ଉପାଘ୍ରାତି ଚ ଯୋ ଗନ୍ଧାନ୍ରସାଂଶ୍ଚାପି ପୃଥଗ୍ଵିଧାନ୍। ଉନ୍ମାଦ୍ଯତି ସ ତୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସ ଜ୍ଞେଯୋ ରାକ୍ଷସୋ ଗ୍ରହଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ସ୍ବାଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ମନୋବିକ୍ରମିତ ହୁଏ; ଏହାକୁ ରାକ୍ଷସଗ୍ରହ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାପି ଯଂ ଦିଵ୍ଯାଃ ସଂଵିଶନ୍ତି ନରଂ ଭୁଵି। ଉନ୍ମାଦ୍ଯତି ସ ତୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗ୍ରହୋ ଗାନ୍ଧର୍ଵ ଏଵ ସଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭିତରକୁ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେ ଶୀଘ୍ର ମନୋବିକ୍ରମିତ ହୁଏ; ଏହାକୁ ଗାନ୍ଧର୍ବଗ୍ରହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଧିରୋହନ୍ତି ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ପିଶାଚାଃ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରତି। ଉନ୍ମାଦ୍ଯତି ସ ତୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗ୍ରହଃ ପୈଶାଚ ଏଵ ସଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ପିଶାଚମାନେ ସବୁବେଳେ ଆସି ବସନ୍ତି, ସେ ଶୀଘ୍ର ମନୋବିକ୍ରମିତ ହୁଏ; ଏହାକୁ ପୈଶାଚଗ୍ରହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଆଵିଶନ୍ତି ଚ ଯଂ ଯକ୍ଷାଃ ପୁରୁଷଂ କାଲପର୍ଯଯେ। ଉନମାଦ୍ଯତି ସ ତୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଜ୍ଞେଯୋ ଯକ୍ଷଗ୍ରହସ୍ତୁ ସଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭିତରକୁ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଯକ୍ଷମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେ ଶୀଘ୍ର ମନୋବିକ୍ରମିତ ହୁଏ; ଏହାକୁ ଯକ୍ଷଗ୍ରହ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ ଦୋଷୈଃ ପ୍ରକୁପିତଂ ଚିତ୍ତଂ ମୁହ୍ଯତି ଦେହିନଃ। ଉନମାଦ୍ଯତି ସ ତୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସାଧନଂ ତସ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେହୀର ମନ ଦୋଷରେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ସେ ଶୀଘ୍ର ମନୋବିକ୍ରମିତ ହୁଏ; ଏହାର ଉପାୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଛି।
ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯାଚ୍ଚ ଭଯାଚ୍ଚୈଵ ଘୋରାଣାଂ ଚାପି ଦର୍ଶନାତ୍। ଉନ୍ମାଦ୍ଯତି ସ ତୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସାନ୍ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ତୁ ସାଧନମ୍
ଦୁର୍ବଳତା କିମ୍ବା ଭୟ, କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ମନୋବିକ୍ରମିତ ହୁଏ, ସେଠି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେବା ହିଁ ଉପାୟ।
କଶ୍ଚିତ୍କ୍ରୀଡିତୁକାମୋ ଵୈ ଭୋକ୍ତୁକାମସ୍ତଥାଽପରଃ। ଅଭିକାମସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯ ଇତ୍ଯେଷ ତ୍ରିଵିଧୋ ଗ୍ରହଃ
କେହି ଖେଳିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଆଉ କେହି ଖାଇବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଆଉ ଅନ୍ୟେ କେହି ଅଧିକାର କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ତିନି ପ୍ରକାରର ଗ୍ରହ ଅଛି।
ଯାଵତ୍ସପ୍ତତିଵର୍ଷାଣି ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ଗ୍ରହା ନୃଣାମ୍। ଅତଃ ପରଂ ଦେହିନାଂ ତୁ ଗ୍ରହତୁଲ୍ଯା ଭଵେଞ୍ଜରା
ଏହି ସବୁ ପ୍ରଭାବ ସତରି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ରହେ; ତାପରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହ ପରି ହୋଇଯାଏ।
ଅପ୍ରକୀର୍ଣେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଦାନ୍ତଂ ଶୁଚିଂ ନିତ୍ଯମତନ୍ଦ୍ରିତମ୍। ଆସ୍ତିକଂ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଂ ଚ ଵର୍ଜଯନ୍ତି ତଦା ଗ୍ରହାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରିଥାନ୍ତି, ନିତ୍ୟ ଶୁଚି, ସତର୍କ, ଆସ୍ଥାବାନ୍ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ, ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରଭାବରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଷ ତେ ଗ୍ରହୋଦ୍ଦେଶୋ ମାନୁଷାଣାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ନ ସ୍ପୃଶନ୍ତି ଗ୍ରହା ଭକ୍ତାନ୍ନରାନ୍ଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଗ୍ରହର ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଯେଉଁମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରଭାବରେ ପଡ଼ନାହାନ୍ତି।
ଯଦା ସ୍କନ୍ଦେନ ମାତୃଣାମେଵମେତତ୍ପ୍ରିଯଂ କୃତମ୍। ଅଥନୈମବ୍ରଵୀତ୍ସ୍ଵାହା ମମ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵମୌରସଃ
ଯେବେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ମାତୃମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଉପକାର କଲେ, ସେବେ ସ୍ୱାହା କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୋର ନିଜ ଜନ୍ମର ପୁଅ।'
ଇଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତାଂ ପ୍ରୀତିଂ ପରମଦୁର୍ଲଭାମ୍। ତାମବ୍ରଵୀତ୍ତତଃ ସ୍କନ୍ଦଃ ପ୍ରୀତିମିଚ୍ଛସି କୀଦୃଶୀମ୍
'ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଦୟା ଚାହେଁ।' ତେବେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପଚାରିଲେ, 'କେମିତି ଦୟା ଚାହୁଁଛ?'
