ସଏଵ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଦୁହିତରଂ ଶକୁନ୍ତଲାଂ ନାମୋପଯେମେ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ଭରତଃ
ସେଇ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଝିଅ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ଭରତ।
ତତ୍ରେମୌ ଶ୍ଲୋକୌ ଭଵତଃ। ମାତା ଭସ୍ତ୍ରା ପିତୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ମାଜ୍ଜାତଃ ସ ଏଵ ସଃ। ଭରସ୍ଵ ପୁତ୍ରଂ ଦୌଷ୍ଯନ୍ତିଂ ସତ୍ଯମାହ ଶକୁନ୍ତଲା
ସେଠାରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ାଯାଏ: 'ମାଆ ହେଉଛନ୍ତି ଧମାନା, ବାପା ହେଉଛନ୍ତି ଜନ୍ମଦାତା; ଯାହାଠାରୁ ପୁଅ ଜନ୍ମେ, ସେଉଁଠି ସେ ପିତା। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହୁଛନ୍ତି।'
ରେତୋଧାଃ ପୁତ୍ର ଉନ୍ନଯତି ନରଦେଵ ଯମକ୍ଷଯାତ୍। ତ୍ଵଂ ଚାସ୍ଯ ଧାତା ଗର୍ଭସ୍ଯ ସତ୍ଯମାହ ଶକୁନ୍ତଲା
'ଯିଏ ବୀଜ ଦେଇଥାଏ, ରାଜା, ସେ ଯମ ଲୋକରୁ ପୁଅକୁ ଉଠାଇ ଆଣେ; ତୁମେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ପୋଷଣ କରିଛ। ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହୁଛନ୍ତି।'
ତତୋଽସ୍ଯ ଭରତତ୍ଵମ୍। ଭରତସ୍ତୁ ଖଲୁ କାଶେଯୀଂ ସାର୍ଵସେନୀମୁପଯେମେ ସୁନନ୍ଦାଂ ନାମ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ଭୁମନ୍ଯୁଃ
ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ 'ଭରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଇଲା। ଭରତ, ସାର୍ବସେନଙ୍କ ଝିଅ କାଶେୟୀ, ଯାହାର ନାମ ସୁନନ୍ଦା, ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସୁନନ୍ଦାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ଭୂମନ୍ୟୁ।
ଭୁମନ୍ଯୁସ୍ତୁ ଖଲୁ ଦାଶାର୍ହୀମୁପଯେମେ ସୁଵର୍ଣାଂ ନାମ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ସୁହୋତ୍ରଃ
ଭୂମନ୍ୟୁ, ଦାଶାର୍ହ ବଂଶର ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ସୁହୋତ୍ର।
ସୁହୋତ୍ରସ୍ତୁ ଖଲ୍ଵୈକ୍ଷ୍ଵାକୀମୁପଯେମେ ଜଯନ୍ତୀଂ ନାମ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ହସ୍ତୀ। ଯ ଇଦଂ ପୁରଂ ନିର୍ମାପଯାମାସ
ସୁହୋତ୍ର, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ହସ୍ତୀ। ସେଇ ଏହି ସହର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଧାସ୍ତିନପୁରତ୍ଵମ୍। ହସ୍ତୀ ଖଲୁ ତ୍ରୈଗର୍ତୀମୁପଯେମେ ଯଶୋଦାଂ ନାମ ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ଵିକୁଞ୍ଜତଃ
ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ସହର 'ହାସ୍ତିନାପୁର' ହେଲା। ହସ୍ତୀ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ବଂଶର ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଯଶୋଦାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ବିକୁଞ୍ଜନ।
ଵିକୁଞ୍ଜନସ୍ତୁ ଖଲୁ ଦାଶାର୍ହୀମୁପଯେମେ ସୁନ୍ଦରାଂ ନାମ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେଽଜମୀଢଃ
ବିକୁଞ୍ଜନ, ଦାଶାର୍ହ ବଂଶର ସୁନ୍ଦରାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସୁନ୍ଦରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ଅଜମୀଢ଼।
ଅଜମୀଢସ୍ଯ ତୁ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିପୁତ୍ରଶତଂ ବଭୂଵ। କୈକଯ୍ଯାଂ ନାଗାଯାଂ ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଂ ଵିମଲାଯାମୃକ୍ଷାଯାମିତି
ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କ କୈକୟୀ, ନାଗା, ଗାନ୍ଧାରୀ, ବିମଳା ଓ ଋକ୍ଷା ନାମକ ଝିଅମାନେଠାରୁ ଏକ ଶତ ଚଉବିଶି ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ପୃଥଗ୍ଵଂଶକର୍ତାରୋ ନୃପତଯଃ। ତତ୍ର ଅଜମୀଢାଦୃକ୍ଷାଯାଂ ସଂଵରଣୋ ଜଜ୍ଞେ ସ ଵଂଶକରଃ
ସେମାନେ ପୃଥକ୍ ବଂଶର ରାଜା ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଅଜମୀଢ଼ ଓ ଋକ୍ଷାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସଂବରଣ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ବଂଶକୁ ଆଗେ ବଢ଼ାଇଲେ।
ସଵରଣସ୍ତୁ ଵୈଵସ୍ଵତୀଂ ତପତୀଂ ନାମୋପଯେମେ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ କୁରୁଃ
ସଂବରଣ, ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଝିଅ ତପତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ତପତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ କୁରୁ।
