ଵିନିଃସୃତ୍ଯ ଯଯୌ ଵହ୍ନିଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ଆଗମ୍ଯାହଵନୀଯଂ ଵୈ ତୈର୍ଦ୍ଵିଜୈର୍ମନ୍ତ୍ରତୋ ହୁତମ୍
ଅଗ୍ନିଦେବ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଖରୁ ବାହାରି, ବଳିବେଦି ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଯେଉଁ ହବି ଦେଇଥିଲେ, ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିଦେବ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସତତ୍ର ଵିଵିଧଂ ହଵ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯହୁତାଶନଃ। ଋଷିଭ୍ଯୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ ଦିଵୌକସାମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନିଦେବ ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହବି ଗ୍ରହଣ କରି, ଋଷିମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସେହି ହବି ଦେବତାମାନେ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ।
ନିଷ୍କ୍ରାମଂଶ୍ଚାପ୍ଯପଶ୍ଯତ୍ସ ପତ୍ନୀସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ସ୍ଵେଷ୍ଵାସତେଷୂପଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ନାଯନ୍ତୀଶ୍ଚ ଯଥାସୁସ୍ଵମ୍
ଯିବାବେଳେ ଅଗ୍ନିଦେବ ବାହାରୁଥିଲେ, ସେ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଓ ନିଜ ପ୍ରକାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ରୁକ୍ମଵେଦିନିଭାସ୍ତାସ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରଲେଖା ଇଵାମଲାଃ। ହୁତାଶନାର୍ଚିଃପ୍ରତିମାଃ ସର୍ଵାସ୍ତାରା ଇଵାଦ୍ଭୁତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୁନା ବେଦି ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ନିର୍ମଳ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ତାରାମାନେ ପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ତତ୍ରତେନ ମନସା ବଭୂଵ କ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପତ୍ନୀର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵହ୍ନିଃ କାମଵଶଂ ଯଯୌ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେକୁ ଦେଖି, ସେ ଆସକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଭୂଯଃ ସଂଚିନ୍ତଯାମାସ ନ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ କ୍ଷୁଭିତୋ ହ୍ଯହମ୍। ସାଧ୍ଵ୍ଯଃ ପତ୍ନ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରାଣାମକାମା କାମଯାମ୍ଯହମ୍
ସେ ପୁଣି ଭାବିଲେ: 'ମୁଁ ଏପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ନିର୍ଲୋଭ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସତୀ ପତ୍ନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।'
ନୈତାଃ ଶକ୍ଯା ମଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵାଽପ୍ଯନିମିତ୍ତତଃ। ଗାର୍ହପତ୍ଯଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ପଶ୍ଯାମ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
'ମୋ ପାଇଁ କାରଣ ବିନା ସେମାନେକୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଛୁଁଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଗୃହ୍ୟଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ବାରମ୍ବାର ସେମାନେକୁ ଦେଖୁଛି।'
ସଂସ୍ପୃଶନ୍ନିଵ ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ଶିଖାଭିଃ କାଞ୍ଚନପ୍ରଭାଃ। ପଶ୍ଯମାନଶ୍ଚ ମୁମୁଦେ ଗାର୍ହପତ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସୁନା ଦୀପ୍ତିର ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଯେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛୁଁଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ଗୃହ୍ୟଅଗ୍ନିରେ ରହି ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ନିରୁଧ୍ଯ ତତ୍ରସୁଚିରମେଵଂ ଵହ୍ନିର୍ଵନଂ ଗତଃ। ମନସ୍ତାସୁ ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ କାମଯାନୋ ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ସେଠାରେ ଅନେକ ସମୟ ନିଜକୁ ଦମନ କରି, ଅଗ୍ନିଦେବ ମନ ତାହାଁଠାରେ ରଖି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କାମସଂତପ୍ତହୃଦଯୋ ଦେହତ୍ଯାଗେ ଵିନିଶ୍ଚିତଃ। ଅଲାଭେ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତ୍ରୀଣାମଗ୍ନିର୍ଵନମୁପାଗମତ୍
