ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵୈ ରାଜ୍ଞଃ ସେନାଗ୍ରଯାଯିନଃ। ସଂପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଯତୋ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସୁତୋଽଭଵତ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେନାପତିମାନେ ଭୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିବାଠାରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତତସ୍ତେ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଦୁର୍ଯାଧନମୁପାଗମନ୍। ଅବ୍ରୁଵଂଶ୍ଚ ମହାରାଜ ଯଦୂଚୁଃ କୌରଵଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥିରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କଣ କହିଥିଲେ ତାହା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵାରିତେ ସୈନ୍ଯେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅମର୍ଷପୂର୍ଣଃ ସୈନ୍ଯାନି ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ଭାରତ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେନାକୁ ରୋକିଦେଲେ, ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଦୁର୍ୟୋଧନ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ସେନାକୁ କହିଲେ।
ଶାସତୈନାନଧର୍ମଜ୍ଞାନ୍ମମ ଵିପ୍ରିଯକାରିଣଃ। ଯଦି ପ୍ରକ୍ରୀଡତେ ସର୍ଵୈର୍ଦେଵୈଃ ସହ ଶଚୀପତିଃ। `ଵଯମତ୍ର ଯଥା ପ୍ରୀତା କ୍ରୀଡିଷ୍ଯାମୋ ନିରଙ୍କୁଶଂ
ଏମାନେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଏମାନେ ଅଧର୍ମୀ, ଏମାନେକୁ ଶାସନ କର। ଯଦି ଶଚୀପତି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଏଠାରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଆମେମାନେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏଠାରେ ଖେଳିବୁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ମହାବଲାଃ। ସର୍ଵ ଏଵାଭିସନ୍ନଦ୍ଧା ଯୋଧାଶ୍ଚାପି ସହସ୍ରଶଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁଅ ଓ ହଜାର-ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିନେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରମଥ୍ଯ ସର୍ଵାଂସ୍ତାଂସ୍ତଦ୍ଵନଂ ଵିଵିଶୁର୍ବଲାତ୍। ସିଂହନାଦେନ ମହତା ପୂରଯନ୍ତୋ ଦିଶୋ ଦଶ
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦଳିଦେଇ, ଶକ୍ତିବଳେ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ସିଂହ ଦହାଡ଼ରେ ଦଶଦିଗନ୍ତକୁ ଗଞ୍ଜାଇଦେଲେ।
ତତୋଽପରୈରଵାର୍ଯନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କୁରୁସୈନିକାଃ। `ସାମ୍ନୈଵ ରତତ୍ର ଵିକ୍ରାନ୍ତା ମା ସାହସମିତି ପ୍ରଭୋ
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କୁରୁସେନାକୁ ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ଅତି ଦୃଢ଼ କାମ କରିବେନାହିଁ, ରାଜନ।'
ତେ ଵାର୍ଯମାଣା ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସାମ୍ନୈଵ ଵସୁଧାଯିପ। ତାନନାଦୃତ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵାଂସ୍ତଦ୍ଵନଂ ଵିଵିଶୁର୍ମହତ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନମ୍ର ଭାବରେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ସେମାନେ ତାହାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଯଦି ଵାତା ନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ସରାଜକାଃ। ତତସ୍ତେ ଖେଚରାଃ ସର୍ଵେ ଚିତ୍ରସେନେ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ରୁକିଲେନାହିଁ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହି ଘଟଣା ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜସ୍ତାନ୍ସର୍ଵାନବ୍ରଵୀତ୍କୌରଵାନ୍ପ୍ରତି। ଅନାର୍ଯାଞ୍ଶାସତେତ୍ଯେତାଂଶ୍ଚିତ୍ରସେନୋଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରାଜା ଚିତ୍ରରଥ କୌରବମାନେ ବିଷୟରେ କହିଲେ, 'ଏହି ଅନାର୍ୟମାନେକୁ ଶାସନ କର।' ଚିତ୍ରରଥ ଏହାକୁ ଦେଖି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଅନୁଜ୍ଞାତାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚିତ୍ରସେନେନ ଭାରତ। ପ୍ରଗୃହୀତାଯୁଧାଃ ସର୍ଵେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନଭିଦ୍ରଵନ୍
ଚିତ୍ରରଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମିଳିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଽପତତଃ ଶୀଘ୍ରାନ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାନୁଦ୍ଯତାଯୁଧାନ୍। ପ୍ରାଦ୍ରଵଂସ୍ତେ ଦିଶଃ ସର୍ଵେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଉଠା ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦୃତ ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ସବୁଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରଵତଃ ସର୍ଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପରାଙ୍ମୁଖାନ୍। ରାଧେଯସ୍ତୁ ତଦା ଵୀରୋ ନାସୀତ୍ତତ୍ରପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇ ଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ସମୟରେ କେବଳ ରାଧେୟ ନିଜ ପିଠି ଦେଇ ପଳାଇନାହାନ୍ତି, ସେ ଦୃଢ଼ ଓ ସାହସୀ ଥିଲେ।
ଆପତନ୍ତୀଂ ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମହାଚମୂମ୍। ମହତା ଶରଵର୍ଷେଣ ରାଧେଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଧେୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
କ୍ଷୁରପ୍ରୈର୍ଵିଶିଖୈର୍ଭଲ୍ଲୈର୍ଵତ୍ସଦନ୍ତୈସ୍ତଥାଽଽଯସୈଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵାଞ୍ଶତଶୋଽଭିଘ୍ନଁଲ୍ଲଘୁତ୍ଵାତ୍ସୂତନନ୍ଦନଃ
ରଥିର ପୁଅ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର, ଧାର ତୀର, ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ଓ ଲୋହାର ଶଳା ଦ୍ୱାରା ଶତେ ଶତେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ସେ ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଥିଲେ।