କୁରୁସ୍ତୁ ଖଲୁ ଦାଶାର୍ହୀମୁପଯେମେ ଶୁଭାଙ୍ଗୀଂ ନାମ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ଵିଦୂରଥଃ
କୁରୁ, ଦାଶାର୍ହ ବଂଶର ଶୁଭାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଶୁଭାଙ୍ଗୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ବିଦୂରଥ।
ଵିଦୂରଥସ୍ତୁ ଖଲୁ ମାଗଧୀମୁପଯେମେ ସଂପ୍ରିଯାଂ ନାମ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେଽନଶ୍ଵାନ୍
ବିଦୂରଥ, ମାଗଧ ବଂଶର ସଂପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସଂପ୍ରିୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ଅନଶ୍ୱାନ।
ଅନଶ୍ଵାଂସ୍ତୁ ଖଲୁ ମାଗଧୀମୁପଯେମେଽମୃତାଂ ନାମ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ପରିକ୍ଷିତ୍
ଅନଶ୍ୱାନ, ମାଗଧ ବଂଶର ଅମୃତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଅମୃତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ପରିକ୍ଷିତ।
ପରିକ୍ଷିତ୍ଖଲୁ ବାହୁକାମୁପଯେମେ ସୁଵେଷାଂ ନାମ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ଭୀମସେନଃ
ପରିକ୍ଷିତ, ବାହୁକା ନାମକ ସୁବେଷାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସୁବେଷାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ଭୀମସେନ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ଖଲୁ କୈକଯୀମୁପଯେମେ ସୁକୁମାରୀଂ ନାମ। ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ପରିଶ୍ରଵାଃ
ଭୀମସେନ, କୈକୟ ବଂଶର ସୁକୁମାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସୁକୁମାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାର ନାମ ପରିଶ୍ରବା।
ଯମାହୁଃ ପ୍ରତୀପ ଇତି। ପ୍ରତୀପସ୍ତୁ ଖଲୁ ଶୈବ୍ଯାମୁପଯେମେ ସୁନନ୍ଦୀଂ ନାମ। ତସ୍ଯାଂ ତ୍ରୀନ୍ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଦେଵାପିଂ ଶନ୍ତନୁଂ ବାହ୍ଲୀକଂ ଚେତି
ତାଙ୍କୁ 'ପ୍ରତୀପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତୀପ, ଶୈବ୍ୟ ବଂଶର ସୁନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସୁନନ୍ଦୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ: ଦେବାପି, ଶାନ୍ତନୁ ଓ ବାହ୍ଲୀକ।
ଦେଵାପିସ୍ତୁ ଖଲୁ ବାଲ ଏଵାରଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ। ଶନ୍ତନୁସ୍ତୁ ମହୀପାଲୋଽଭଵତ୍
ଦେବାପି, ଛୁଆଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଶାନ୍ତନୁ ତ ରାଜା ହେଲେ।
ତତ୍ର ଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତି। ଯଂ ଯଂ କରାଭ୍ଯାଂ ସ୍ପୃଶତି ଜୀର୍ଣଂ ସ ସୁଖମଶ୍ନୁତେ। ପୁନର୍ଯୁଵା ଚ ଭଵତି ତସ୍ମାତ୍ତଂ ଶନ୍ତନୁଂ ଵିଦୁଃ
ଏଠାରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି— ଯେଉଁ ଜିଣ୍ଣ ବସ୍ତୁକୁ ସେ ହାତରେ ଛୁଏ, ସେଥିରେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ ଏବଂ ସେ ପୁନି ଯୁବକ ହୋଇଯାଏ; ଏହିକାରଣରୁ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନୁ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ତଦସ୍ଯ ଶନ୍ତନୁତ୍ଵଂ। ଶନ୍ତନୁସ୍ତୁ ଖଲୁ ଗଙ୍ଗାଂ ଭାଗୀରଥୀମୁପଯେମେ ତସ୍ଯାମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ଦେଵଵ୍ରତଃ। ଯମାହୁର୍ଭୀଷ୍ମ ଇତି
ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଶାନ୍ତନୁ ହେବାର କାରଣ। ଶାନ୍ତନୁ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦେବବ୍ରତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏକି ଭୀଷ୍ମ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ଖଲୁ ପିତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା ସତ୍ଯଵତୀମାନଯାମାସ ମାତରଂ। ଯାମାହୁଃ କାଲୀତି
ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମା' ଭାବେ ଆଣିଥିଲେ, ଯିଏକି କାଳୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ।
