ଶ୍ରୀଜୁଷ୍ଟଃ ପଞ୍ଚମୀସ୍କନ୍ଦସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀଃ ପଞ୍ଚମୀ ସ୍ମୃତା। ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ କୃତାର୍ଥୋଽଭୂଦ୍ଯସ୍ଥାତ୍ତସ୍ମାତ୍ଷଷ୍ଠୀ ମହାତିଧିଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ପଞ୍ଚମୀ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ସଫଳ ହେବାରୁ, ସେ ମହାତିଥି 'ଷଷ୍ଠୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଶ୍ରିଯା ଜୁଷ୍ଟଂ ମହାସେନଂ ଦେଵସେନାପତୀକୃତମ୍। ସପ୍ତର୍ଷିପତ୍ନଯଃ ଷଡ୍ ଦେଵ୍ଯସ୍ତତ୍ସକାଶମଥାଗମନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀର କୃପା ପ୍ରାପ୍ତ ଏବଂ ଦେବସେନାଙ୍କର ସେନାପତି ହୋଇଥିବା ମହାସେନଙ୍କ ନିକଟକୁ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ଛଅ ଜଣ ଜନନୀ ଆସିଲେ।
ଋଷିଭିଃ ସଂପରିତ୍ଯକ୍ତା ଧର୍ମଯୁକ୍ତା ମହାଵ୍ରତାଃ। ଦ୍ରୁତମାଗମ୍ଯ ଚୋଚୁସ୍ତା ଦେଵସେନାପତିଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାବ୍ରତୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସି, ଦେବସେନାଙ୍କର ସେନାପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଯଂ ପୁତ୍ର ପରିତ୍ଯକ୍ତାଂ ଭର୍ତୃଭିର୍ଦେଵସଂମିତୈଃ। ଅକାରଣାଦ୍ରୁଷା ତୈସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯସ୍ଥାନାତ୍ପରିଚ୍ଯୁତାଃ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆମ ସ୍ୱାମୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବସମାନ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାରଣ ବିନା କ୍ରୋଧରେ ପରିତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛୁ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛୁ।'
ଅସ୍ମାଭିଃ କିଲ ଜାତସ୍ତ୍ଵମିତି କେନାପ୍ଯୁଦାହୃତମ୍। ତତ୍ସତ୍ଯମେତତ୍ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ତସ୍ମାନ୍ନସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହସି
'କିଏ ଦେଇଛି ଯେ ତୁମେ ଆମ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।'
ଅକ୍ଷଯଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧି ନଃ ପ୍ରଭୋ। ତ୍ଵାଂ ପୁତ୍ରଂ ଚାପ୍ଯଭୀପ୍ସାମଃ କୃତ୍ଵୈତଦନୃଣୋ ଭଵ
'ତୁମର କୃପାରେ ଆମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ; ଆମେ ତୁମକୁ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଆଶା କରୁଛୁ, ଏହା ପୂରଣ କରି ଋଣମୁକ୍ତ ହେଉ।'
ମାତରୋ ହି ଭଵତ୍ଯୋ ମେ ସୁତୋ ଵୋଽହମନିନ୍ଦିତାଃ। ଯଦ୍ଵାପୀଚ୍ଛତ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି ଵସ୍ତଥା
'ଆପଣମାନେ ମୋର ମାଆ ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ପୁଅ; ଆପଣମାନେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ।'
ଵିଵକ୍ଷନ୍ତଂ ତତଃ ଶକ୍ରଂ କିଂ କାର୍ଯମିତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଉକ୍ତଃ ସ୍କନ୍ଦେନ ବ୍ରୂହିତି ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସଵସ୍ତତଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କିଛି କହିବାକୁ ଚାହିଲେ, ସ୍କନ୍ଦ ପଚାରିଲେ, 'କଣ କରିବା ଉଚିତ?' ଏଭଳି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ବାସବ କହିଲେ।
ଅଭିଜିତ୍ସ୍ପର୍ଧମାନା ତୁ ରୋହିଣ୍ଯା କନ୍ଯସୀ ସ୍ଵସା। ଇଚ୍ଛନ୍ତୀ ଜ୍ଯେଷ୍ଠତାଂ ଦେଵୀ ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଵନଂ ଗତା
'ଅଭିଜିତ, ରୋହିଣୀଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ତାଙ୍କ ସହ ମୁଖ୍ୟତ୍ୱ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।'
ତତ୍ର ମୂଢୋସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଗଗନାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍। କାଲଂ ତ୍ଵିମଂ ପରଂ ସ୍କନ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ଚିନ୍ତଯ
'ସେଠାରେ ମୁଁ ଅସ୍ତିର ହୋଇପଡ଼ିଛି, କାରଣ ଗଗନରୁ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର ପଡ଼ିଯାଇଛି; ଏହି ସମୟକୁ, ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଭାବିବାକୁ ଦେଖ।'
ଧନିଷ୍ଠାଦିସ୍ତଦା କାଲୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିକଲ୍ପିତଃ। ପୂର୍ଵକାଲେ ରୋହିଣ୍ଯାରମ୍ଭେ ଏଵ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ ଏଵଂ ଗୁରୋଃ ଯୋଗଂ ଭଵତି ସ୍ମ। - ଟିପ୍ପଣୀ ରୋହିଣୀ ହ୍ଯଭଵତ୍ପୂର୍ଵମେଵଂ ସଙ୍ଖ୍ଯା ସମାଭଵତ୍
ସେ ସମୟରେ ଧନିଷ୍ଠା ଆଦି ଯେଉଁ ନକ୍ଷତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିଲା, ସେହି କାଳକୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁରୁ ଏକାଠି ଥିଲେ। ଏହିପରି ରୋହିଣୀ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଥମ ଥିଲା, ତେଣୁ ଗଣନା ଏଭଳି ହେଉଥିଲା।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଶକ୍ରେଣ ତ୍ରିଦିଵଂ କୃତ୍ତିକା ଗତାଃ। ନକ୍ଷତ୍ରଂ ସପ୍ତଶୀର୍ଷାଭଂଂ ଇତି ପାଠଭେଦଃ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଶକଟାକାରଂ ଭାତି ତଦ୍ଵହ୍ନିଦୈଵତମ୍
ଶକ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ଦେବଲୋକକୁ ଚଲିଗଲା। ସେହି ନକ୍ଷତ୍ର ଗଡ଼ି ବା ସପ୍ତମୁଣ୍ଡିଆ ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ତାହାର ଦେବତା ଅଗ୍ନି।
ଵିନତା ଚାବ୍ରଵୀତ୍ସ୍କନ୍ଦଂ ମମ ତ୍ଵଂ ପିଣ୍ଡଦଃ ସୁତଃ। ଇଚ୍ଛାମି ନିତ୍ଯମେଵାହଂ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର ସହାସିତୁମ୍
ତାପରେ ବିନତା ଦେଖିଲେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୋର ମା, ତୁମେ ମୋତେ ଦାନ ଦେଉଥିବା ପୁଅ। ପୁଅ, ମୁଁ ସଦା ତୋ ସହିତ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ।"
ଏଵମସ୍ତୁ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ପୁତ୍ରସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍। ସ୍ନୁଷଯା ପୂଜ୍ଯମାନା ଵୈ ଦେଵି ଵତ୍ସ୍ଯସି ନିତ୍ଯଦା
"ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପୁଅ ପ୍ରେମରୁ ମୋତେ ଶାସନ କର। ତୋର ବହୁଁ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରିବେ, ଦେବୀ, ତୁମେ ସଦା ଏଠାରେ ବସିବ।"
ଅଥ ମାତୃଗଣଃ ସର୍ଵଃ ସ୍କନ୍ଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଵଯଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ମାତରଃ କଵିଭିଃ ସ୍ତୁତାଃ। ଇଚ୍ଛାମୋ ମାତରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଭଵିତୁଂ ପୂଜଯସ୍ଵ ନଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମାତୃମଣ୍ଡଳୀ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା, କବିମାନେ ଆମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଆମେ ତୋର ମା ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଆମକୁ ସମ୍ମାନ କର।"
ତାସାଂ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାସ୍କନ୍ଦୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍'। ମାତରୋ ହି ଭଵତ୍ଯୋ ମେ ଭଵତୀନାମହଂ ସୁତଃ। ଉଚ୍ଯତାଂ ଯନ୍ମଯା କାର୍ଯଂ ଭଵତୀନାମଥେପ୍ସିତମ୍
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ, "ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମା, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ପୁଅ। ଆପଣମାନେ କଣ ଚାହାଁନ୍ତି, ମୁଁ କଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ।"
ଯାସ୍ତୁ ତା ମାତରଃ ପୂର୍ଵଂ ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ। ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ଭଵେତ୍ସ୍ଥାନଂ ତାସାଂ ଚୈଵ ନ ତଦ୍ଭଵେତ୍
"ଏହି ଜଗତ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ମାମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଆମର ହେଉ, ଆମର ସ୍ଥାନ ସେମାନଙ୍କର ନ ହେଉ।"
ଭଵେମ ପୂଜ୍ଯା ଲୋକସ୍ଯ ନ ତାଃ ପୂଜ୍ଯାଃ ସୁରର୍ଷଭ। ପ୍ରଜାଽସ୍ମାକଂ ହୃତାସ୍ତାଭିସ୍ତ୍ଵତ୍କୃତେ ତାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ
"ଏହି ଜଗତ ଆମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁ, ସେମାନେ ନୁହଁନ୍ତୁ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ। ଆମ ପିଲାମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ନେଇଥିଲେ, ତୁମ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଆମକୁ ଫେରାଇଦିଅ।"
ଵୃତ୍ତାଃ ପ୍ରଜା ନ ତାଃ ପ୍ରକ୍ଯା ଭଵତୀଭିର୍ନିଷେଵିତୁମ୍। ଅନ୍ପ୍ରାଂ ଵଃ କାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ପ୍ରଜାଂ ଯାଂ ମନସେଚ୍ଛଥା
"ପିଲାମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ସେମାନେ ଆପଣମାନେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ଆପଣମାନେ ମନରେ ଯେଉଁ ପିଲା ଚାହାଁନ୍ତି, ମୁଁ ଦେଇଦେବି।"
ଇଚ୍ଚାମ ତାସାଂ ମାତୄଣାଂ ପ୍ରଜା ଭୋକ୍ତୁଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ। ତ୍ଵଯା ସହ ପୃଥଗ୍ଭୂତା ଯେ ଚ ତାସାମଥେଶ୍ଵରାଃ
"ସେମାନଙ୍କର ପିଲାମାନେ ଆମେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ସହିତ ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନାଥମାନେ, ଆମକୁ ଦିଅ।"
ପ୍ରଜା ଵୋ ଦଦ୍ମି କଷ୍ଟଂ ତୁ ଭଵତୀଭିରୁଦାହୃତମ୍। ପରିରକ୍ଷତ ଭଦ୍ରଂ ଵଃ ପ୍ରଜା ସାଧୁନମସ୍କୃତାଃ
"ମୁଁ ଆପଣମାନେକୁ ପିଲା ଦେଉଛି, ଯଦିଓ ଏହା ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଅନୁରୋଧ। ସେମାନେ ଯେଉଁ ପିଲାମାନେ ଭଲ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ—ଆପଣମାନଙ୍କର ଭଲ ହେଉ।"
ପରିରକ୍ଷାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପ୍ରଜାଃ ସ୍କନ୍ଦ ଯଥେଚ୍ଛସି। ତ୍ଵଯା ନୋ ରୋଚତେ ସ୍କନ୍ଦ ସହଵାସଶ୍ଚିରଂପ୍ରଭୋ
"ସ୍କନ୍ଦ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହ, ଆମେ ତୁମର ପିଲାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବୁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତୁମ ସହିତ ବସିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।"