ଦକ୍ଷସ୍ଯାହଂ ପ୍ରିଯା କନ୍ଯା ସ୍ଵାହା ନାମ ମହାଭୁଜ। ବାଲ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି ନିତ୍ଯଂ ଚ ଜାତକାମା ହୁତାଶନେ
'ମୁଁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା, ନାମ ସ୍ୱାହା, ହେ ବଳଶାଳୀ। ଛୋଟବେଳୁ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଅଗ୍ନି ସହ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲି।'
ନ ସ ମାଂ କାମିନୀଂ ପୁତ୍ର ସମ୍ଯଗ୍ଜନାତି ପାଵକଃ। ଇଚ୍ଛାମି ଶାଶ୍ଵତଂ ଵାସଂ ଵସ୍ତୁ ପୁତ୍ର ସହାଗ୍ନିନା
'କିନ୍ତୁ, ପୁଅ, ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଚାହେଁଥିବା ନାରୀ ଭାବେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଚାହେଁ, ପୁଅ, ଅଗ୍ନି ସହ ସଦା ସଙ୍ଗେ ରହିବାକୁ।'
ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂଚ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜା ମନ୍ତ୍ରସୁସଂସ୍ତୁତମ୍। ହୋଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯଗ୍ନୌ ସଦା ଦେଵି ସ୍ଵାହେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାସମୁଦ୍ଧୃତମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁଠି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି ଯେଉଁ ହବିଷ୍ୟ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ ଆଗ୍ନିକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ସଦା 'ସ୍ୱାହା' ବୋଲି କହି ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଉଠାଇ ଆଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରାଯିବ, ହେ ଦେବୀ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଦାସ୍ଯନ୍ତି ସୁଵୃତ୍ତାଃ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତାଃ। ଏଵମଗ୍ନିସତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ସଦା ଵତ୍ସ୍ଯତି ଶୋଭନେ
ଆଜିଠାରୁ ଭଲ ଆଚରଣ ଥିବା ଏବଂ ସତ୍ୟପଥରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଭଳି ଅର୍ପଣ କରିବେ; ଏଭଳି ହେଉଥିବାରୁ, ହେ ଶୋଭନେ, ତୁମେ ସଦା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତତଃ ସ୍ଵାହା ତୁଷ୍ଟାସ୍କନ୍ଦେନ ପୂଜିତା। ପାଵକେନ ସମାଯୁକ୍ତା ଭର୍ତ୍ରା ସ୍କନ୍ଦମପୂଜଯତ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସ୍ୱାହା ଖୁସି ହୋଇ ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ପାବକଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ମହାସେନଂ ପ୍ରଜାପତିରଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଅଭିଗଚ୍ଛ ମହାଦେଵଂ ପିତରଂ ତ୍ରିପୁରାର୍ଦନମ୍
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଠାକୁର, ମହାସେନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ତୁମ ପିତା, ତ୍ରିପୁରା ନାଶକ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।'
ରୁଦ୍ରେଣାଗ୍ନିଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ସ୍ଵାହାମାଵିଶ୍ଯ ଚୋମଯା। ହିତର୍ଥଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଜାତସ୍ତ୍ଵମପରାଜିତଃ
'ରୁଦ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱାହା ମୋର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶିତ ହୋଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତୁମେ ଅଜୟ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ।'
ଉମାଯୋନ୍ଯାଂ ଚ ରୁଦ୍ରେଣ ଶୁକ୍ରଂ ସିକ୍ତଂ ମହାତ୍ମନା। ଅସ୍ମିନ୍ଗିରୌ ନିପତିତଂ ମିଞ୍ଜିକମିଞ୍ଜିକଂ ଯତଃ
'ଏବଂ ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ର ଉମାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶୁକ୍ର ବିସର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା ଏହି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମିଞ୍ଜିକା ମିଞ୍ଜିକା ଭାବେ ପଡ଼ିଲା।'
ମିଥୁନଂ ଵୈ ମହାଭାଗ ତତ୍ର ତଦ୍ରୁଦ୍ରସଂଭଵମ୍'। ସଂଭୂତଂ ଲୋହିତୋଦେ ତୁ ଶୁକ୍ରଶେଷମଵାପତତ୍
'ହେ ମହାଭାଗ, ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ଏକ ଦମ୍ପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଲୋହିତ ରୂପରେ ଯାହା ଉପଜିଲା, ତାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ଶୁକ୍ର ଆସିଲା।'
ସୂର୍ଯରଶ୍ମିଷୁ ଚାପ୍ଯନଯଦନ୍ଯଚ୍ଚୈଵାପତଦ୍ଭୁଵି। ଆସକ୍ତମନ୍ଯଦ୍ଵୃକ୍ଷେଷୁ ତଦେଵଂ ପ୍ଚଧାଽପତତ୍
'ତାହାର କିଛି ଭାଗ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ନିଏଯାଇଥିଲା, କିଛି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, କିଛି ଗଛରେ ଲାଗିଗଲା—ଏଭଳି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ତାହା ବିସର୍ଜିତ ହେଲା।'
ତତ୍ର ତେ ଵିଵିଧାକାରା ଗଣା ଜ୍ଞେଯା ମନୀଷିଭିଃ। ତଵ ପାରିଷଦା ଘୋରା ଯ ଏତେ ପିଶିତାଶିନଃ
'ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଗଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ତୁମ ଭୟଙ୍କର ପାର୍ଷ୍ୱଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି।'
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ଚାପ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମହାସେନୋ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ଅପୂଜଯଦମେଯାତ୍ମା ପିତରଂ ପିତୃଵତ୍ସଲଃ
'ଏଭଳି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା ମହାସେନ ନିଜ ପିତା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ସ୍ନେହରେ ପୂଜା କଲେ।
ଅର୍କପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁ ତେ ପଞ୍ ଗଣାଃ ପୂଜ୍ଯା ଧନାର୍ଥିଭିଃ। ଵ୍ଯାଦିପ୍ରଶମନାର୍ଥଂ ଚତେଷାଂ ପୂଜାଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଗଣକୁ ଧନ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ଅର୍କ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ; ରୋଗ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ମିଞ୍ଜିକାମିଞ୍ଜିକଂ ଚୈଵ ମିଥୁନଂ ରୁଦ୍ରସଂଭଵମ୍। ନମସ୍କାର୍ଯଂ ସଦୈଵେହ ବାଲାନାଂ ହିତମିଚ୍ଛତା
ମିଞ୍ଜିକା ଓ ମିଞ୍ଜିକା ନାମକ ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଶିଶୁମାନେର ଭଲ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଏଠାରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମାନୁଷମାଂସାଦା ଵୃକ୍ଷକା ନାମ ନାମତଃ। ଵୃକ୍ଷେଷୁ ଜାତାସ୍ତା ଦେଵ୍ଯୋ ନମସ୍କାର୍ଯାଃ ପ୍ରଜାର୍ଥିଭିଃ
ମାନବ ମାଂସ ଖାଉଥିବା ମହିଳାମାନେ 'ବୃକ୍ଷକା' ନାମରେ ପରିଚିତ; ଗଛରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେଇ ଦେବୀମାନେ, ସନ୍ତାନ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଏଷାମେଵ ପିଶାଚାନାମସଙ୍ଖ୍ଯେଯଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଘଣ୍ଟାଯାଃ ସପତାକାଯାଃ ଶୃଣୁ ମେ ସଂଭଵଂ ନୃପ
ଏହି ପିଶାଚମାନଙ୍କ ଅସଂଖ୍ୟ ଗଣ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଘଣ୍ଟା ଓ ପତାକାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ, ରାଜନ।
ଐରାଵତସ୍ଯ ଘଣ୍ଟେ ଦ୍ଵେ ଵୈଜଯନ୍ତ୍ଯାଵିତି ଶ୍ରୁତେ। ଗୁହସ୍ଯ ତେ ସ୍ଵଯଂ ଦତ୍ତେ କ୍ରମେଣାନାଯ୍ଯ ଧୀମତା
ଏଇରାବତଙ୍କ ଦୁଇଟି ଘଣ୍ଟା, ଯାହାକୁ 'ବୈଜୟନ୍ତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଗୁହା ନିଜେ ତୁମକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଏକା ତତ୍ରଵିଶାଖସ୍ଯ ଘଣ୍ଟା ସ୍କନ୍ଦସ୍ଯ ଚାପରା। ପତାକା କାର୍ତିକେଯସ୍ ଵିଶାଖସ୍ଯ ଚ ଲୋହିତା
ସେଠାରେ ଏକ ଘଣ୍ଟା ବିଶାଖଙ୍କର ଏବଂ ଆଉ ଏକ ଘଣ୍ଟା ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର; ପତାକା କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କର ଏବଂ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ପତାକା ବିଶାଖଙ୍କର।