ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ଖଲୁ ପିତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା ସତ୍ଯଵତୀମାନଯାମାସ ମାତରଂ। ଯାମାହୁଃ କାଲୀତି
ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମା' ଭାବେ ଆଣିଥିଲେ, ଯିଏକି କାଳୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ।
ତସ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵଂ ପୁରାଶରାତ୍କନ୍ଯାଗର୍ଭୋ ଦ୍ଵୈପାଯନଃ। ତସ୍ଯାମେଵ ଶନ୍ତନୋର୍ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ବଭୂଵତୁଃ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦୋ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଶ୍ଚ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୂର୍ବରୁ ପରାଶର ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେହି ସତ୍ୟବତୀଙ୍କଠାରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ— ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଓ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ।
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦସ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତରାଜ୍ଯ ଏଵ ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ନିହୃତଃ। ତତୋ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋ ରାଜା ବଭୂଵ
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିବା ବେଳେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ତା'ପରେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ରାଜା ହେଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ଖଲୁକାଶିରାଜସ୍ଯ ସୁତେ ଅମ୍ବିକାମ୍ବାଲିକେ ଉଦଵହତ୍। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋଽନୁତ୍ପନ୍ନାପତ୍ଯ ଏଵ ଵିଦେହତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ ଅମ୍ବିକା ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ସନ୍ତାନହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ କଥଂ ନୁ ଖଲୁ ଶନ୍ତନୋଃ ପିଣ୍ଡଵିଚ୍ଛେଦୋ ନ ସ୍ଯାଦିତି
ତା'ପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଚିନ୍ତା କଲେ— 'କିପରି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶ ଭଙ୍ଗ ହେବ ନାହିଁ?'
ସାଥ ଦ୍ଵୈପାଯନଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସୋଽଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ କିଂ କରଵାଣୀତି। ତଂ ସତ୍ଯଵତ୍ଯୁଵାଚ ଭ୍ରାତା ତେଽନପତ୍ଯ ଏଵ ସ୍ଵର୍ଗତଃ ତସ୍ଯାର୍ଥେଽପତ୍ଯମୁତ୍ପାଦଯେତି
ସେ ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କୁ ମନେ କଲେ। ସେ ସାମ୍ନାରେ ଆସି, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ, 'ତୁମର ଭାଇ ସନ୍ତାନ ଛାଡି ଚଳିଗଲେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ଦିଅ।'
ସ ପରମିତ୍ଯୁଵାଚ ସ ତତ୍ର ତ୍ରୀନ୍ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପାଣ୍ଡୁଂ ଵିଦୁରଂ ଚେତି
ସେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ— ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ବିଦୁର।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ପୁତ୍ରଶତଂ ବଭୂଵ ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଂ ଵରଦାନାଦ୍ଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ଯ ତେଷାଂ ଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଚତ୍ଵାରଃ ପ୍ରଧାନାଃ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଦୁଶ୍ଶାସନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚେତି
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଶତମାନେ ପୁଅ ହେଲେ। ଏହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ— ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦୁଃଶାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚିତ୍ରସେନ।
ପାଣ୍ଡୋସ୍ତୁ କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀତି ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନେ ବଭୂଵତୁଃ। ସ ମୃଗଯାଂ ଚରନ୍ମୈଥୁନଗତମୃଷିଂ ମୃଗଚାରିଣଂ ବାଣେନ ଜଘାନ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ ମିଳିଥିଲେ। ଶିକାର କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଏକ ମୃଗ ଆକାରରେ ଥିବା ଋଷିଙ୍କୁ, ଯିଏ ସଂଯୋଗରେ ଥିଲେ, ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ।
