ଯଦା ରୁଦ୍ରରଥଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହିଷଃ ସହସା ଗତଃ। ରେସତୂ ରୋଦସୀ ଗାଢଂ ମୁମୁହୁଶ୍ ମହର୍ଷଯଃ
ଯେତେବେଳେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ମହିଷ ହଠାତ୍ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଠିଲା, ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଅନଦଂଶ୍ଚମହାକାଯା ଦୈତ୍ଯା ଜଲଧରୋପମାଃ। ଆସୀଚ୍ଚନିଶ୍ଚିତଂ ତେଷାଂ ଜିତମସ୍ମାଭିରିତ୍ଯୁତ
ବଡ଼ ଶରୀର ଥିବା ଦେୟତ୍ୟମାନେ ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ପାରିବେ କି ନାହିଁ ବୋଲି ସନ୍ଦେହ ହେଉଥିଲା।
ତଥାଭୂତେ ତୁ ଭଗଵାନାହୂଯ ଗୁହମାତ୍ମଜମ୍। `ଦୌରାତ୍ମ୍ଯଂ ପଶ୍ଯ ପୁତର୍ ତ୍ଵଂ ଦାନଵସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଜହି ଶୀଘ୍ରଂ ଦୁରାଚାରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ତେ ବଲମ୍
ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭଗବାନ ଗୁହଙ୍କ ପୁଅକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ପୁଅ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବର ଦୁର୍ବୃତ୍ତି ଦେଖ। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଏହି ଦୁର୍ଚରିତ୍ରକୁ ମାର, ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଵ ଭଗଵାନ୍ସ୍କନ୍ଦଂ ପରିପୂଜ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଅଯୋଜଯନ୍ନିଗ୍ରହାର୍ଥଂ ମହିଷସ୍ ଗତାଯୁଷଃ'। ସସ୍ମାର ଚ ତଦା ସ୍କନ୍ଦଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଏପରି କହି, ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯିଥିବା ମହିଷଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ଭଗବାନ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବର ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ମହିଷୋଽପି ରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୌଦ୍ରଂ ରୁଦ୍ରସ୍ ଚାନଦତ୍। ଦେଵାନ୍ସଂତ୍ରାସଯଂଶ୍ଚାପି ଦୈତ୍ଯାଂସ୍ଚାପିପ୍ରହର୍ଷଯତ୍
ମହିଷଟିଏ ରୌଦ୍ର ରଥ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲା; ଏହା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା।
ତତସ୍ତସ୍ମିନଭଯେ ଘୋରେ ଦେଵାନାଂ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ଆଜଗାମ ମହାସେନଃ କ୍ରୋଧାତ୍ସୂର୍ଯ ଇଵ ଜ୍ଵଲନ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଆପଦାସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ମହାସେନ କ୍ରୋଧରେ ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଲୋହିତାମ୍ବରସଂଵୀତୋ ଲୋହିତସ୍ରଗ୍ଵିଭୂଷଣଃ। ଲୋହିତାଶ୍ଵୋ ମହାବାହୁର୍ହିରଣ୍ଯକଵଚଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଲାଲ ଜମା ପିନ୍ଧି, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ଲାଲ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ସୁନାର କବଚ ପିନ୍ଧି, ସେ ପ୍ରଭୁ ଦେଖାଦେଲେ।
ରଥମାଦିତ୍ଯସଂକାଶମାସ୍ଥିତଃ କନକପ୍ରଭମ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯସେନା ସା ଵ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ସହସା ରଣେ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ସୁନା ଝଲମଲ କରୁଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦାନବ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୁତ ଭାଗିଗଲା।
ସ ଚାପି ତାଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତାଂ ମହିଷସ୍ ଵିଦାରିଣୀମ୍। ମୁମୋଚ ଶକ୍ତିଂ ରାଜେନଦ୍ର ମହାସେନୋ ମହାବଲଃ
ମହାବଳୀ ମହାସେନ ଯୁଦ୍ଧରେ ତପ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ମହିଷ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସା ମୁକ୍ତାଽଭ୍ଯହରତ୍ତସ୍ଯ ମହିଷସ୍ଯ ଶିରୋ ମହତ୍। ପପାତ ଭିନ୍ନେ ଶିରସି ମହିଷସ୍ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଃ
ସେଇ ଶକ୍ତି ମହିଷର ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲା; ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଗଲା, ମହିଷ ପଡ଼ିଗଲା, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଗଲା।