ଯାଵତ୍ଷୋଡଶ ଵର୍ଷାଣି ଭଵନ୍ତି ତରୁଣାଃ ପ୍ରଜାଃ। ପ୍ରବାଧତ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତାଵଦ୍ରୂପୈଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ
"ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିଲାମାନେ ଛୋଟ—ଷୋଳ ଡ଼ିଅ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଯୌବନ ରହିଥାଏ—ସେ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରରେ ବିପଦ ଦିଅ।"
ଅହଂ ଚ ଵଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ରୌଦ୍ରମାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯମ୍। ପରମଂ ତେନ ସହିତାଃ ସୁଖଂ ଵତ୍ସ୍ଯଥ ପୂଜିତାଃ
"ମୁଁ ଆପଣମାନେକୁ ମୋର ଭୟଙ୍କର, ଅବିନାଶୀ ରୂପ ଦେଇଦେବି। ଏହା ସହିତ ଆପଣମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସୁଖରେ ବସିବେ।"
ତତଃ ଶରୀରାତ୍ସ୍କନ୍ଦସ୍ଯ ପରୁଷଃ ପାଵକପ୍ରଭଃ। ଭୋକ୍ତୁଂ ପ୍ରଜାଃ ସ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ନିଷ୍ପପାତ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ କଠୋର, ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ମହାଶକ୍ତି ଥିଲା, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେର ପିଲାମାନେକୁ ଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଲା।
ଅପତତ୍ସହସା ଭୂମୌ ଵିସଂଜ୍ଞୋଽଥ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତଃ। ସ୍କନ୍ଦେନ ସୋଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ରୌଦ୍ରରୂପୋଽଭଵଦ୍ଗ୍ରହଃ
ସେ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଅଚେତନ ଓ ଭୋକରେ କ୍ଷୁଦ୍ରିତ। ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୂତ ହେଲା।
ସ୍କନ୍ଦାପସ୍ମାର ଇତ୍ଯାହୁର୍ଗୃହଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଵିନତା ତୁ ମହାରୌଦ୍ରା କଥ୍ଯତେ ଶକୁନିଗ୍ରହଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ କହନ୍ତି, ସେକୁ ସ୍କନ୍ଦ-ଅପସ୍ମାର ବୋଲି ଡାକାଯାଏ। ବିନତାକୁ ମହାଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀ-ଦୂତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମାତୄଣାଂ ରାକ୍ଷସଂପ୍ରାହୁସ୍ତଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ପୂତନାଗ୍ରହମ୍। କଷ୍ଟା ଦାରୁଣରୂପେଣ ଘୋରରୂପା ନିଶାଚରୀ
ମାତୃମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପୁତନା-ଗ୍ରହ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଭୟଙ୍କରୀ।
ପଶାଚୀ ରଦାରୁଣାକାରା କଥ୍ଯତେ ଶୀତପୂତନା। ଗର୍ଭାନ୍ସା ମାନୁଷୀଣାଂ ତୁ ହରତେ ଘୋରଦର୍ଶନା
ପଶାଚୀ ନାମକ ଏହି ଦାନବୀ, ଲାଲ୍ ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଶୀତପୂତନା ବୋଲି ଡାକାଯାଏ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ମାନବ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ହରିନେଇଯାଏ।
ଅଦିତିଂ ରେଵତୀଂ ପ୍ରାହୁର୍ଗ୍ରହସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ରୈଵତଃ। ସୋଽପି ବାଲାନ୍ମହାଗୋରୋ ବାଧତେ ଵୈ ମହାଗ୍ରହଃ
ଅଦିତିଙ୍କୁ ରେବତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କର ଗ୍ରହ ହେଉଛି ରେବତ। ସେ ମହାଭୟଙ୍କର ଗ୍ରହ ଛୁଆମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।