍ଣମଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ରଣେ
ତାପରେ, ସେହି ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଓ ହତ୍ୟା ଇଚ୍ଛାରେ, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡିଲେ।
ଅସିଭିଃ ପଟ୍ଟସୈଃ ଶୂଲୈର୍ଗଦାଭିଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ସୂତପୁତ୍ରଂ ଜିଘାଂସନ୍ତଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତଳୱାର, ମୁଠିଆ ତଳୱାର, ବାଣ, ଗଦା ନେଇ, ରଥୀ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ନେଲେ।
ଅନ୍ଯେଽସ୍ଯ ଯୁଗମଚ୍ଛିନ୍ଦନ୍ଧ୍ଵଜମନ୍ଯେ ନ୍ଯପାତଯନ୍। ଈଷାମନ୍ଯେ ହଯାନନ୍ଯେ ସୂତମନ୍ଯେ ନ୍ଯପାତଯନ୍
କେହି ତାଙ୍କର ଯୁଗ ଛେଦିଦେଲେ, କେହି ଧ୍ୱଜ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ, କେହି ଇଷା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, କେହି ଘୋଡ଼ା ଓ କେହି ସାରଥିକୁ ମାରି ଫେଲିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଚ୍ଛତ୍ରଂ ଵରୂଥଂ ଚ ବନ୍ଧୁରଂ ଚ ତଥା ପରେ। `ଅନ୍ଯେ ସଂଚୂର୍ଣଯାମାସୁଶ୍ଛତ୍ରେ ଚାକ୍ଷୌ ତଥା ପରେ
କେହି ଛତ୍ର ଓ ବର୍ଚ୍ଛ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଶୋଭାବନ୍ତି ଗହନା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଆଉ କେହି ଛତ୍ର ଓ ଚକ୍ର ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵା ବହୁସାହସ୍ରାସ୍ତିଲଶୋ ଵ୍ଯଧମନ୍ରଥମ୍ ।। ତତୋ ରଥାଦଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ସୂତପୁତ୍ରୋଽସିଚର୍ମଭୃତ୍
ହଜାର-ହଜାର ଗନ୍ଧର୍ବ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ରଥକୁ ତିଳ ଭଳି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇ ରଥରୁ ଝାପି ପଡିଲେ।
ଅଂସାଵଲମ୍ବିତଧନୁର୍ଧାଵମାନୋ ମହାବଲଃ'। ଵିକର୍ଣରଥମାସ୍ଥାଯ ମୋକ୍ଷାଯାଶ୍ଵାନଚୋଦଯତ୍
ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର୍ଣ୍ଣ, ଧନୁଷ୍ୟ କାନ୍ଧରେ ରଖି, ଦୌଡ଼ି ଭାଇ ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଘୋଡ଼ାକୁ ପଳାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୈସ୍ତୁ ମହାରାଜ ଭଗ୍ନେ କର୍ଣେ ମହାରଥେ। ସଂପ୍ରାଦ୍ରଵଚ୍ଚମୂଃ ସର୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ହେ ରାଜା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ହରାଇଦେଲେ, ଦୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଳାଇଗଲା।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରଵତଃ ସର୍ଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପରାଙ୍ମୁଖାନ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜୋ ନାସୀତ୍ତତ୍ର ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ସମସ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ପଛ ଫେରି ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ମହାରାଜ ଦୁର୍ଯୋଧନ କେବଳ ଏକା ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମହାଚମୂମ୍। ମହତା ଶରଵର୍ଷେଣ ସୋଽଭ୍ଯଵର୍ଷଦରିଂଦମଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା ଦୁର୍ଯୋଧନ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷା କରି ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଚିନ୍ତ୍ଯ ଶରଵର୍ଷଂ ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତସ୍ଯ ତଂ ରଥମ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଜିଘାଂସନ୍ତଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍
କିନ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅପୂର୍ବ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ଚାରିପଟେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ରଥକୁ ଘେରି ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଯୁଗମୀଷାଂ ଵରୂଥଂ ଚ ତଥୈଵ ଧ୍ଵଜସାରଥୀ। ଅଶ୍ଵାଂସ୍ତ୍ରିଵେଣୁମକ୍ଷଂ ଚ ତିଲଶୋ ଵ୍ଯଧମଞ୍ଛରୈଃ
ସେମାନେ ବାଣ ମାରି ତାଙ୍କ ଯୁଗ, ଇଷା, ବର୍ଚ୍ଛ, ଧ୍ୱଜ, ସାରଥି, ଘୋଡ଼ା, ତିଣି ପଟିଆ ଅକ୍ଷ ଏହି ସବୁକୁ ତିଳ ଭଳି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚିତ୍ରସନୋ ଵିରଥଂ ପତିତଂ ଭୁଵି। ଅଭିଦ୍ରୁସ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଜୀଵଗ୍ରାହମଥାଗ୍ରହୀତ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନ ରଥହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିତ୍ରରଥ ଦୌଡ଼ି ଆସି ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରିଲେ।
ତସ୍ଯ ବାହୂ ମହାରାଜ ବଦ୍ଧ୍ଵା ରଜ୍ଜ୍ଵା ମହାରଥମ୍। ଆରୋପ୍ଯସ ମହାବାହୁଶ୍ଚିତ୍ରସେନୋ ନନାଦ ହ
ଚିତ୍ରସେନ ତାଙ୍କର ବାହୁକୁ ରସ୍ସୀରେ ବାନ୍ଧି, ଏହି ମହାରଥୀକୁ ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ, ଗଜଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଘୋଷଣା କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗୃହୀତେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥିତଂ ଦୁଃଶାସନଂ ରଥେ। ପର୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପରିଵାର୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ସମୟରେ, ଦୁଃଶାସନ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।
ଵିଧିଶତିଂ ଚିତ୍ରସେନମାଦାଯାନ୍ଯେ ଵିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵପରେ ରାଜଦାରାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
କେତେକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ନେଇ ପଳାଇଗଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବିନ୍ଦ, ଅନୁବିନ୍ଦ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଧରିନେଲେ।
