ଏଷ ରୌଦ୍ରଶ୍ଚସଂଘାତୋ ମହାନ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତେଜସା। ସୋମସ୍ଯ ଵହ୍ନିସୂର୍ଯାଭ୍ଯାମଦ୍ଭୁତୋଽଯଂ ସମାଗମଃ
ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗ; ସୋମ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଏକତ୍ରିକରଣ।
ଜନଯେଦ୍ଯଂ ସୁତଂ ସୋମଃ ସୋଽସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିର୍ଭଵେତ୍। ଅଥାନେକୈର୍ଗୁଣୈଶ୍ଚାଗ୍ନିରଗ୍ନିଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ
ଯଦି ସୋମ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ; ଏହା ସହ ଅଗ୍ନି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଷ ଚେଞ୍ଜନଯେଦ୍ଗର୍ଭଂ ସୋଽସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିର୍ଭଵେତ୍। ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତଦା ଗତଃ
ଯଦି ଏହିଠି ଗର୍ଭ ହୁଏ, ସେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ୍ ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଦେଵସେନାଂ ତାଂ ଵଵନ୍ଦେ ସ ପିତାମହମ୍। ଉଵାଚ ଚାସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ସାଧୁ ଶୂରଂ ପତିଂ ଦିଶା
ଦେବସେନାଙ୍କୁ ନେଇ, ସେ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି ଦେବୀ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତୀ ସ୍ୱାମୀ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଯଥୈତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂକାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦାନଵସୂଦନ। ତଥା ସ ଭଵିତା ଗର୍ଭୋ ବଲଵାନୁରୁଵିକ୍ରମଃ
ତୁମେ ଯେପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିଛ, ଦାନବ ନାଶକ, ସେପରି ଏହି ଗର୍ଭ ହେବ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିରାଟ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ସ ଵିଷ୍ଯତି ସେନାନୀସ୍ତ୍ଵଯା ସହ ଶତକ୍ରତୋ। ଅସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିଶ୍ଚୈଵ ସ ଭଵିଷ୍ଯତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ତୁମ ସହିତ ସେନାପତି ହେବେ, ଶତକ୍ରତୁ; ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଓ ପ୍ରବଳ ନାୟକ ହେବେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନମସ୍ତସ୍ମୈ କୃତ୍ଵାଽସୌ ମହ କନ୍ଯଯା। ତତ୍ରାଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଯତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽଭଵନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନମସ୍କାର କରି, ସେ ମହାକନ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ମୁଖ୍ଯା ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସୁମହାପ୍ରଭାଃ। ଭାଗାର୍ଥଂ ତପସୋପାତ୍ତଂ ତେଷାଂ ସୋମଂ ତଥାଽଧ୍ଵରେ
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ତେଜସ୍ୱୀ, ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପାଇଁ ସୋମ ପାଇଥିଲେ।
ପିପାସଵୋ ଯଯୁର୍ଦେଵାଃ ଶତକ୍ରତୁପୁରୋଗମାଃ। ଇଷ୍ଟିଂ କୃତ୍ଵଯତାନ୍ଯାଯଂ ସୁସମିଦ୍ଧେ ହୁତାଶନେ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଭଲଭାବେ ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ନିୟମରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଜୁହୁଵୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ହଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଦିଵୌକସାମ୍। ସମାହୂତୋ ହୁତଵହଃସୋଽଦ୍ଭୁତଃ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍
ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ; ତାପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଡାକିବା ପରେ, ଅଗ୍ନି ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ବାହାରିଲେ।
ଵିନିଃସୃତ୍ଯ ଯଯୌ ଵହ୍ନିଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ଆଗମ୍ଯାହଵନୀଯଂ ଵୈ ତୈର୍ଦ୍ଵିଜୈର୍ମନ୍ତ୍ରତୋ ହୁତମ୍
ଅଗ୍ନିଦେବ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଖରୁ ବାହାରି, ବଳିବେଦି ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଯେଉଁ ହବି ଦେଇଥିଲେ, ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିଦେବ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସତତ୍ର ଵିଵିଧଂ ହଵ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯହୁତାଶନଃ। ଋଷିଭ୍ଯୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ ଦିଵୌକସାମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନିଦେବ ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହବି ଗ୍ରହଣ କରି, ଋଷିମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସେହି ହବି ଦେବତାମାନେ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ।
ନିଷ୍କ୍ରାମଂଶ୍ଚାପ୍ଯପଶ୍ଯତ୍ସ ପତ୍ନୀସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ସ୍ଵେଷ୍ଵାସତେଷୂପଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ନାଯନ୍ତୀଶ୍ଚ ଯଥାସୁସ୍ଵମ୍
ଯିବାବେଳେ ଅଗ୍ନିଦେବ ବାହାରୁଥିଲେ, ସେ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଓ ନିଜ ପ୍ରକାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ରୁକ୍ମଵେଦିନିଭାସ୍ତାସ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରଲେଖା ଇଵାମଲାଃ। ହୁତାଶନାର୍ଚିଃପ୍ରତିମାଃ ସର୍ଵାସ୍ତାରା ଇଵାଦ୍ଭୁତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୁନା ବେଦି ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ନିର୍ମଳ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ତାରାମାନେ ପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ତତ୍ରତେନ ମନସା ବଭୂଵ କ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପତ୍ନୀର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵହ୍ନିଃ କାମଵଶଂ ଯଯୌ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେକୁ ଦେଖି, ସେ ଆସକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଭୂଯଃ ସଂଚିନ୍ତଯାମାସ ନ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ କ୍ଷୁଭିତୋ ହ୍ଯହମ୍। ସାଧ୍ଵ୍ଯଃ ପତ୍ନ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରାଣାମକାମା କାମଯାମ୍ଯହମ୍
ସେ ପୁଣି ଭାବିଲେ: 'ମୁଁ ଏପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ନିର୍ଲୋଭ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସତୀ ପତ୍ନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।'
ନୈତାଃ ଶକ୍ଯା ମଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵାଽପ୍ଯନିମିତ୍ତତଃ। ଗାର୍ହପତ୍ଯଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ପଶ୍ଯାମ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
'ମୋ ପାଇଁ କାରଣ ବିନା ସେମାନେକୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଛୁଁଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଗୃହ୍ୟଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ବାରମ୍ବାର ସେମାନେକୁ ଦେଖୁଛି।'
ସଂସ୍ପୃଶନ୍ନିଵ ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ଶିଖାଭିଃ କାଞ୍ଚନପ୍ରଭାଃ। ପଶ୍ଯମାନଶ୍ଚ ମୁମୁଦେ ଗାର୍ହପତ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସୁନା ଦୀପ୍ତିର ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଯେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛୁଁଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ଗୃହ୍ୟଅଗ୍ନିରେ ରହି ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ନିରୁଧ୍ଯ ତତ୍ରସୁଚିରମେଵଂ ଵହ୍ନିର୍ଵନଂ ଗତଃ। ମନସ୍ତାସୁ ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ କାମଯାନୋ ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ସେଠାରେ ଅନେକ ସମୟ ନିଜକୁ ଦମନ କରି, ଅଗ୍ନିଦେବ ମନ ତାହାଁଠାରେ ରଖି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କାମସଂତପ୍ତହୃଦଯୋ ଦେହତ୍ଯାଗେ ଵିନିଶ୍ଚିତଃ। ଅଲାଭେ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତ୍ରୀଣାମଗ୍ନିର୍ଵନମୁପାଗମତ୍
