ତତ୍ସ୍କନ୍ନଂ ତେଜସା ତତ୍ରସଂଵୃତଂଜନଯତ୍ସୁତମ୍। ଋଷିଭିଃ ପୂଜିତଂ ସ୍କନ୍ନମନଯନ୍ସ୍କନ୍ଦତାଂ ତତଃ
ଏହି ଶକ୍ତି ଭରା ବୀଜ ସେଠାରେ ରହି, ଏକ ପୁଅଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏହିଭଳି ସେ ଶ୍କନ୍ଦ ହେଲେ।
ଷଟ୍ଶିରା ଦ୍ଵିଗୁଣଶ୍ରୋତ୍ରୋ ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷିଭୂଜକ୍ରମଃ। ଏକଗ୍ରୀଵସ୍ତ୍ଵେକକାଯଃ କୁମାରଃ ସମପଦ୍ଯତ
ସେ ଛଅଟି ମୁଣ୍ଡ, ଦୁଇଗୁଣି କାନ, ବାରୋଟି ଆଖି, ଗୋଟିଏ ଗଳା ଓ ଦେହ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେଇ ପୁଅ ଏଭଳି ଦେଖାଗଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯାଯାମଭିଵ୍ଯକ୍ତସ୍ତୃତୀଯାଯାଂ ଶିଶୁର୍ବଭୌ। ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗସଂଭୂତଶ୍ଚତୁର୍ଥ୍ଯାମଭଵଦ୍ଗୁହଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ସେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ତୃତୀୟ ଦିନରେ ଶିଶୁ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସହିତ ଗୁହା ହେଲେ।
ଲୋହିତାଭ୍ରେଣ ମହତା ସଂଵୃତଃ ସହ ଵିଦ୍ଯୁତା। ଲୋହିତାଭ୍ରେ ସୁମହତି ଭାତି ସୂର୍ଯ ଇଵୋଦିତଃ
ବଡ଼ ଲାଲ୍ ମେଘ ଓ ବିଜୁଳି ସହିତ ଢାକା, ସେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ବଡ଼ ଲାଲ୍ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଗୃହୀତଂ ତୁ ଧନୁସ୍ତେନ ଵିପୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ନ୍ଯସ୍ତଂ ଯତ୍ରିପୁରଘ୍ନେନ ସୁରାରିଵିନିକୃନ୍ତନମ୍
ସେ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଭୟଜନକ ଧନୁଷ ଧରିଲେ, ଯାହା ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ରଖିଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରୁଥିଲା।
ତଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନନାଦ ବଲଵାଂସ୍ତଦା। ସଂମୋହଯନ୍ନିମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଗୁହସ୍ତ୍ରୀନ୍ସଚରାଚରାନ୍
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୁହା ଗର୍ଜନ କଲେ, ଏହାର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଗୁହା ନାରୀମାନେ ଓ ଚରାଚର ଜଗତ ଅବାକ୍ ହେଇଗଲା।
ତସ୍ ତଂ ନିନଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାମେଘୌଘନିଃସ୍ଵନମ୍। ଉତ୍ପେତତୁର୍ମହାନାଗୌ ଚିତ୍ରଶ୍ଚୈରାଵତଶ୍ଚ ହ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିବା, ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ—ଚିତ୍ର ଓ ଏୟାରାବତ—ଉଠି ଦେଖାଗଲେ।
ତାଵାପତନ୍ତୌ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯସ ବାଲୋଽର୍କସମଦ୍ଯୁତିଃ। ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଣିଭ୍ଯାଂ ଶକ୍ତିଂ ଚାନ୍ଯେନ ପାଣିନା
ସେ ଦୁଇ ହାତୀ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଶୁ, ଦୁଇ ହାତରେ ଦୁହିଁକୁ ଧରିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଉଠାଇଲେ।
ଅପରେଣାଗ୍ନିଦାଯାଦସ୍ତାମ୍ରଚୂଡଂ ଭୁଜେନ ସଃ। ମହାକାଯମୁପଶ୍ଲିଷ୍ଟଂ କୁକ୍କୁଟଂ ବଲିନାଂ ଵରମ୍। ଗୃହୀତ୍ଵା ଵ୍ଯନଦଦ୍ଭୀମଂ ଚିକ୍ରୀଡ ଚ ମହାଭୁଜଃ
ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଅଗ୍ନିର ସନ୍ତାନ, ତାମ୍ର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁକୁଡ଼ିକୁ ଜୋରରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଧରିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ବଲଵାନ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ଶଙ୍ଖମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରାଧ୍ମାପଯତ୍ ଭୂତାନାଂ ତ୍ରାସନଂ ବଲିନାମପି। ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାମାକାଶଂ ବହୁଶୋ ନିଜଘାନ
ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଉତ୍ତମ ଶଂଖ ଧରି ତାହା ଫୁଙ୍ଗିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ଦୁଇ ହାତରେ ଆକାଶକୁ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କଲେ।