ସ ବାଣଵିଦ୍ଧ ଉଵାଚ ପାଣ୍ଡୁମ୍। ଅତ୍ର ଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତି
ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଋଷି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଯୋଽକୃତାର୍ଥଂ ହି ମାଂ ଗ୍ରୂର ବାଣେନାଘ୍ନା ମୃଗଵ୍ରତମ୍। ତ୍ଵାମପ୍ଯେତାଦୃଶୋ ଭାଵଃ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଗମିଷ୍ଯତି
‘ହେ କ୍ରୁର, ମୁଁ ମୃଗବ୍ରତ ରଖିଥିଲି ଏବଂ ମୋ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନଥିଲା, ଏପରି ସମୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ତୀରରେ ମାରିଦେଲା; ଏହିପରି ଦୁଃଖ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅନୁଭବ କରିବ।’
ଇତି ମୃଗଵ୍ରତଚାରିଣା ଋଷିଣା ଶପ୍ତଃ। ସ ଵିଷଣ୍ଣରୂପଃ ପାଣ୍ଡୁସ୍ତଂ ଶାପଂ ପରିହରନ୍ନୋପସର୍ପତି ଭାର୍ଯେ
ଏପରି ମୃଗବ୍ରତୀ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ପାଣ୍ଡୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶାପକୁ ଟାଳିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଠାରେ ଯିବା ବନ୍ଦ କଲେ।
କଦାଚିତ୍ସ ଆହ। ସ୍ଵଚାପଲ୍ଯାଦିଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନହମ୍। ପୁରାଣେଷୁ ପଠ୍ଯମାନଂ ଶୃଣୋମି ନାନପତ୍ଯସ୍ଯ ଲୋକାଃ ସନ୍ତୀତି
କେତେବେଳେ ସେ କହିଲେ— 'ମୋର ଅବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି। ପୁରାଣ ଗଳ୍ପରେ ଶୁଣେ, ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ।'
ସା ତ୍ଵଂ ମଦର୍ଥେ ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯେତି କୁନ୍ତୀମୁଵାଚ
‘ତେଣୁ, ମୋ ପାଇଁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଅ’, ବୋଲି ସେ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସା କୁନ୍ତୀ ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଧର୍ମାଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ମାରୁତାଦ୍ଭୀମସେନମିନ୍ଦ୍ରାଦର୍ଜୁନମିତି। ସ ହୃଷ୍ଟରୂପଃ ପାଣ୍ଡୁରୁଵାଚ। ଇଯଂ ତେ ସପତ୍ନୀ ଭଵତି ମାଦ୍ର୍ଯନପତ୍ଯା ଵ୍ରୀଡିତା ସାଧ୍ଵୀ ଅସ୍ଯାମପତ୍ଯମୁତ୍ପାଦ୍ଯତାମିତି
ତା'ପରେ କୁନ୍ତୀ ଧର୍ମଦେବଙ୍କୁ ଯୋଗୁଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବାୟୁଦେବଙ୍କୁ ଭୀମସେନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପାଣ୍ଡୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ— 'ଏହି ତୁମ ସହପତ୍ନୀ ମାଦ୍ରୀ, ସେ ସନ୍ତାନହୀନ ଏବଂ ଲଜ୍ଜିତ; ତାଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ହେଉ।'
ସା କୁନ୍ତୀ ତସ୍ଯୈ ମାଦ୍ର୍ଯୈ ତଥେତି ଵ୍ରତମାଦିଦେଶ। ତତସ୍ତସ୍ଯାଂ ନକୁଲସହଦେଵୌ ଯମାଵଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞାତେ
କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଏବଂ ଉପାୟ ଶିଖାଇଲେ। ତା'ପରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତାଙ୍କୁ ଯୋଗୁଁ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମାଦ୍ରୀଂ ତୁ ଖଲୁ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁର୍ଭାଵଂ ଚକ୍ରେ। ସ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯୈଵ ଵିଦେହତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ
ପାଣ୍ଡୁ ଯେତେବେଳେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ସଜ୍ଜିତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଦେଖିଲେ, ସେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହେଲେ; ଏହିପରି ସେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହେଲା।
ତତସ୍ତେନ ସହ ଚିତାମନ୍ଵାରୁରୋହ ମାଦ୍ରୀ। କୁନ୍ତୀଂ ଚୋଵାଚ ଯମଯୋରାର୍ଯଯାଽପ୍ରମତ୍ତଯା ଭଵିତଵ୍ଯମିତି
ତାପରେ ମାଦ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସହ ଚିତାରେ ଆରୋହଣ କଲେ; ସେ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଭାବେ ଯମର ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଚେତନ ରୁହ।'
ତତଃ ପଞ୍ଚପାଣ୍ଡଵାନ୍ସହ କୁନ୍ତ୍ଯା ହାସ୍ତିନପୁରଂ ନଯନ୍ତି ସ୍ମ ତପସ୍ଵିନଃ
ଏହା ପରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ କୁନ୍ତୀ ସହିତ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ନେଇଗଲେ।
ତତ୍ର ଭୀଷ୍ମାଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଵିଦୁରଯୋଃ ପାଣ୍ଡୋଃ ସ୍ଵର୍ଗଗମନଂ ଯାଥାତଥ୍ଯଂ ନିଵେଦଯନ୍ତିସ୍ମ ତପସ୍ଵିନଃ
ସେଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଭୀଷ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ବିଦୁରଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜଣାଇଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସହ କୁନ୍ତ୍ଯା ଜତୁଗୃହେ ଦାହଯିତୁକାମୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜୋଽଭୂତ୍
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଲାକଡ଼ିଘରରେ ପିଡ଼ିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତାଂଶ୍ଚ ଵିଦୁରୋ ମୋକ୍ଷଯାମାସ। ତତୋ ଭୀମୋ ହିଡିମ୍ବଂ ହତ୍ଵା ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ହିଡିମ୍ବାଯାଂ ଘଟୋତ୍କଚଂ ନାମ
ବିଦୁର ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ; ପରେ ଭୀମ ହିଡିମ୍ବାକୁ ମାରିଲେ ଓ ହିଡିମ୍ବାଙ୍କୁ ଘଟୋତ୍କଚ ନାମକ ପୁଅ ହେଲା।
ତତଶ୍ଚୈକଚକ୍ରାଂ ଜଗ୍ମୁଃ କୁଶଲିନଃ। ତତଃ ପାଞ୍ଚାଲଵିଷଯଂ ଗତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂଵରେ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଲବ୍ଧ୍ଵାଽର୍ଧରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯେନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥନିଵାସିନସ୍ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯାମାସୁର୍ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ସୁସ୍ଥ ଭାବେ ଏକଚକ୍ରାକୁ ପହଁଚିଲେ; ପରେ ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ଯାଇ, ସ୍ୱୟଂବରରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଜିତିଲେ, ଅର୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ବସି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପୁଅମାନେ ହେଲେ।
ଶ୍ରୁତସେନଂ ସହଦେଵ ଇତି
ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶ୍ରୁତସେନ ଓ ସହଦେବ।
ଶୈଵ୍ଯସ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ଦେଵକୀଂ ନାମୋପଯେମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାମାସ ଯୌଧେଯଂ ନାମ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୈବ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବକୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲା, ନାମ ଯୌଧେୟ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ କାଶିରାଜକନ୍ଯାଂ ଜଲନ୍ଧରାଂ ନାମୋପଯେମେ ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ଥାଂ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ଶର୍ଵତ୍ରାତଃ
ଭୀମସେନ ବାରାଣସୀରେ କାଶୀରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଜଲନ୍ଧରାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ବିବାହ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲା, ନାମ ଶର୍ବତ୍ରାତ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ଖଲୁ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ଗତ୍ଵା ଭଗଵତୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଭଗିନୀଂ ସୁଭଦ୍ରାଂ ନାମୋଦଵହଦ୍ଭାର୍ଯାଂ। ତସ୍ଯାମଭିମନ୍ଯୁଂ ନାମ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାମାସ
ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଯାଇ, ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲା, ନାମ ଅଭିମନ୍ୟୁ।
ନକୁଲସ୍ତୁ ଖଲୁ ଚୈଦ୍ଯାଂ ରେଣୁମତୀଂ ନାମୋଦଵହତ୍। ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାମାସ ନିରମିତ୍ରଂ ନାମ
ନକୁଳ ଚେଦି ଦେଶର ରେଣୁମତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲା, ନାମ ନିରମିତ୍ର।
ସହଦେଵସ୍ତୁ ଖଲୁ ମାଦ୍ରୀମେଵ ସ୍ଵଯଂଵରେ ଵିଜଯାଂ ନାମୋଦଵହଦ୍ଭାର୍ଯାମ୍। ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାମାସ ସୁହୋତ୍ରଂ ନାମ
ସହଦେବ ନିଜ ସ୍ୱୟଂବରରେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଝିଅ ବିଜୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲା, ନାମ ସୁହୋତ୍ର।
ଭୀମସେନଶ୍ଚ ପୂର୍ଵମେଵ ହିଡିମ୍ବାଯାଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଘଟୋତ୍କଚଂ ନାମ। ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ନାଗକନ୍ଯାଯାମୁଲୂପ୍ଯାମିରାଵନ୍ତଂ ନାମ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାମାସ
ଭୀମସେନ ପୂର୍ବରୁ ହିଡିମ୍ବା ରାକ୍ଷସୀଠାରେ ଘଟୋତ୍କଚ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ; ଅର୍ଜୁନ ନାଗକନ୍ୟା ଉଲୂପୀଠାରେ ଇରାବତ୍ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ।