ପୃଷ୍ଠତୋଵିଜଯସ୍ଯାପି ଯାତି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପଟ୍ଟସଃ। ଗଦାମୁସଲଶକ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ଵୃତଃ ପ୍ରହରଣୋତ୍ତମୈଃ
ବିଜୟାଙ୍କ ପଛରେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତଳୱାର ଯାଉଛି, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଦା, ମୁସଳ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରହିଛି।
ପଟ୍ଟସଂ ତ୍ଵନ୍ଵଗାଦ୍ରାଜଂଶ୍ଛତ୍ରଂ ରୌଦ୍ରଂ ମହାପ୍ରଭମ୍। କମଣ୍ଡଲୁଶ୍ଚାପ୍ଯନୁ ତଂ ମହର୍ଷିଗଣସେଵିତଃ
ହେ ରାଜା, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ରାଜଚତ୍ର ପଛରେ ତଳୱାର ଚାଲିଛି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହା ପରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ପୂଜିତ କମଣ୍ଡଳୁ ଯାଉଛି।
ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣତୋ ଭାତି ଦଣ୍ଡୋ ଗଚ୍ଛଞ୍ଶ୍ରିଯା ଵୃତଃ। ଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରୋଭିଃ ସହିତୋ ଦୈଧତୈଶ୍ଚାନୁପୂଜିତଃ
ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରେ ଶୋଭାମୟ ଦଣ୍ଡ ଚାଲିଛି, ଯାହା ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରାମାନେ ସହିତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
ଏଷାଂ ତୁ ପୃଷ୍ଠତୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵିମଲେ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ସ୍ଥିତଃ। ଯାତି ସଂହର୍ଷଯନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତେଜସା ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ
ଏହାମାନଙ୍କ ପଛରେ ନିର୍ମଳ ରଥ ଉପରେ ରୁଦ୍ର ନିଜେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଋଷଯଶ୍ଚାପି ଦେଵାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଭୁଜଗାସ୍ତଥା। ନଦ୍ଯୋ ହ୍ରଦାଃସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚତଥୈଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ
ଋଷିମାନେ, ଦେବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାଶ୍ଚୈଵଦେଵାନାଂ ଶିଶଵଶ୍ଚ ଯେ। ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରା ଯାନ୍ତି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ
ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ, ଦେବମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ଯାଉଛନ୍ତି।
ସୃଜନ୍ତ୍ଯଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ଚାରୁରୂପା ଵରାଙ୍ଗନାଃ। ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚାପ୍ଯନୁଯଯୌ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପିନାକିନମ୍
ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାବେଳେ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି; ପର୍ଜନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଛତ୍ରଂ ଚ ପାଣ୍ଡୁରଂ ସୋମସ୍ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧନ୍ଯଧାରଯତ୍। ଚାମରେ ଚାପି ଵାଯୁଶ୍ଚ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଗ୍ନିଶ୍ଚ ଧିଷ୍ଠିତୌ
ସୋମ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଧଳା ଛତା ଧରିଛନ୍ତି; ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଚାମର ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ।
ଶକ୍ରଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଠତସ୍ତସ୍ଯ ଯାତି ରାଜଞ୍ଛ୍ରିଯା ଵୃତଃ। ସହରାଜର୍ଷିଭିଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ତୁଵାନୋ ଵୃଷକେତନମ୍
ହେ ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ପଛରେ ଶୋଭାମୟ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ସମସ୍ତ ରାଜର୍ଷିମାନେ ସହିତ ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି।
ଗୌରୀ ଵିଦ୍ଯାଽଥ ଗାନ୍ଧାରୀ କେଶିନୀ ମିତ୍ରସାହ୍ଵଯା। ସାଵିତ୍ର୍ଯା ସହ ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ପାର୍ଵତ୍ଯା ଯାନ୍ତି ପୃଷ୍ଠତଃ