ସେନାସ୍ତୁ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସମଭିଦ୍ରୁତାଃ। ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଭଗ୍ନୈଃ ସହିତାଃ ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯଯୁସ୍ତଦା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା, ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଲା।
ଶକଟାପଣଵେଶାଶ୍ଚ ଯାନଯୁଗ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଶରଣଂ ପାଣ୍ଡଵାଞ୍ଜଗ୍ମୁର୍ହିଯମାଣେ ମହୀପତୌ
ସମସ୍ତ ଶିବିରବାସୀ, ବ୍ୟାପାରୀ ଓ ଯାନ ଓ ଯୁଗ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ରାଜାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରିଯଦର୍ଶୀ ମହାବାହୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ହ୍ରିଯତେ ରାଜା ପାର୍ଥାସ୍ତମନୁଧାଵତ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ମହାବାହୁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉଠାଇ ନେଉଛନ୍ତି; ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ତମେ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିବା।
ଦୁଃଶାସନୋ ଦୁର୍ଵିଷହୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ଦୁର୍ଜଯସ୍ତଥା। ବଦ୍ଧ୍ଵା ହ୍ରିଯନ୍ତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୈ ରାଜଦାରାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଦୁଃଶାସନ, ଦୁର୍ବିଷହ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାନ୍ଧି ଉଠାଇ ନେଉଛନ୍ତି।
ଇତିଦୁର୍ଯୋଧନାମାତ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତୋ ରାଜଗୃଦ୍ଧିନଃ। ଆର୍ତା ଦୀନାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଗମନ୍
ଏଭଳି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଲୋଭରେ, ବିପଦରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ତାଂସ୍ତଥା ଵ୍ଯଥିତାନ୍ଦୀନାନ୍ଭିକ୍ଷମାଣାନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଵୃଦ୍ଧାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନାମାତ୍ଯାନ୍ଭୀମସେନୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ବୟସ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ହୋଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଭୀମସେନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମହତା ହି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଂନହ୍ଯ ଗଜଵାଜିଭିଃ। ଅନ୍ଯଥା ଵର୍ତମାନାନାମର୍ଥୋ ଜାତୋଽଯମନ୍ଯଥା
ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଏକତ୍ର କରି, ତମେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା; ଏବେ ଯେପରି ଘଟିଛି, ତାହାର ଫଳ ଏହି।
ଅସ୍ମାଭିର୍ଯଦନୁଷ୍ଠେଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୈସ୍ତଦନୁଷ୍ଠିତମ୍
ଆମେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର ଥିଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତମିଦଂ ତାଵଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵିନଃ। `ଦୀନାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାସ୍ମାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ
ଏହା ହେଉଛି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୟୁତ ଆସକ୍ତିର ଫଳ; ଦୁର୍ୟୋଧନ ଆମେ ଦୁଃଖରେ ରହିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।
ଦ୍ଵେଷ୍ଟାରମନ୍ଯେ କ୍ଲୀଵସ୍ଯ ଘାତଯନ୍ତୀତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଇଦଂ କୃତଂ ନଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୈରତିମାନୁଷମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ, ଏହି ଅଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଏହା ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି ପାରେ ନୁହେଁ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଲୋକେ ପୁମାନସ୍ତି କଶ୍ଚିଦସ୍ମନ୍ପ୍ରିଯେ ସ୍ଥିତଃ। ଯେନାସ୍ମାକଂ ହୃତୋ ଭାର ଆସୀନାନାଂ ସୁଖାଵହଃ
ଭାଗ୍ୟରେ, ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ନା କିଏ ଆମ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ବସିଥିଲୁ, ଆମ ଭାର ଉଠାଇ ଆମକୁ ସୁଖ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଶୀତଵାତାତପସହାଂସ୍ତପସା ଚୈଵ କର୍ଶିତାନ୍। ସମସ୍ଥୋ ଵିଷମସ୍ଥାନ୍ହି ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ଦୁର୍ମତିଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଆମେ ତପସ୍ୟା କରି ଶୀତ, ପବନ ଓ ତାପ ଭୋଗି, ଦୁଃଖରେ ଅଛୁ, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ; ସେ ନିଜେ ସୁଖରେ ରହି, ଆମ ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।
ଅଧର୍ମଚାରିଣସ୍ତସ୍ଯ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଯେ ଶୀଲମନୁଵର୍ତନ୍ତି ତେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପରାଭଵମ୍
ଏହି ଅଧର୍ମ ଚରଣ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଥିବା କୌରବଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏବେ ତାଙ୍କ ପରାଭବ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଅଧର୍ମୋ ହି କୃତସ୍ତେନ ଯେନୈତଦୁପଲକ୍ଷିତମ୍। ଅନୃଶଂସାସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯାସ୍ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ବ୍ରଵୀମି ଵଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧର୍ମ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ; କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମୁଁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି, ସେ ଦୟାହୀନ।