ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ତ୍ଵଯା ସହ ଵିଜେଷ୍ଯତି। ସ ହି ମେ ଭଵିତା ଭର୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ
ଯିଏ ତୁମ ସହ ମିଶି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଜୟ କରିପାରିବେ, ସେଇ ମୋର ପତି ହେବେ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଓ କୀର୍ତ୍ତିବଢ଼ାଇବା।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃଖିତୋଽଚିନ୍ତଯଦ୍ଭୃଶମ୍। ଅସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିର୍ନାସ୍ତି ଯାଦୃଶଂ ସଂପ୍ରଭାଷତେ
ଦେବସେନାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଓ ଭାବିଲେ—'ଏପରି ପତି ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ।'
ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ସ ଉଦଯେ ଭାସ୍କରଂ ଭାସ୍କରଦ୍ଯୁତିଃ। ସୋମଂ ଚୈଵ ମହାଭାଗଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ଦିଵାକରମ୍
ତାପରେ ସେ ଉଦୟକାଳରେ ଦେଖିଲେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଏବଂ ମହାମାନ୍ୟ ସୋମଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ।
ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ମୁହୂର୍ତେ ରୌଦ୍ର ଏଵ ତୁ। ଦେଵାସୁରଂ ଚ ସଂଗ୍ରାମଂ ସୋଽପଶ୍ଯଦୁଦଯେ ଗିରୌ
ଅମାବାସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ପାହାଡ଼ର ଉଦୟକାଳରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ।
ଲୋହିତୈଶ୍ଚ ଘନୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ପୂର୍ଵାଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ଶତକ୍ରତୁଃ। ଅପଶ୍ଯଲ୍ଲୋହିତୋଦଂ ଚ ମଘଵାନ୍ଵରୁଣାଲଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଲାଲ ମେଘରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏବଂ ଲାଲ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର, ଯାହା ଭାରୁଣଙ୍କ ନିବାସ।
ଭୃଗୁଭିଶ୍ଚାଙ୍ଗିରୋଭ୍ଯଶ୍ଚ ହୁତଂ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ। ହଵ୍ଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵହ୍ନିଂ ଚ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ଦିଵାକରମ୍
ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହବି ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ହବି ଗ୍ରହଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ।
ପର୍ଵ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଵିଂଶଂ ତଦା ସୂର୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍। ତଥା ସୂର୍ଯଂ ଵହ୍ନିଗତଂ ସୋମଂ ସୂର୍ଯଗତଂ ଚ ତମ୍
ତେବେ, ଚବିଶିଏ ତିଥିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏଭଳି ଅଗ୍ନି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ସୋମ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସମାଲୋକ୍ଯୈକତାମେଵ ଶଶିନୋ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ଚ। ସମଵାଯଂ ତୁ ତଂ ରୌଦ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରୋଽନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏକତା ଦେଖି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୋଗ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ଘୋରଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ପରିଵେଷଣମ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ ରାତ୍ର୍ଯନ୍ତେ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁ ଶଂସତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାମଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ରାତିର ଶେଷରେ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିବାକୁ ସୂଚନା ଦେଉଛି।
ସରିତ୍ସିନ୍ଧୁରପୀଯଂ ତୁ ପ୍ରତ୍ଯସୃଗ୍ଵାହିନୀ ଭୃଶମ୍। ଶୃଗାଲିନଯଗ୍ନିଵକ୍ରା ଚ ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ଵିରାଵିଣୀ
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଜୋରଦାର ଭାବେ ପଛକୁ ବହୁଥିଲା, ଏବଂ ଅଗ୍ନିମୁଖ ଶିଆଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଗକୁ ଦେଖି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହୁଁକାର ଦେଉଥିଲା।
ଏଷ ରୌଦ୍ରଶ୍ଚସଂଘାତୋ ମହାନ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତେଜସା। ସୋମସ୍ଯ ଵହ୍ନିସୂର୍ଯାଭ୍ଯାମଦ୍ଭୁତୋଽଯଂ ସମାଗମଃ
ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗ; ସୋମ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଏକତ୍ରିକରଣ।
ଜନଯେଦ୍ଯଂ ସୁତଂ ସୋମଃ ସୋଽସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିର୍ଭଵେତ୍। ଅଥାନେକୈର୍ଗୁଣୈଶ୍ଚାଗ୍ନିରଗ୍ନିଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ
ଯଦି ସୋମ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ; ଏହା ସହ ଅଗ୍ନି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଷ ଚେଞ୍ଜନଯେଦ୍ଗର୍ଭଂ ସୋଽସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିର୍ଭଵେତ୍। ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତଦା ଗତଃ
ଯଦି ଏହିଠି ଗର୍ଭ ହୁଏ, ସେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ୍ ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଦେଵସେନାଂ ତାଂ ଵଵନ୍ଦେ ସ ପିତାମହମ୍। ଉଵାଚ ଚାସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ସାଧୁ ଶୂରଂ ପତିଂ ଦିଶା
ଦେବସେନାଙ୍କୁ ନେଇ, ସେ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି ଦେବୀ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତୀ ସ୍ୱାମୀ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଯଥୈତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂକାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦାନଵସୂଦନ। ତଥା ସ ଭଵିତା ଗର୍ଭୋ ବଲଵାନୁରୁଵିକ୍ରମଃ