କ୍ରୀଡନ୍ଭାତି ମହାସେନସ୍ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାନ୍ଵଦନୈଃ ପିଵନ୍। ପର୍ଵତାଗ୍ରେଽପ୍ରମେଯାତ୍ମା ରଶ୍ମିମାନୁଦଯେ ଯଥା
ଖେଳୁଥିବା ସେ ମହାସେନ, ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ, ତିନି ଲୋକକୁ ମୁହଁରେ ପିଇଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିରେ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ସ ତସ୍ ପର୍ଵତସ୍ଯାଗ୍ରେ ନିଷଣ୍ଣୋଽଦ୍ଭୁତଵିକ୍ରମଃ। ଵ୍ଯଲୋକଯଦମେଯାତ୍ମା ମୁଖୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଦିଶଃ
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ବସି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସ ପଶ୍ଯନ୍ଵିଵିଧାନ୍ଭାଵାଂଶ୍ଚକାର ନିନଦଂ ପୁନଃ। ତସ୍ଯ ତଂ ନିନଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ୍ଯପତନ୍ବହୁଧା ଜନାଃ। ଭୀତାଶ୍ଚୋଦ୍ଵିଗ୍ରମନସସ୍ତମେଵ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖି, ପୁନି ଗର୍ଜନ କଲେ; ସେ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଅନେକ ଲୋକ ଭୟରେ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ, ଭୟଭୀତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ମନେ ସେଠାରେ ଶରଣ ନେଲେ।
ଯେ ତୁଂ ସଂଶ୍ରିତା ଦେଵଂ ନାନାଵର୍ଣାସ୍ତଦା ଜନାଃ। ତାନପ୍ଯାହୁଃ ପାରିଷଦାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସୁମହାବଲାନ୍
ଯେଉଁ ନାନାବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ସେ ଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପାର୍ଷଦ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ।
ସ ତୂତ୍ଥାଯ ମହାବାହୁରୁପସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯ ଚ ତାଞ୍ଜନାନ୍। ଧନୁର୍ଵିକୃଷ୍ଯ ଵ୍ଯସୃଜଦ୍ବାଣାଞ୍ଶ୍ଵେତେ ମହାଗିରୌ
ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଧନୁଷ ଟାଣି, ଧଳା ବଡ଼ ପର୍ବତ ଉପରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଵିଭେଦ ସ ଶରୈଃ ଶୈଲଂ କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ହିମଵତଃ ସୁତମ୍। ତେନ ହଂସାଶ୍ଚ ଗୃଧ୍ରାଶ୍ଚ ମେରୁଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପର୍ଵତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ବାଣରେ ହିମବନ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ଭାଗ କରିଦେଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ହଂସ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଵିଶୀର୍ଣୋଽପତଚ୍ଛୈଲୋ ଭୃଶମାର୍ତସ୍ଵରାଵ୍ରୁଵନ୍
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସେ ପର୍ବତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିକି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ତ୍ଵନ୍ଯେ ନେଦୁଃ ଶୈଲା ଭୃଶଂ ଭଯାତ୍। `ଘୋରମାର୍ତସ୍ଵରଂ ଚକ୍ରୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ଵିଦାରିତମ୍
ସେ ପର୍ବତ ଢଳିପଡ଼ିବା ପରେ, ଅନ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ ଭୟରେ ଜୋରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, କ୍ରଉଞ୍ଚକୁ ଭାଗିଯିବା ଦେଖି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ କଲେ।
ସତଂ ନାଦଂ ଭୃଶାର୍ତାନାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽପି ବଲିନାଂଵରଃ। ନ ପ୍ରାଵ୍ଯଧଦମେଯାତ୍ମା ଶକ୍ତିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଚାନଦତ୍
ସେମାନଙ୍କର ଭୟଭୀତ ଦୁଃଖର ନାଦ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚିତ୍ତକୁ ଅଚଳ ରଖି, ଶକ୍ତି ଉଠାଇ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ସା ତଦା ଵିମଲା ଶକ୍ତିଃ କ୍ଷିପ୍ତା ତେନ ମହାତ୍ମନା। ବିଭେଦ ଶିଖରଂ ଘୋରଂ ଶ୍ଵେତସ୍ ତରସା ଗିରେଃ
ତାହାପରେ ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ନିର୍ମଳ ଶକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଜୋରରେ ଧଳା ପର୍ବତର ଭୟଙ୍କର ଶିଖରକୁ ଭେଦିଦେଲା।