ପାତଯନ୍ନୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମହାରଥଃ। କ୍ଷଣଏନ ଵ୍ଯଧମତ୍ସର୍ଵାଂ ଚିତ୍ରସେନସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍
ସେ ବଡ଼ ରଥୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ ଏବଂ ଖଣ୍ଡେ ମାତ୍ରେ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସୂତପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ଭୂଯ ଏଵାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଶତତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ସୁତପୁତ୍ର ରାଧେୟଙ୍କ ହାତରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ପୁଣି ଆସୁଥିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵଭୂତା ପୃଥିଵୀ କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ। ଆପତଦ୍ଭିର୍ମହାଵେଗୈଶ୍ଚିତ୍ରସେନସ୍ଯ ସୈନିକୈଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ସେନା ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଥିଲେ।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ। ଦୁଃଶାସନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜାଃ। ନ୍ଯହନଂସ୍ତତ୍ତଦା ସୈନ୍ଯଂ ରଥୈର୍ଗରୁଡନିଃଖନୈଃ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ସୌବଳ ଶକୁନି, ଦୁଃଶାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଗରୁଡ଼ ସମାନ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ରଥ ଚଳାଇ ସେ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସୈନ୍ଯମାଯୋଧିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାକର୍ଣୋ ରାଜନ୍ନ ମୃଷ୍ଯତ
ହେ ରାଜା, ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି କର୍ଣ୍ଣ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ମହତା ରଥସଙ୍ଘେନ ରଥଚାରେଣ ଚାପ୍ଯୁତ। ଵୈକର୍ତନଂ ପରୀପ୍ସନ୍ତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯନ୍। ତତଃ ସଂନ୍ଯପତନ୍ସର୍ଵେ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କୌରଵଂ ପ୍ରତି
ବଡ଼ ରଥଦଳ ଓ ରଥ ଚଳାଇବାର କୁଶଳତା ସହିତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବୈକର୍ତ୍ତନ କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାପରେ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ କୌରବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଦା ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ତତସ୍ତେ ମୃଦଵୋଽଭୂଵନଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ଶରପୀଡିତାଃ
ସେଠାରେ ଭୟାନକ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଶରବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଉଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚ କୌରଵ୍ଯାଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୀଡିତାନ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଆହତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି କୌରବମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଜୟଧ୍ୱନି କରିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଂସ୍ତ୍ରାସିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିତ୍ରସେନୋ ହ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ଉତ୍ପପାତାସନାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵଧେ ତେଷାଂ ସମାହିତଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଚିତ୍ରସେନ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠି, ସେମାନେ ଉପରେ ବିନାଶ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତତୋ ମାଯାସ୍ତ୍ରମାସ୍ଥାଯ ଯୁଯୁଧେ ଚିତ୍ରମାର୍ଗଵିତ୍। `ଵିଯତ୍ସଂଛାଦଯାମାସ ନ ଵଵୌ ତତ୍ର ମାରୁତଃ
ତାପରେ ଚିତ୍ରସେନ ମାୟାବି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବାରୁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସେ ଆକାଶକୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ ଯେ, ସେଠାରେ ପବନ ମଧ୍ୟ ବହିପାରିଲା ନାହିଁ।
ହସ୍ତ୍ଯାରୋହା ହତାଃ ପେତୁର୍ହସ୍ତିଭିଃ ସହ ଭାରତ। ହଯାରୋହାଃ ସହ ହଯୈ ରଥୈଶ୍ଚ ରଥିନସ୍ତଦା
ହେ ଭାରତ, ହାତୀ ଚାଳକମାନେ ତାଙ୍କ ହାତୀ ସହିତ, ଘୋଡ଼ା ଚାଳକମାନେ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଓ ରଥୀମାନେ ତାଙ୍କ ରଥ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତ୍ତଯଶ୍ଚ ତଥାପେତୁର୍ଵିଶସ୍ତାଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ'। ତଯାଽମୁହ୍ଯନ୍ତ କୌରଵ୍ଯାଶ୍ଚିତ୍ରସେନସ୍ଯ ମାଯଯା
ପଦାଟୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶରବୃଷ୍ଟିରେ ଆହତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା କୌରବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଏକୈକୋ ହି ତଦା ଯୋଧୋ ଧାର୍ତାରଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ। ପର୍ଯଵାର୍ଯତ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଦଶଭିର୍ଦଶଭିର୍ଯୁଧି
ହେ ଭାରତ, ସେ ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଶଜଣ ଦଶଜଣ ଗନ୍ଧର୍ବ ଘେରି ରଖିଥିଲେ।
ତତଃ ସଂପୀଡ୍ଯମାନାସ୍ତେ ବଲେନ ମହତା ତଦା। ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ରଣେ ଭୀତା ଯତ୍ରରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ବଡ଼ ସେନାର ଚାପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କଠାରେ ଗଲେ।
ଭଜ୍ଯମାନେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। କର୍ଣୋ ଵୈକର୍ତନୋ ରାଜଂସ୍ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାଚଲଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ବୈକର୍ତ୍ତନ କର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ।