ଅଥୈନମଭ୍ଯଯୁଃ ସର୍ଵା ଦେଵସେନାଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଅସ୍ମାକଂ ତ୍ଵଂ ପତିରିତି ବ୍ରୁଵାଣାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବସେନା ହଜାର ହଜାର ଦିଗରୁ ଆସି, 'ଆପଣ ଆମର ପ୍ରଭୁ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତାଃ ସମାସାଦ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵଭୂତଗଣୈର୍ଵୃତଃ। ଅର୍ଚିତସ୍ତୁ ସ୍ତୁତଶ୍ଚୈଵ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ତା ଅପି
ସେମାନେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ, ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଘେରାଯାଇ, ପୂଜିତ ଓ ସ୍ତୁତିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
ଶତକ୍ରତୁଶ୍ଚାଭିଷିଚ୍ଯ ସ୍କନ୍ଦଂ ସେନାପତିଂ ତଦା। ସସ୍ମାର ତାଂ ଦେଵସେନାଂ ଯା ସା ତେନ ଵିମୋକ୍ଷିତା
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତିବାନ୍ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ ଏବଂ ଯେଉଁ ଦେବସେନାଙ୍କୁ ସେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ସେଠିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଅଯଂ ତସ୍ଯାଃ ପତିର୍ନୂନଂ ଵିହିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ଵଯମ୍। ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତ୍ଵାନଯାମାସ ଦେଵସେନାଂ ହ୍ଯଲଂକୃତାମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଅଲଙ୍କୃତ ଦେବସେନାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ।
ସ୍କନ୍ଦଂ ପ୍ରୋଵାଚ ବଲଭିଦିଯଂ କନ୍ଯା ସୁରୋତ୍ତମ। ଅଜାତେ ତ୍ଵଯି ନିର୍ଦିଷ୍ଟା ତଵ ପତ୍ନୀ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ଏବେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେନା ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବମାନ୍ୟ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କନ୍ୟାକୁ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା ତୁମ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ।'
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମସ୍ଯା ଵିଧିଵତ୍ପାଣିଂ ମନ୍ତ୍ରପୁରସ୍କୃତମ୍। ଗୃହାଣ ଦକ୍ଷିଣଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ପାଣିନା ପଦ୍ମଵର୍ଚସା
ସେହିଠୁ, ଯଥାବିଧି ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତକୁ ତୁମର ପଦ୍ମପ୍ରଭା ହାତରେ ଧର।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଜଗ୍ରାହ ତସ୍ଯାଃ ପାଣିଂ ଯଥାଵିଧି। ବୃହସ୍ପତିର୍ମନ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଧି ଜଜାପ ଚ ଜୁହାଵ ଚ
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ସ୍କନ୍ଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ। ବୃହସ୍ପତି, ଯିଏ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ଏବଂ ହୋମ କଲେ।
ଏଵଂ ସ୍କନ୍ଦସ୍ଯ ମହିଷୀଂ ଦେଵସେନାଂ ଵିଦୁର୍ଜନାଃ। ଷଷ୍ଠୀଂ ଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପ୍ରାହୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀମାସାଂ ସୁଖପ୍ରଦାମ୍
ଏଭଳି ଲୋକେ ଦେବସେନାଙ୍କୁ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ରାଣୀ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଷଷ୍ଠୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଭାବେ କହନ୍ତି।
ସିନୀବାଲୀଂ କୁହୂଂ ଚୈଵ ସଦ୍ଵୃତ୍ତିମପରାଜିତାମ୍। `ଇତ୍ଯେଵମାଦିଭିର୍ଦେଵୀ ନାମଭିଃ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ
ସିନୀବାଳୀ, କୁହୂ, ସଦ୍ବୃତ୍ତି ଏବଂ ଅପରାଜିତା ଭଳି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୁକାରାଯାଏ।
ଯଦା ସ୍କନ୍ଦଃ ପତିର୍ଲବ୍ଧଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଦେଵସେନଯା। ତଦା ତମାଶ୍ରଯଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୀ ଶରୀରିଣୀ
ଯେତେବେଳେ ସ୍କନ୍ଦ ଦେବସେନାଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ଶରଣ ନେଲେ।
ଶ୍ରୀଜୁଷ୍ଟଃ ପଞ୍ଚମୀସ୍କନ୍ଦସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀଃ ପଞ୍ଚମୀ ସ୍ମୃତା। ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ କୃତାର୍ଥୋଽଭୂଦ୍ଯସ୍ଥାତ୍ତସ୍ମାତ୍ଷଷ୍ଠୀ ମହାତିଧିଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ପଞ୍ଚମୀ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ସଫଳ ହେବାରୁ, ସେ ମହାତିଥି 'ଷଷ୍ଠୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଶ୍ରିଯା ଜୁଷ୍ଟଂ ମହାସେନଂ ଦେଵସେନାପତୀକୃତମ୍। ସପ୍ତର୍ଷିପତ୍ନଯଃ ଷଡ୍ ଦେଵ୍ଯସ୍ତତ୍ସକାଶମଥାଗମନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀର କୃପା ପ୍ରାପ୍ତ ଏବଂ ଦେବସେନାଙ୍କର ସେନାପତି ହୋଇଥିବା ମହାସେନଙ୍କ ନିକଟକୁ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ଛଅ ଜଣ ଜନନୀ ଆସିଲେ।
ଋଷିଭିଃ ସଂପରିତ୍ଯକ୍ତା ଧର୍ମଯୁକ୍ତା ମହାଵ୍ରତାଃ। ଦ୍ରୁତମାଗମ୍ଯ ଚୋଚୁସ୍ତା ଦେଵସେନାପତିଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାବ୍ରତୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସି, ଦେବସେନାଙ୍କର ସେନାପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଯଂ ପୁତ୍ର ପରିତ୍ଯକ୍ତାଂ ଭର୍ତୃଭିର୍ଦେଵସଂମିତୈଃ। ଅକାରଣାଦ୍ରୁଷା ତୈସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯସ୍ଥାନାତ୍ପରିଚ୍ଯୁତାଃ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆମ ସ୍ୱାମୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବସମାନ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାରଣ ବିନା କ୍ରୋଧରେ ପରିତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛୁ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛୁ।'
ଅସ୍ମାଭିଃ କିଲ ଜାତସ୍ତ୍ଵମିତି କେନାପ୍ଯୁଦାହୃତମ୍। ତତ୍ସତ୍ଯମେତତ୍ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ତସ୍ମାନ୍ନସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହସି
'କିଏ ଦେଇଛି ଯେ ତୁମେ ଆମ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।'
ଅକ୍ଷଯଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧି ନଃ ପ୍ରଭୋ। ତ୍ଵାଂ ପୁତ୍ରଂ ଚାପ୍ଯଭୀପ୍ସାମଃ କୃତ୍ଵୈତଦନୃଣୋ ଭଵ
'ତୁମର କୃପାରେ ଆମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ; ଆମେ ତୁମକୁ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଆଶା କରୁଛୁ, ଏହା ପୂରଣ କରି ଋଣମୁକ୍ତ ହେଉ।'
ମାତରୋ ହି ଭଵତ୍ଯୋ ମେ ସୁତୋ ଵୋଽହମନିନ୍ଦିତାଃ। ଯଦ୍ଵାପୀଚ୍ଛତ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି ଵସ୍ତଥା
'ଆପଣମାନେ ମୋର ମାଆ ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ପୁଅ; ଆପଣମାନେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ।'
ଵିଵକ୍ଷନ୍ତଂ ତତଃ ଶକ୍ରଂ କିଂ କାର୍ଯମିତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଉକ୍ତଃ ସ୍କନ୍ଦେନ ବ୍ରୂହିତି ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସଵସ୍ତତଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କିଛି କହିବାକୁ ଚାହିଲେ, ସ୍କନ୍ଦ ପଚାରିଲେ, 'କଣ କରିବା ଉଚିତ?' ଏଭଳି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ବାସବ କହିଲେ।
ଅଭିଜିତ୍ସ୍ପର୍ଧମାନା ତୁ ରୋହିଣ୍ଯା କନ୍ଯସୀ ସ୍ଵସା। ଇଚ୍ଛନ୍ତୀ ଜ୍ଯେଷ୍ଠତାଂ ଦେଵୀ ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଵନଂ ଗତା
'ଅଭିଜିତ, ରୋହିଣୀଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ତାଙ୍କ ସହ ମୁଖ୍ୟତ୍ୱ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।'
ତତ୍ର ମୂଢୋସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଗଗନାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍। କାଲଂ ତ୍ଵିମଂ ପରଂ ସ୍କନ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ଚିନ୍ତଯ
'ସେଠାରେ ମୁଁ ଅସ୍ତିର ହୋଇପଡ଼ିଛି, କାରଣ ଗଗନରୁ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର ପଡ଼ିଯାଇଛି; ଏହି ସମୟକୁ, ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଭାବିବାକୁ ଦେଖ।'
ଧନିଷ୍ଠାଦିସ୍ତଦା କାଲୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିକଲ୍ପିତଃ। ପୂର୍ଵକାଲେ ରୋହିଣ୍ଯାରମ୍ଭେ ଏଵ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ ଏଵଂ ଗୁରୋଃ ଯୋଗଂ ଭଵତି ସ୍ମ। - ଟିପ୍ପଣୀ ରୋହିଣୀ ହ୍ଯଭଵତ୍ପୂର୍ଵମେଵଂ ସଙ୍ଖ୍ଯା ସମାଭଵତ୍
ସେ ସମୟରେ ଧନିଷ୍ଠା ଆଦି ଯେଉଁ ନକ୍ଷତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିଲା, ସେହି କାଳକୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁରୁ ଏକାଠି ଥିଲେ। ଏହିପରି ରୋହିଣୀ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଥମ ଥିଲା, ତେଣୁ ଗଣନା ଏଭଳି ହେଉଥିଲା।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଶକ୍ରେଣ ତ୍ରିଦିଵଂ କୃତ୍ତିକା ଗତାଃ। ନକ୍ଷତ୍ରଂ ସପ୍ତଶୀର୍ଷାଭଂଂ ଇତି ପାଠଭେଦଃ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଶକଟାକାରଂ ଭାତି ତଦ୍ଵହ୍ନିଦୈଵତମ୍
ଶକ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ଦେବଲୋକକୁ ଚଲିଗଲା। ସେହି ନକ୍ଷତ୍ର ଗଡ଼ି ବା ସପ୍ତମୁଣ୍ଡିଆ ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ତାହାର ଦେବତା ଅଗ୍ନି।
ଵିନତା ଚାବ୍ରଵୀତ୍ସ୍କନ୍ଦଂ ମମ ତ୍ଵଂ ପିଣ୍ଡଦଃ ସୁତଃ। ଇଚ୍ଛାମି ନିତ୍ଯମେଵାହଂ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର ସହାସିତୁମ୍
ତାପରେ ବିନତା ଦେଖିଲେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୋର ମା, ତୁମେ ମୋତେ ଦାନ ଦେଉଥିବା ପୁଅ। ପୁଅ, ମୁଁ ସଦା ତୋ ସହିତ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ।"
ଏଵମସ୍ତୁ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ପୁତ୍ରସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍। ସ୍ନୁଷଯା ପୂଜ୍ଯମାନା ଵୈ ଦେଵି ଵତ୍ସ୍ଯସି ନିତ୍ଯଦା
"ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପୁଅ ପ୍ରେମରୁ ମୋତେ ଶାସନ କର। ତୋର ବହୁଁ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରିବେ, ଦେବୀ, ତୁମେ ସଦା ଏଠାରେ ବସିବ।"
ଅଥ ମାତୃଗଣଃ ସର୍ଵଃ ସ୍କନ୍ଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଵଯଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ମାତରଃ କଵିଭିଃ ସ୍ତୁତାଃ। ଇଚ୍ଛାମୋ ମାତରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଭଵିତୁଂ ପୂଜଯସ୍ଵ ନଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମାତୃମଣ୍ଡଳୀ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା, କବିମାନେ ଆମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଆମେ ତୋର ମା ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଆମକୁ ସମ୍ମାନ କର।"
ତାସାଂ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାସ୍କନ୍ଦୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍'। ମାତରୋ ହି ଭଵତ୍ଯୋ ମେ ଭଵତୀନାମହଂ ସୁତଃ। ଉଚ୍ଯତାଂ ଯନ୍ମଯା କାର୍ଯଂ ଭଵତୀନାମଥେପ୍ସିତମ୍
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ, "ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମା, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ପୁଅ। ଆପଣମାନେ କଣ ଚାହାଁନ୍ତି, ମୁଁ କଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ।"
ଯାସ୍ତୁ ତା ମାତରଃ ପୂର୍ଵଂ ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ। ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ଭଵେତ୍ସ୍ଥାନଂ ତାସାଂ ଚୈଵ ନ ତଦ୍ଭଵେତ୍
"ଏହି ଜଗତ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ମାମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଆମର ହେଉ, ଆମର ସ୍ଥାନ ସେମାନଙ୍କର ନ ହେଉ।"
ଭଵେମ ପୂଜ୍ଯା ଲୋକସ୍ଯ ନ ତାଃ ପୂଜ୍ଯାଃ ସୁରର୍ଷଭ। ପ୍ରଜାଽସ୍ମାକଂ ହୃତାସ୍ତାଭିସ୍ତ୍ଵତ୍କୃତେ ତାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ
"ଏହି ଜଗତ ଆମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁ, ସେମାନେ ନୁହଁନ୍ତୁ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ। ଆମ ପିଲାମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ନେଇଥିଲେ, ତୁମ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଆମକୁ ଫେରାଇଦିଅ।"
ଵୃତ୍ତାଃ ପ୍ରଜା ନ ତାଃ ପ୍ରକ୍ଯା ଭଵତୀଭିର୍ନିଷେଵିତୁମ୍। ଅନ୍ପ୍ରାଂ ଵଃ କାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ପ୍ରଜାଂ ଯାଂ ମନସେଚ୍ଛଥା
"ପିଲାମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ସେମାନେ ଆପଣମାନେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ଆପଣମାନେ ମନରେ ଯେଉଁ ପିଲା ଚାହାଁନ୍ତି, ମୁଁ ଦେଇଦେବି।"
ଇଚ୍ଚାମ ତାସାଂ ମାତୄଣାଂ ପ୍ରଜା ଭୋକ୍ତୁଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ। ତ୍ଵଯା ସହ ପୃଥଗ୍ଭୂତା ଯେ ଚ ତାସାମଥେଶ୍ଵରାଃ
"ସେମାନଙ୍କର ପିଲାମାନେ ଆମେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ସହିତ ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନାଥମାନେ, ଆମକୁ ଦିଅ।"