ପତତା ଶିରସା ତେନ ଦ୍ଵାରଂ ଷୋଡଶଯୋଜନମ୍। ପର୍ଵତାଭେନ ପିହିତଂ ତଦାଽଗମ୍ଯଂ ତତୋଽଭଵତ୍। ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵସ୍ତେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ଯଥାସୁମ୍
ମହିଷର ମୁଣ୍ଡ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିବା ଷୋଳ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ଦ୍ୱାର ଅପରିଚଳିତ ହେଲା; ସେଠାରୁ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ଆଜିଯାଏଁ ସେଇପରି ଯାଉଛନ୍ତି।
କ୍ଷିପ୍ତାକ୍ଷିପ୍ତା ତୁ ସା ଶକ୍ତିର୍ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୂନ୍ସହସ୍ରଶଃ। ସ୍କନ୍ଦହସ୍ତମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଦୃଶ୍ଯତେ ଦେଵଦାନଵୈଃ
ସେଇ ଶକ୍ତି, ପୁନିପୁନି ଛାଡ଼ାଯାଇ, ହଜାର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରି, ପରେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ହାତକୁ ଫେରିଆସିଲା; ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏହା ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରାଯଃ ଶରୈର୍ଵିନିହତା ମହାସେନେନ ଧୀମତା। ଶେଷା ଦୈତ୍ଯଗଣା ଘୋରା ଭୀତାସ୍ତ୍ରସ୍ତା ଦୁରାସଦୈଃ। ସ୍କନ୍ଦପାରିଷଦୈର୍ହତ୍ଵା ଭକ୍ଷିତାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ମହାସେନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ ତୀରରେ ଅଧିକାଂଶ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଦାନବ ସେନା ନଷ୍ଟ ହେଲା; ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ମାରି ଓ ଖାଇଦେଲେ, ହଜାରେ ହଜାର ଦାନବ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଦନଵାନ୍ଭକ୍ଷଯନ୍ତସ୍ତେ ପ୍ରପିବନ୍ତଶ୍ଚ ଶୋଣିତମ୍। କ୍ଷଣାନ୍ନିର୍ଦାନଵଂ ସର୍ଵମକାର୍ଷୁର୍ଭୃଶହର୍ଷିତାଃ
ସେମାନେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଖାଇଲେ ଓ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଲେ; କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ର ଦାନବଶୂନ୍ୟ ହେଇଗଲା, ସେମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତମାଂସୀଵଯଥା ସୂର୍ଯୋ ଵୃକ୍ଷାନଗ୍ନିର୍ଘନାନ୍ଖଗଃ। ତଥାସ୍କନ୍ଦୋଽଜଯଚ୍ଛତ୍ରୂନ୍ସ୍ଵେନ ଵୀର୍ଯେଣ କୀର୍ତିମାନ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାରକୁ ହଟାଏ, ଅଗ୍ନି ଗଛକୁ ଜଳାଏ, ପକ୍ଷୀ ମେଘକୁ ଉଡ଼ାଇଦେଏ, ସେପରି ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଲେ।
ସଂପୂଜ୍ଯମାନସ୍ତ୍ରିଦଶୈରଭିଵାଦ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ଶୁଶୁଭେ କୃତିକାପୁତ୍ରଃ ପ୍ରକୀରଣାଂଶୁରିଵାଂଶୁମାନ୍
ତିନି ଲୋକର ଦେବତାମାନେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ; କୃତିକାର ପୁତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତେଜମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନଷ୍ଟଶତ୍ରୁର୍ଯଦା ସ୍କନ୍ଦଃ ପ୍ରଯାତସ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ତଦାଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାସେନଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପୁରଂଦରଃ
ସ୍କନ୍ଦ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଷ୍ଟ କରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାବେଳେ, ପୁରନ୍ଦର ମହାସେନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଵରଃ ସ୍କନ୍ଦ ତ୍ଵଯାଽଯଂ ମହିଷୋ ହତଃ। `ହଜଯ୍ଯୋ ଯୁଧି ଦେଵାନାଂ ଦାନଵଃ ସ ମହାବଲଃ
ସ୍କନ୍ଦ, ଏହି ମହିଷଟି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲା; ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ୍ୟ ଥିଲା, ତୁମେ ତାକୁ ବଧ କରିଛ।
ଦେଵାସ୍ତୃଣସମା ଯସ୍ଯ ଵବୂଵୁର୍ଜଯତାଂଵର। ସୋଽଯଂ ତ୍ଵଯା ମହାବାହୋ ଶମିତୋ ଦେଵକଣ୍ଟକଃ
ଯାହା ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଆଗରେ ଘାସ ଟୁକୁର ପରି ଲାଗୁଥିଲେ, ସେଇ ଦେବତାମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବଡ଼ ଅପଦାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଶତଂ ମହିଷତୁଲ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ତ୍ଵଯ ରଣେ। ନିହତଂଦେଵଶତ୍ରୂଣାଂ ଯୈର୍ଵଯଂ ପୂର୍ଵତାପିତାଃ
ମହିଷ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକଶଏ ଦାନବ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଛ।
ତାଵକୈର୍ଭକ୍ଷିତାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଦାନଵାଃ ଶତସଙ୍ଘଶଃ। ଅଜେଯସ୍ତ୍ଵଂ ରଣେଽରୀଣାମୁମାପତିରିଵ ପ୍ରଭୁଃ
ତୁମ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଶତେ ଶତେ ଖାଇଦେଲେ; ରଣରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଅଜୟ୍ୟ, ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ପରି ପ୍ରଭୁ।
ଏତତ୍ତେ ପ୍ରଥମଂ ଦେଵ ଖ୍ଯାତଂ କର୍ମ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ତଵାକ୍ଷଯ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି। ଵଶଗାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯନତି ସୁରାସ୍ତଵ ମହାଭୁଜ
ହେ ଦେବ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର ପ୍ରଥମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ; ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ତିନି ଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ରହିବ, ଓ ଦେବତାମାନେ ତୁମ ବଶରେ ରହିବେ, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ମହାସେନମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନିଵୃତ୍ତଃ ସହ ଦୈଵତୈଃ। ଅନୁଜ୍ଞାତୋ ଭଗଵତା ତ୍ର୍ଯମ୍ବକେଣ ଶଚୀପତିଃ
ଶଚୀପତି ମହାସେନାକୁ ଏଭଳି କହି, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ। ପବିତ୍ର ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ଯିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତୋ ଭଦ୍ରଵଟଂରୁଦ୍ରୋ ନିଵୃତ୍ତାଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ। ଉକ୍ତାଶ୍ଚ ଦେଵା ରୁଦ୍ରେଣ ସ୍କନ୍ଦଂ ପଶ୍ଯତ ମାମିଵ
ରୁଦ୍ର ଭଦ୍ରବଟକୁ ଗଲେ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଫେରିଗଲେ। ରୁଦ୍ର ଦେବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଯେପରି ଦେଖ, ସେପରି ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।'
ସ ହତ୍ଵା ଦାନଵଗଣାନ୍ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ। ଏକାହ୍ନୈଵାଜଯତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵହ୍ନିନନ୍ଦନଃ
ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ସ୍କନ୍ଦ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ବଧ କରି, ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ। ଏକ ଦିନରେ ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଲେ।
ସ୍କନ୍ଦସ୍ ଯ ଇଦଂ ଵିପ୍ରଃ ପଠେଜ୍ଜନ୍ମ ସମାହିତଃ। `ଶୃଣୁଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଯଃ ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ଵାଵିଚେତନମ୍
ଯେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ପଢ଼େ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ—
ଧନମାଯୁର୍ଯଶୋ ଦୀପ୍ତିଂ ପୁତ୍ରାଞ୍ଶତ୍ରୁଜଯଂତଥା'। ସପୁଷ୍ଟିମିହସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍କନ୍ଦସାଲୋକ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ଏଠାରେ ଧନ, ଆୟୁଷ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି, ତେଜ, ପୁଅ, ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଜୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରେ।
ଭଗଵଞ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ନାମାନି ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ତରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଖ୍ଯାତାନି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯେଉଁ ନାମଗୁଡ଼ିକ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵେଯେନ ମହାତ୍ମା ଋଷିସନ୍ନିଧୌ। ଉଵାଚ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାତପାଃ
ପାଣ୍ଡବବଂଶୀଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମହାର୍ଷିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଆଗେଯଶ୍ଚୈଵ ସ୍କନଦଶ୍ଚ ଦୀପ୍ତକୀର୍ତିରନାମଯଃ। ମଯୂରକେତୁର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୂତେଶୋ ମହିଷାର୍ଦନଃ
ଆଗେୟ, ସ୍କନ୍ଦ, ତେଜସ୍ବୀ, ନିରୋଗ, ମୟୂରଧ୍ୱଜ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭୂତମାନଙ୍କ ନାଥ, ମହିଷାସୁରଙ୍କ ବଧକ—