ସ ତେନାଭିହତୋ ଦୀର୍ଣୋ ଗିରିଃ ଶ୍ଵେତୋଽଚଲୈଃ ସହ। ପଲାଯତ ମହୀଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭୀତସ୍ତସ୍ମାନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ଶକ୍ତିର ଆଘାତରେ, ଧଳା ପର୍ବତ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଶିଖରମାନେ ଭାଗିଗଲେ, ଭୟରେ ଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତା ଭୂମିର୍ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ସମନ୍ତତଃ। ଆର୍ତା ସ୍କନ୍ଦଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ବଲଵତୀ ବଭୌ
ତାପରେ ଭୂମି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବାରେ ଲାଗିଲା; ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ପୁନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା।
ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯତମେଵ ପୃଥିଵୀଂ ଗତାଃ। ଅଥୈନମଭଜଲ୍ଲୋକଃ ସ୍କନ୍ଦଂ ଶୁକ୍ଲସ୍ଯ ପଞ୍ଚମୀମ୍
ପର୍ବତମାନେ ନମସ୍କାର କରି, ସେଇ ଭୂମିକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ମହାସତ୍ତ୍ଵେ ମହାସେନେ ମହାବଲେ। ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ମହୋତ୍ପାତା ଘୋରରୂପାଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ ।। 1
ସେଇ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାସେନ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବଡ଼ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା।
ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋର୍ଵିପରୀତଂ ଚ ତଥା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନି ଯାନି ଚ। ଗ୍ରହା ଦୀପ୍ତା ଦିଶଃ ଖଂ ଚ ରରାସ ଚ ମହୀ ଭୃଶମ୍
ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର ଭୂମିକା ବଦଳିଗଲା, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଘଟିଗଲା; ଗ୍ରହମାନେ ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ଦିଗମାନେ, ଆକାଶ ଓ ଭୂମି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କମ୍ପିଗଲା।
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାଘୋରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋତ୍ପାତାନ୍ସମନ୍ତତଃ। ଅକୁର୍ଵଞ୍ଶାନ୍ତିମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଲୋକାନାଂ ଲୋକଭାଵନାଃ
ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତଠାରେ ଏହି ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ନିଵସନ୍ତି ଵନେ ଯେ ତୁ ତସ୍ମିଂଶ୍ଚୈତ୍ରରଥେ ଜନାଃ। ତେଽବ୍ରୁଵନ୍ନେଷ ନୋଽନର୍ଥଃ ପାଵକେନାହୃତୋ ମହାନ୍। ସଂଗମ୍ଯ ଷଡ୍ଭିଃ ପତ୍ନୀଭିଃ ସପ୍ତର୍ଷୀଣାମିତି ସ୍ମ ହ
ଏହି ଚୈତ୍ରରଥ ଅରଣ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ବସୁଥିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ବଡ଼ ଅପମାଦ ଆମ ପାଖକୁ ଆଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଆସିଛି, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଛଅଜଣୀ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବା ପରେ।'
ଅପରେ ଗରୁଡୀମାହୁସ୍ତଯାଽନର୍ଥୋଽଯମାହୃତଃ। ଯୈର୍ଦୃଷ୍ଟା ସା ତଦା ଦେଵୀ ତସ୍ଯା ରୂପେଣ ଗଚ୍ଛତୀ
ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, 'ଗରୁଡ଼ୀ ଏହି ଅପମାଦ ଆଣିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସେଠିବେଳେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସେଇ ରୂପରେ ଚାଲିଯିବା ଦେଖିଥିଲେ।'
ନ ତୁ ତତ୍ସ୍ଵାହଯା କର୍ମ କୃତଂଜାନାତି ଵୈ ଜନଃ
କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱାହା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲା।
ସୁପର୍ଣୀ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମାଯଂ ତନଯସ୍ତ୍ଵିତି। ଉପଗମ୍ଯ ଶନୈଃ ସ୍କନ୍ଦମାହାହଂ ଜନନୀ ତଵ
ସୁପର୍ଣ୍ଣୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି, 'ଏହି ମୋର ପୁଅ' ବୋଲି କହିଲେ, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, 'ମୁଁ ତୁମର ମା' ବୋଲି କହିଲେ।