କାମନାରେ ହୃଦୟ ଜଳିଯାଇଥିବା, ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାରୀମାନେକୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ ଅଗ୍ନିଦେବ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ୍ଵାହା ତଂ ଦକ୍ଷଦୁହିତା ପ୍ରଥମାଽକାମଯତ୍ତଦା। ସା ତସ୍ଯ ଚ୍ଛିଦ୍ରମନ୍ଵୈଚ୍ଛଚ୍ଚିରାତ୍ପ୍ରଭୃତିଭାମିନୀ
ସେ ସମୟରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ସ୍ୱାହା, ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଚାହିଲେ; ସେ ଦୀପ୍ତିମାନୀ ବହୁଦିନ ଧରି ତାଙ୍କ ସହ ଅବସର ଖୋଜୁଥିଲେ।
ସା ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯଥାଵତ୍ତୁ ଵର୍ହିଂ ଵନମୁପାଗତମ୍। ତତ୍ତ୍ଵତଃ କାମସଂତପ୍ତଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଭାମିନୀ
ସେ ଜାଣିଲେ ଯେ, ଅଗ୍ନିଦେବ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସତ୍ୟସତ୍ୱରେ କାମନାରେ ଜଳୁଛନ୍ତି; ଏହି ଭାବରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅହଂ ସପ୍ତର୍ଷିପତ୍ନୀନାଂ କୃତ୍ଵା ରୂପାଣି ପାଵକମ୍। କାମଯିଷ୍ଯାମି କାମାର୍ତଂ ତାସାଂ ରୂପେଣ ମୋହିତମ୍। ଏଵଂ କୃତେ ପ୍ରୀତିରସ୍ କାମାଵାପ୍ତିଶ୍ଚ ମେ ଭଵେତ୍
'ମୁଁ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେର ରୂପ ଧାରଣ କରି, କାମନାରେ ତପିଥିବା ଓ ସେମାନଙ୍କର ରୂପରେ ମୋହିତ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି। ଏହିପରି କଲେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଦୁହିଁଟି ମିଳିବ।'
ଶିଵା ଭାର୍ଯା ତ୍ଵଙ୍ଗିରସଃ ଶୀଲରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତା। ତସ୍ଯାଃ ସା ପ୍ରଥମଂ ରୂପଂ କୃତ୍ଵାଦେଵୀ ଜନାଧିପ
ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶିବା, ଶିଳ, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ; ସେଇ ଦେବୀ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ହେ ରାଜା।
ଜଗାମ ପାଵକାଭ୍ଯାଶଂ ତଂ ଚୋଵାଚ ଵରାଙ୍ଗନା। ମାମଗ୍ନେ କାମସଂତପ୍ତାଂ ତ୍ଵଂ କାମଯିତୁମର୍ହସି
ସେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ ଭାବେ କହିଲେ: 'ହେ ଅଗ୍ନିଦେବ, ମୁଁ କାମନାରେ ତପିଯାଉଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଚାହିବା ଉଚିତ।'
କରିଷ୍ଯସି ନ ଚେଦେଵଂ ମୃତାଂ ମାମୁପଧାରଯ। `ତଵାପ୍ଯଧର୍ମଃ ସୁମହାନ୍ଭଵିତା ଵୈ ହୁତାଶନ
'ଯଦି ଏହା କରିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୋତେ ମୃତ ଭାବିବା; ତୁମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ହେବ।'
ଅହମଙ୍ଗିରସୋ ଭାର୍ଯା ଶିଵା ନାମ ହୁତାଶନ। ସଖୀଭିଃ ସହିତା ପ୍ରାପ୍ତା ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
'ମୁଁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶିବା, ହେ ଅଗ୍ନିଦେବ; ମୁଁ ମୋ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'
କଥଂ ମାଂ ତ୍ଵଂ ଵିଜାନୀଷେ କାମାର୍ତମିତରାଃ କଥମ୍। ଯାସ୍ତ୍ଵଯା କୀର୍ତିତାଃ ସର୍ଵାଃ ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ପ୍ରିଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
'ତୁମେ କିପରି ମୋତେ, ଏହି କାମନାରେ ତପିଥିବାକୁ ଚିହ୍ନିଲ? ଅନ୍ୟମାନେକୁ କିପରି? ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ, ଯେଉଁମାନେକୁ ତୁମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛ, ସେମାନେକୁ?'
ଅସ୍ମାକଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯଂ ବିଭୀମସ୍ତୁ ଵଯଂ ତଵ। ତ୍ଵଚ୍ଚିତ୍ତମିଙ୍ଗିତୈର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରେଷିତାଽସ୍ମି ତଵାନ୍ତିକମ୍
ତୁମେ ସଦା ଆମ ପ୍ରିୟ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରିୟ ବିଭୀମସ। ତୁମର ମନର ଇଚ୍ଛା ଓ ଇଙ୍ଗিত ବୁଝି, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି।
ମୈଥୁନାଯେହ ସଂପ୍ରାପ୍ତା କାମାଚ୍ଚୈଵ ଦ୍ରୁତଂ ଚ ମାମ୍। `ଉପଯନ୍ତୁଂ ମହାଵୀର୍ଯ ପୂର୍ଵମେଵ ତ୍ଵମର୍ହସି'। [ଜାମଯୋ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ହୁତାଶନ]
ମୁଁ ଏଠାକୁ ମିଳନ ପାଇଁ, ଆଶା ଓ ତ୍ୱରାରେ ଆସିଛି; ହେ ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ମୋତେ ସ୍ୱୀକାର କର। [ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀମାନେ ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଯିବି।]