କାମନାରେ ହୃଦୟ ଜଳିଯାଇଥିବା, ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାରୀମାନେକୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ ଅଗ୍ନିଦେବ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ୍ଵାହା ତଂ ଦକ୍ଷଦୁହିତା ପ୍ରଥମାଽକାମଯତ୍ତଦା। ସା ତସ୍ଯ ଚ୍ଛିଦ୍ରମନ୍ଵୈଚ୍ଛଚ୍ଚିରାତ୍ପ୍ରଭୃତିଭାମିନୀ
ସେ ସମୟରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ସ୍ୱାହା, ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଚାହିଲେ; ସେ ଦୀପ୍ତିମାନୀ ବହୁଦିନ ଧରି ତାଙ୍କ ସହ ଅବସର ଖୋଜୁଥିଲେ।
ସା ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯଥାଵତ୍ତୁ ଵର୍ହିଂ ଵନମୁପାଗତମ୍। ତତ୍ତ୍ଵତଃ କାମସଂତପ୍ତଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଭାମିନୀ
ସେ ଜାଣିଲେ ଯେ, ଅଗ୍ନିଦେବ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସତ୍ୟସତ୍ୱରେ କାମନାରେ ଜଳୁଛନ୍ତି; ଏହି ଭାବରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅହଂ ସପ୍ତର୍ଷିପତ୍ନୀନାଂ କୃତ୍ଵା ରୂପାଣି ପାଵକମ୍। କାମଯିଷ୍ଯାମି କାମାର୍ତଂ ତାସାଂ ରୂପେଣ ମୋହିତମ୍। ଏଵଂ କୃତେ ପ୍ରୀତିରସ୍ କାମାଵାପ୍ତିଶ୍ଚ ମେ ଭଵେତ୍
'ମୁଁ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେର ରୂପ ଧାରଣ କରି, କାମନାରେ ତପିଥିବା ଓ ସେମାନଙ୍କର ରୂପରେ ମୋହିତ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି। ଏହିପରି କଲେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଦୁହିଁଟି ମିଳିବ।'
ଶିଵା ଭାର୍ଯା ତ୍ଵଙ୍ଗିରସଃ ଶୀଲରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତା। ତସ୍ଯାଃ ସା ପ୍ରଥମଂ ରୂପଂ କୃତ୍ଵାଦେଵୀ ଜନାଧିପ
ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶିବା, ଶିଳ, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ; ସେଇ ଦେବୀ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ହେ ରାଜା।
ଜଗାମ ପାଵକାଭ୍ଯାଶଂ ତଂ ଚୋଵାଚ ଵରାଙ୍ଗନା। ମାମଗ୍ନେ କାମସଂତପ୍ତାଂ ତ୍ଵଂ କାମଯିତୁମର୍ହସି
ସେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ ଭାବେ କହିଲେ: 'ହେ ଅଗ୍ନିଦେବ, ମୁଁ କାମନାରେ ତପିଯାଉଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଚାହିବା ଉଚିତ।'
କରିଷ୍ଯସି ନ ଚେଦେଵଂ ମୃତାଂ ମାମୁପଧାରଯ। `ତଵାପ୍ଯଧର୍ମଃ ସୁମହାନ୍ଭଵିତା ଵୈ ହୁତାଶନ
'ଯଦି ଏହା କରିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୋତେ ମୃତ ଭାବିବା; ତୁମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ହେବ।'
ଅହମଙ୍ଗିରସୋ ଭାର୍ଯା ଶିଵା ନାମ ହୁତାଶନ। ସଖୀଭିଃ ସହିତା ପ୍ରାପ୍ତା ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
'ମୁଁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶିବା, ହେ ଅଗ୍ନିଦେବ; ମୁଁ ମୋ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'
କଥଂ ମାଂ ତ୍ଵଂ ଵିଜାନୀଷେ କାମାର୍ତମିତରାଃ କଥମ୍। ଯାସ୍ତ୍ଵଯା କୀର୍ତିତାଃ ସର୍ଵାଃ ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ପ୍ରିଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
'ତୁମେ କିପରି ମୋତେ, ଏହି କାମନାରେ ତପିଥିବାକୁ ଚିହ୍ନିଲ? ଅନ୍ୟମାନେକୁ କିପରି? ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ, ଯେଉଁମାନେକୁ ତୁମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛ, ସେମାନେକୁ?'