ତସ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵଂ ପୁରାଶରାତ୍କନ୍ଯାଗର୍ଭୋ ଦ୍ଵୈପାଯନଃ। ତସ୍ଯାମେଵ ଶନ୍ତନୋର୍ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ବଭୂଵତୁଃ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦୋ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଶ୍ଚ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୂର୍ବରୁ ପରାଶର ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେହି ସତ୍ୟବତୀଙ୍କଠାରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ— ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଓ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ।
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦସ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତରାଜ୍ଯ ଏଵ ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ନିହୃତଃ। ତତୋ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋ ରାଜା ବଭୂଵ
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିବା ବେଳେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ତା'ପରେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ରାଜା ହେଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ଖଲୁକାଶିରାଜସ୍ଯ ସୁତେ ଅମ୍ବିକାମ୍ବାଲିକେ ଉଦଵହତ୍। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋଽନୁତ୍ପନ୍ନାପତ୍ଯ ଏଵ ଵିଦେହତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ ଅମ୍ବିକା ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ସନ୍ତାନହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ କଥଂ ନୁ ଖଲୁ ଶନ୍ତନୋଃ ପିଣ୍ଡଵିଚ୍ଛେଦୋ ନ ସ୍ଯାଦିତି
ତା'ପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଚିନ୍ତା କଲେ— 'କିପରି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶ ଭଙ୍ଗ ହେବ ନାହିଁ?'
ସାଥ ଦ୍ଵୈପାଯନଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସୋଽଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ କିଂ କରଵାଣୀତି। ତଂ ସତ୍ଯଵତ୍ଯୁଵାଚ ଭ୍ରାତା ତେଽନପତ୍ଯ ଏଵ ସ୍ଵର୍ଗତଃ ତସ୍ଯାର୍ଥେଽପତ୍ଯମୁତ୍ପାଦଯେତି
ସେ ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କୁ ମନେ କଲେ। ସେ ସାମ୍ନାରେ ଆସି, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ, 'ତୁମର ଭାଇ ସନ୍ତାନ ଛାଡି ଚଳିଗଲେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ଦିଅ।'
ସ ପରମିତ୍ଯୁଵାଚ ସ ତତ୍ର ତ୍ରୀନ୍ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପାଣ୍ଡୁଂ ଵିଦୁରଂ ଚେତି
ସେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ— ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ବିଦୁର।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ପୁତ୍ରଶତଂ ବଭୂଵ ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଂ ଵରଦାନାଦ୍ଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ଯ ତେଷାଂ ଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଚତ୍ଵାରଃ ପ୍ରଧାନାଃ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଦୁଶ୍ଶାସନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚେତି
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଶତମାନେ ପୁଅ ହେଲେ। ଏହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ— ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦୁଃଶାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚିତ୍ରସେନ।
ପାଣ୍ଡୋସ୍ତୁ କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀତି ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନେ ବଭୂଵତୁଃ। ସ ମୃଗଯାଂ ଚରନ୍ମୈଥୁନଗତମୃଷିଂ ମୃଗଚାରିଣଂ ବାଣେନ ଜଘାନ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ ମିଳିଥିଲେ। ଶିକାର କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଏକ ମୃଗ ଆକାରରେ ଥିବା ଋଷିଙ୍କୁ, ଯିଏ ସଂଯୋଗରେ ଥିଲେ, ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ।
ସ ବାଣଵିଦ୍ଧ ଉଵାଚ ପାଣ୍ଡୁମ୍। ଅତ୍ର ଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତି
ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଋଷି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।