ଗୌରୀ, ବିଦ୍ୟା, ଗାନ୍ଧାରୀ, କେଶିନୀ, ମିତ୍ରସାହ୍ୱୟା, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ପାର୍ବତୀ ସହ ସମସ୍ତେ ପଛରେ ଯାଉଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯାଗଣାଃ ସର୍ଵେଯେ କେଚିତ୍କଵିଭିଃ ସ୍ମୃତାଃ। ତସ୍ଯ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵଚନଂ ସେନ୍ଦ୍ରା ଦେଵାଶ୍ଚମୂମୁଖେ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କବିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ମାନନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନେ ସେନାର ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ପତାକାଂ ଵୈ ଯାତ୍ଯଗ୍ରେ ରାକ୍ଷସୋ ଗ୍ରହଃ। ଵ୍ଯାପୃତସ୍ତୁ ଶ୍ମଶାନେ ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରସ୍ ଵୈ ସଖା। ପିଙ୍ଗଲୋ ନାମ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରୋ ଲୋକସ୍ଯାନନ୍ଦଦାଯକଃ
ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଯିଏ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ମଶାନସ୍ଥଳର ନିତ୍ୟ ସଙ୍ଗୀ, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପିଙ୍ଗଳ ନାମକ ମହାପ୍ରଭୁ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ସେ ପତାକା ଧରି ଆଗରେ ଯାଉଛି।
ଏବିଶ୍ଚ ସହିତୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ରଯାତି ଯଥାସୁଖମ୍। ଅଗ୍ରତଃ ପୃଷ୍ଠତସ୍ଚୈଵଂ ନ ହି ତସ୍ଯ ଗତିର୍ଧ୍ରୁଵା
ଏମାନେ ସହିତ ଦେବତା ଇଚ୍ଛାମତେ ଆଗରେ କିମ୍ବା ପଛରେ ଯାଉଛନ୍ତି; କାରଣ ତାଙ୍କ ଗତି କେବେ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ରୁଦ୍ରଂ ସତ୍କର୍ମଭିର୍ମର୍ତ୍ଯାଃ ପୂଜଯନ୍ତୀହ ଦୈଵତମ୍। ଶିଵମିତ୍ଯେଵ ଯଂ ପ୍ରାହୁରୀଶଂ ରୁଦ୍ରଂ ପିନାକିନମ୍
ଏଠି ମଣିଷମାନେ ନିଜ ନିଜ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ଶିବ, ଈଶ, ରୁଦ୍ର, ପିନାକଧାରୀ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଏଵଂ ସର୍ଵେ ସୁରଗଣାସ୍ତଦା ଵୈ ପ୍ରୀତମାନସାଃ'। ଭାଵୈସ୍ତୁ ଵିଵିଧାକାରୈଃ ପୂଜଯନ୍ତି ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
କଦେଵସେନାପତିସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵସେନାଭିରାଵୃତଃ। ଅନୁଦଚ୍ଛତି ଦେଵେଶଂ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ କୃତ୍ତିକାସୁତଃ
ତୁମେ ଦେବସେନାପତି, ଦେବମାନଙ୍କ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିବା, ଧର୍ମପରାୟଣ କୃତ୍ତିକାପୁତ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାସେନଂ ମହାଦେଵୋ ବୃହଦ୍ଵଚଃ। ସପ୍ତମଂ ମାରୁତସ୍କନ୍ଧଂ ରକ୍ଷ ନିତ୍ଯମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ତାପରେ ମହାଦେବ ମହାସେନଙ୍କୁ ବଡ଼ କଥା କହିଲେ— 'ସପ୍ତମ ମାରୁତ ସେନାକୁ ସଦା ଅକ୍ଲାନ୍ତ ରହି ରକ୍ଷା କର।'
ସପ୍ତମଂ ମାରୁତସ୍କନ୍ଧଂ ପାଲଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ। ଯଦନ୍ଯଦପି ମେ କାର୍ଯଂ ଦେଵ ତଦ୍ଵଦ ମାଚିରମ୍
'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସପ୍ତମ ମାରୁତ ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଦେବ, ଆଉ ଯେଉଁ କାମ ଅଛି, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।'
କାର୍ଯେଷ୍ଵହଂ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର ସଂଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସଦୈଵ ହି। ଦର୍ଶନାନ୍ମମ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଶ୍ରେଯଃ ପରମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କରିବ, ସବୁବେଳେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ମୋତେ ଦେଖିବା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁରଗ ରଖିଲେ, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିପାରିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିସସର୍ଜୈନଂ ପରିଷ୍ଯଜ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରଃ। `ସ୍କନ୍ଦଂ ସହୋମଯା ପ୍ରୀତୋ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା
ଏଭଳି କହି, ମହାଦେବ ଖୁସି ହୋଇ, ଉମାଙ୍କ ସହିତ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିବା ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵିସର୍ଜିତେ ତତଃ ସ୍କନ୍ଦେ ବଭୂଵୌତ୍ପାତିକଂ ମହତ୍। ସହସୈଵ ମହାରାଜଦେଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରମୋହଯତ୍
ତାପରେ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ସହିତ, ବଡ଼ ଅପଶକୁନ ଘଟିଲା, ହେ ରାଜା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲା।
ଜଜ୍ଵାଲ ସ୍ଵଂ ସନକ୍ଷତ୍ରଂ ପ୍ରମୂଢଂ ଭୁଵନଂ ଭୃଶମ୍। ଚଚାଲ ଵ୍ଯନଦଚ୍ଚୋର୍ଵୀ ତମୋଭୂତଂ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ
ତାଙ୍କର ନକ୍ଷତ୍ର ତୀବ୍ର ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ସମଗ୍ର ଜଗତ ଭ୍ରମିତ ହେଲା; ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଗଲା ଓ ଗର୍ଜନ କଲା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଗଲା, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତତସ୍ତଦ୍ଦାରୁଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁଭିତଃ ଶଂକରସ୍ତଦା। ଉମା ଚୈଵମହାଭାଗ ଦେଵାଶ୍ଚ ସମହର୍ଷଯଃ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶଙ୍କର ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଉମା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରମୂଢେଷୁ ପର୍ଵତାମ୍ବୁଦସନ୍ନିଭମ୍। ନାନାପ୍ରହରଣଂ ଘୋରମଦୃଶ୍ଯତ ମହଦ୍ବଲମ୍
ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ପାହାଡ଼ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯିବା, ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତଦ୍ଵୈ ଘୋରମସଙ୍ଖ୍ଯେଯଂ ଗର୍ଜଚ୍ଚ ଵିଵିଧା ଗିରଃ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ରଣଏ ଦେଵାନ୍ଭଗଵନ୍ତଂ ଚ ଶଂକରମ୍
ସେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ବିକଟ ଶକ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ତୈର୍ଵିସୃଷ୍ଟାନ୍ଯନୀକେଷୁ ବାଣଜାଲାନ୍ଯନେକଶଃ। ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ଶତଘ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରାସାସିପରିଘା ଗଦାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦଳରୁ ଅନେକ ତୀର ବର୍ଷା ହେଲା, ପାହାଡ଼, ଶତଘ୍ନୀ, ବଣ, ତଳୱାର, ଗଦା, ପ୍ରାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ାଯିଲା।
ନିପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ତୈର୍ଘୋରୈର୍ଦେଵାନୀକଂ ମହାଯୁଧୈଃ। କ୍ଷଣେନ ଵ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ସର୍ଵଂ ଵିମୁଖଂ ଚାପ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେବସେନାକୁ ଆଘାତ କରିଲା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତେ ଭାଗିଗଲେ ଓ ପଛକୁ ହଟିଯିବା ପରି ଦେଖାଯିଲା।
ନିକୃତ୍ତଯୋଧନାଗାଶ୍ଵଂ କୃତ୍ତାଯୁଧମହାରଥମ୍। ଦାନଵୈରର୍ଦିତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ଵିମୁଖଂ ବଭୌ
ଯୋଦ୍ଧା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା କଟାଯିବା, ରଥ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗ ହେବା, ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେବସେନା ବଡ଼ ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲା ଓ ପଛକୁ ହଟିଯିବା ପରି ଦେଖାଯିଲା।
ଅସୁରୈର୍ଵଧ୍ଯମାନଂ ତତ୍ପାଵକୈରିଵ କାନନମ୍। ଅପତଦ୍ଦଗ୍ଧଭୂଯିଷ୍ଠଂ ମହାଦ୍ରୁମଵନଂ ତଥା
ଅସୁରମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଉଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ପରି, ବଡ଼ ବନ ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ଜଳିଯାଇ ଭସ୍ମ ହେଉଥିଲା।
ତେ ଵିଭିନ୍ନଶିରୋଦେହାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତୋ ଦିଵୌକସଃ। ନ ନାଥମଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵଧ୍ଯମାନା ମହାରଣେ
ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ସହିତ, ଦେବମାନେ ଭାଗିଗଲେ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହାର ଖାଇ ରକ୍ଷାକାରୀ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।