ଅସ୍ମାକଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯଂ ବିଭୀମସ୍ତୁ ଵଯଂ ତଵ। ତ୍ଵଚ୍ଚିତ୍ତମିଙ୍ଗିତୈର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରେଷିତାଽସ୍ମି ତଵାନ୍ତିକମ୍
ତୁମେ ସଦା ଆମ ପ୍ରିୟ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରିୟ ବିଭୀମସ। ତୁମର ମନର ଇଚ୍ଛା ଓ ଇଙ୍ଗিত ବୁଝି, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି।
ମୈଥୁନାଯେହ ସଂପ୍ରାପ୍ତା କାମାଚ୍ଚୈଵ ଦ୍ରୁତଂ ଚ ମାମ୍। `ଉପଯନ୍ତୁଂ ମହାଵୀର୍ଯ ପୂର୍ଵମେଵ ତ୍ଵମର୍ହସି'। [ଜାମଯୋ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ହୁତାଶନ]
ମୁଁ ଏଠାକୁ ମିଳନ ପାଇଁ, ଆଶା ଓ ତ୍ୱରାରେ ଆସିଛି; ହେ ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ମୋତେ ସ୍ୱୀକାର କର। [ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀମାନେ ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଯିବି।]
ତତୋଽଗ୍ନିରୁପଯେମେ ତାଂ ଶିଵାଂ ପ୍ରୀତିମୁଦାଯୁତଃ। ପ୍ରୀତ୍ଯା ଦେଵୀ ସମାଯୁକ୍ତା ଶୁକ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା
ତାପରେ ଅଗ୍ନି, ସେ ଶୁଭାଙ୍ଗନା ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଦେବୀ ମଧୁର ସ୍ନେହରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ହାତରେ ବୀଜ ଧରିଲେ।
ସାଽଚିନ୍ତଯନ୍ମମେଦଂ ଯେ ରୂପଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି କାନନେ। ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀନାମନୃତଂ ଦୋଷଂ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପାଵକେ
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ: ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋର ରୂପ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀମାନେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦୋଷ ଦେବେ, ହେ ପାବକ।
ତସ୍ମାଦେତଦ୍ରକ୍ଷମାଣା ଗରୁଡୀ ସଂଭଵାମ୍ଯହମ୍। ଵନାନ୍ନିର୍ଗମନଂ ଚୈଵ ସୁଖଂ ମମ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଗରୁଡ଼ୀ ରୂପ ନେବି। ଏହି ଭାବେ ମୋ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡ଼ିବା ସହଜ ହେବ।
ସୁପର୍ଣୀ ସା ତଦା ଭୂତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମ ମହାଵନାତ୍। ଅପଶ୍ଯତ୍ପର୍ଵତଂ ଶ୍ଵେତଂ ଶରସ୍ତମ୍ବୈଃ ସୁସଂଵୃତମ୍
ସେ ସମୟରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣୀ ରୂପ ନେଇ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲୁଠାରୁ ବାହାରିଗଲେ। ସେ ଏକ ଧଳା ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ, ଉଚ୍ଚ ଶର ଦଳରେ ଢାକା।
ଦୃଷ୍ଟୀଵିଷୈଃ ସପ୍ତଶୀର୍ଷୈର୍ଗୁପ୍ତଂ ଭୋଗିଭିରଦ୍ଭୁତୈଃ। ରକ୍ଷୋଭିଶ୍ଚ ପିଶାଚୈଶ୍ଚ ରୌଦ୍ରୈର୍ଭୂତଗଣୈସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ସାତ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବିଷ ଭରା ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ସର୍ପମାନେ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭୂତମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସୀଭିଶ୍ଚ ସଂପୂର୍ଣମନେକୈଶ୍ଚ ମୃଗଦ୍ଵିଜୈଃ। `ନଦୀପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତଂ ନାନାତରୁଲତାଚିତମ୍
ସେଠାରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସୀ, ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଥିଲେ; ନଦୀ ଝରଣା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗଛଲତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ସା ତତ୍ର ସହସା ଗତ୍ଵା ଶୈଲପୃଷ୍ଠଂ ସୁଦୁର୍ଗମମ୍। ପ୍ରାକ୍ଷିପତ୍କାଞ୍ଚନେ କୁଣ୍ଡେ ଶୁକ୍ରଂ ସା ତ୍ଵରିତା ଶୁଭା
ସେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେଇ କଠିନ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୁଭାଙ୍ଗନା ତ୍ୱରାରେ ସୁନାର କୁଣ୍ଡରେ ବୀଜ ପକେଇଲେ।
ଶିଷ୍ଟାନାମପି ସା ଦେଵୀ ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ପତ୍ନୀସରୂପତାଂ କୃତ୍ଵା ରମଯାମାସ ପାଵକମ୍
ସେ ଦେବୀ, ମହାତ୍ମା ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ସହଧର୍ମିଣୀମାନେ ଭଳି ରୂପ ନେଇ, ପାବକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
ଦିଵ୍ଯରୂପମରୁନ୍ଧତ୍ଯାଃ କର୍ତୁଂ ନ ଶକିତଂ ତଯା। ତସ୍ଯାସ୍ତପଃପ୍ରଭାଵେଣ ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣେନ ଚ
ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ନେବାକୁ ସେ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଓ ପତିସେବାର ପ୍ରଭାବ।
ଷଟ୍କୃତ୍ଵସ୍ତତ୍ତୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତମଗ୍ନେ ରେତଃ କୁରୁତ୍ତମ। ତସ୍ମନ୍କୁଣ୍ଡେ ପ୍ରତିପଦି କାମିନ୍ଯା ସ୍ଵାହଯା ତଦା
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଛଅଥର ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବୀଜ ସେଇ କୁଣ୍ଡରେ ରଖାଯାଇଥିଲା; ପ୍ରତ୍ୟେକଥର, ଇଚ୍ଛାଶୀଳା ନାରୀ ସ୍ୱାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତାହା ଅର୍ପଣ କଲେ।