ତୁମେ ଯେପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିଛ, ଦାନବ ନାଶକ, ସେପରି ଏହି ଗର୍ଭ ହେବ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିରାଟ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ସ ଵିଷ୍ଯତି ସେନାନୀସ୍ତ୍ଵଯା ସହ ଶତକ୍ରତୋ। ଅସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିଶ୍ଚୈଵ ସ ଭଵିଷ୍ଯତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ତୁମ ସହିତ ସେନାପତି ହେବେ, ଶତକ୍ରତୁ; ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଓ ପ୍ରବଳ ନାୟକ ହେବେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନମସ୍ତସ୍ମୈ କୃତ୍ଵାଽସୌ ମହ କନ୍ଯଯା। ତତ୍ରାଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଯତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽଭଵନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନମସ୍କାର କରି, ସେ ମହାକନ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ମୁଖ୍ଯା ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସୁମହାପ୍ରଭାଃ। ଭାଗାର୍ଥଂ ତପସୋପାତ୍ତଂ ତେଷାଂ ସୋମଂ ତଥାଽଧ୍ଵରେ
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ତେଜସ୍ୱୀ, ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପାଇଁ ସୋମ ପାଇଥିଲେ।
ପିପାସଵୋ ଯଯୁର୍ଦେଵାଃ ଶତକ୍ରତୁପୁରୋଗମାଃ। ଇଷ୍ଟିଂ କୃତ୍ଵଯତାନ୍ଯାଯଂ ସୁସମିଦ୍ଧେ ହୁତାଶନେ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଭଲଭାବେ ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ନିୟମରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଜୁହୁଵୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ହଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଦିଵୌକସାମ୍। ସମାହୂତୋ ହୁତଵହଃସୋଽଦ୍ଭୁତଃ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍
ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ; ତାପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଡାକିବା ପରେ, ଅଗ୍ନି ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ବାହାରିଲେ।
ଵିନିଃସୃତ୍ଯ ଯଯୌ ଵହ୍ନିଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ଆଗମ୍ଯାହଵନୀଯଂ ଵୈ ତୈର୍ଦ୍ଵିଜୈର୍ମନ୍ତ୍ରତୋ ହୁତମ୍
ଅଗ୍ନିଦେବ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଖରୁ ବାହାରି, ବଳିବେଦି ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଯେଉଁ ହବି ଦେଇଥିଲେ, ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିଦେବ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସତତ୍ର ଵିଵିଧଂ ହଵ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯହୁତାଶନଃ। ଋଷିଭ୍ଯୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ ଦିଵୌକସାମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନିଦେବ ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହବି ଗ୍ରହଣ କରି, ଋଷିମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସେହି ହବି ଦେବତାମାନେ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ।
ନିଷ୍କ୍ରାମଂଶ୍ଚାପ୍ଯପଶ୍ଯତ୍ସ ପତ୍ନୀସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ସ୍ଵେଷ୍ଵାସତେଷୂପଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ନାଯନ୍ତୀଶ୍ଚ ଯଥାସୁସ୍ଵମ୍
ଯିବାବେଳେ ଅଗ୍ନିଦେବ ବାହାରୁଥିଲେ, ସେ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଓ ନିଜ ପ୍ରକାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ରୁକ୍ମଵେଦିନିଭାସ୍ତାସ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରଲେଖା ଇଵାମଲାଃ। ହୁତାଶନାର୍ଚିଃପ୍ରତିମାଃ ସର୍ଵାସ୍ତାରା ଇଵାଦ୍ଭୁତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୁନା ବେଦି ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ନିର୍ମଳ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ତାରାମାନେ ପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ତତ୍ରତେନ ମନସା ବଭୂଵ କ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପତ୍ନୀର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵହ୍ନିଃ କାମଵଶଂ ଯଯୌ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେକୁ ଦେଖି, ସେ ଆସକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଭୂଯଃ ସଂଚିନ୍ତଯାମାସ ନ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ କ୍ଷୁଭିତୋ ହ୍ଯହମ୍। ସାଧ୍ଵ୍ଯଃ ପତ୍ନ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରାଣାମକାମା କାମଯାମ୍ଯହମ୍
ସେ ପୁଣି ଭାବିଲେ: 'ମୁଁ ଏପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ନିର୍ଲୋଭ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସତୀ ପତ୍ନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।'
ନୈତାଃ ଶକ୍ଯା ମଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵାଽପ୍ଯନିମିତ୍ତତଃ। ଗାର୍ହପତ୍ଯଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ପଶ୍ଯାମ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
'ମୋ ପାଇଁ କାରଣ ବିନା ସେମାନେକୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଛୁଁଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଗୃହ୍ୟଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ବାରମ୍ବାର ସେମାନେକୁ ଦେଖୁଛି।'
ସଂସ୍ପୃଶନ୍ନିଵ ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ଶିଖାଭିଃ କାଞ୍ଚନପ୍ରଭାଃ। ପଶ୍ଯମାନଶ୍ଚ ମୁମୁଦେ ଗାର୍ହପତ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସୁନା ଦୀପ୍ତିର ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଯେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛୁଁଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ଗୃହ୍ୟଅଗ୍ନିରେ ରହି ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ନିରୁଧ୍ଯ ତତ୍ରସୁଚିରମେଵଂ ଵହ୍ନିର୍ଵନଂ ଗତଃ। ମନସ୍ତାସୁ ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ କାମଯାନୋ ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ସେଠାରେ ଅନେକ ସମୟ ନିଜକୁ ଦମନ କରି, ଅଗ୍ନିଦେବ ମନ ତାହାଁଠାରେ ରଖି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କାମସଂତପ୍ତହୃଦଯୋ ଦେହତ୍ଯାଗେ ଵିନିଶ୍ଚିତଃ। ଅଲାଭେ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତ୍ରୀଣାମଗ୍ନିର୍ଵନମୁପାଗମତ୍
କାମନାରେ ହୃଦୟ ଜଳିଯାଇଥିବା, ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାରୀମାନେକୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ ଅଗ୍ନିଦେବ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।