ପତତା ତୁ ତଦା କେଶୀ ତେନ ଶୃଙ୍ଗେଣ ତାଡିତଃ। ହିତ୍ଵା କନ୍ଯାଂ ମହାଭାଗାଂ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଭୃଶପୀଡିତଃ
ସେଇ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, କେଶୀ ତାହାର ଆଘାତରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ; ଏହିପରି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ କନ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ।
ଅପଯାତେଽସୁରେ ତସ୍ମିଂସ୍ତାଂ କନ୍ଯାଂ ଵାସଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍। କାସି କସ୍ଯସି କିଂଚେହ କୁରୁଷେ ତ୍ଵଂ ଶୁଭାନନେ
ଏହି ଅସୁର ପଳାଇଯିବା ପରେ, ବାସବ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? ଏଠାରେ କଣ କରୁଛ?' ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଅହଂ ପ୍ରଜାପତେଃ କନ୍ଯା ଦେଵସେନେତି ଵୁଶ୍ରୁତା। ଭଗିନୀ ମେ ଦୈତ୍ଯସେନା ସା ପୂର୍ଵଂ କୋଶିନା ହୃତା
ମୁଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଝିଅ, ଦେବସେନା ଭାବେ ପରିଚିତ। ମୋର ଭଉଣୀ ଦୈତ୍ୟସେନା, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ କେଶୀ ହରିନେଇଥିଲେ।
ସହୈଵାଵାଂ ଭଗିନ୍ଯୌ ତୁ ସଖୀଭିଃ ସହ ମାନସମ୍। ଆଗଚ୍ଛାଵୋ ଵିହାରାର୍ଥମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ପ୍ରଜାପତିମ୍
ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଭଉଣୀ, ସହଯାତୀ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ମନୋସରୋବରକୁ ବିହାର ପାଇଁ ଆସିଥିଲୁ।
ନିତ୍ଯଂ ଚାଵାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ହର୍ତୁଂ କେଶୀ ମହାସୁରଃ। ଇଚ୍ଛତ୍ଯେନଂ ଦୈତ୍ଯସେନା ନ ଚାହଂ ପାକଶାସନ
ସେଇ ମହାସୁର କେଶୀ ସବୁବେଳେ ଆମକୁ ହରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ; ଦୈତ୍ୟସେନା ତାଙ୍କୁ ଚାହେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଚାହେନି, ହେ ପାକନାଶକ।
ସା ହୃତାଽନେନ ଭଗଵାନ୍ମୁକ୍ତାଽହଂ ତ୍ଵଦ୍ବଲେନ ତୁ। ତ୍ଵଯା ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ପତିମିଚ୍ଛାମି ଦୁର୍ଜଯମ୍
ମୋର ଭଉଣୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଗଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ମୁକ୍ତ ହେଲି। ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଏହିପରି ଅଜୟ୍ୟ ପତିକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ।
ମମ ମାତୃଷ୍ଵସେଯୀ ତ୍ଵଂ ମାତା ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ମମ। ଆଖ୍ଯାତୁଂ ତ୍ଵହମିଚ୍ଛାମି ସ୍ଵଯମାତ୍ମବଲଂ ତ୍ଵଯା
ତୁମେ ମୋର ମା'ଙ୍କର ବୋଉଁପୁଆ; ମୋର ମା' ହେଉଛନ୍ତି ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା। ମୁଁ ନିଜେ ତୁମକୁ ମୋର ଶକ୍ତି ବତାଇବାକୁ ଚାହେଁ।
ଅବଲାଽହଂ ମହାବାହୋ ପତିସ୍ତୁ ବଲଵାନ୍ମମ। ଵରଦାନାତ୍ପିତୁର୍ଭାଵୀ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତଃ
ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ, ହେ ମହାବାହୁ, କିନ୍ତୁ ମୋର ପତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, ପିତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ଯିଏ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବେ।
କୀଦୃଶଂ ତୁ ବଲଂଦେଵି ପତ୍ଯୁସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ତଵ ଵାକ୍ଯମନିନ୍ଦିତେ
ତୁମର ପତି କେମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, ହେ ଦେବୀ? ଏହା ମୁଁ ତୁମ ମୁଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ନିର୍ମଳା।
ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାଂ କିନ୍ନରୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ଜେତା ଯୋ ଦୁଷ୍ଟଦୈତ୍ଯାନାଂ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାବଲଃ
ଯିଏ ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇବେ, ଯିଏ ବହୁତ ବଳିୟାନ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ—
ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ତ୍ଵଯା ସହ ଵିଜେଷ୍ଯତି। ସ ହି ମେ ଭଵିତା ଭର୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ
ଯିଏ ତୁମ ସହ ମିଶି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଜୟ କରିପାରିବେ, ସେଇ ମୋର ପତି ହେବେ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଓ କୀର୍ତ୍ତିବଢ଼ାଇବା।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃଖିତୋଽଚିନ୍ତଯଦ୍ଭୃଶମ୍। ଅସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିର୍ନାସ୍ତି ଯାଦୃଶଂ ସଂପ୍ରଭାଷତେ
ଦେବସେନାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଓ ଭାବିଲେ—'ଏପରି ପତି ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ।'
ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ସ ଉଦଯେ ଭାସ୍କରଂ ଭାସ୍କରଦ୍ଯୁତିଃ। ସୋମଂ ଚୈଵ ମହାଭାଗଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ଦିଵାକରମ୍
ତାପରେ ସେ ଉଦୟକାଳରେ ଦେଖିଲେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଏବଂ ମହାମାନ୍ୟ ସୋମଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ।
ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ମୁହୂର୍ତେ ରୌଦ୍ର ଏଵ ତୁ। ଦେଵାସୁରଂ ଚ ସଂଗ୍ରାମଂ ସୋଽପଶ୍ଯଦୁଦଯେ ଗିରୌ
ଅମାବାସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ପାହାଡ଼ର ଉଦୟକାଳରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ।
ଲୋହିତୈଶ୍ଚ ଘନୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ପୂର୍ଵାଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ଶତକ୍ରତୁଃ। ଅପଶ୍ଯଲ୍ଲୋହିତୋଦଂ ଚ ମଘଵାନ୍ଵରୁଣାଲଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଲାଲ ମେଘରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏବଂ ଲାଲ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର, ଯାହା ଭାରୁଣଙ୍କ ନିବାସ।
ଭୃଗୁଭିଶ୍ଚାଙ୍ଗିରୋଭ୍ଯଶ୍ଚ ହୁତଂ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ। ହଵ୍ଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵହ୍ନିଂ ଚ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ଦିଵାକରମ୍
ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହବି ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ହବି ଗ୍ରହଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ।
ପର୍ଵ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଵିଂଶଂ ତଦା ସୂର୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍। ତଥା ସୂର୍ଯଂ ଵହ୍ନିଗତଂ ସୋମଂ ସୂର୍ଯଗତଂ ଚ ତମ୍
ତେବେ, ଚବିଶିଏ ତିଥିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏଭଳି ଅଗ୍ନି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ସୋମ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସମାଲୋକ୍ଯୈକତାମେଵ ଶଶିନୋ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ଚ। ସମଵାଯଂ ତୁ ତଂ ରୌଦ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରୋଽନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏକତା ଦେଖି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୋଗ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ଘୋରଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ପରିଵେଷଣମ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ ରାତ୍ର୍ଯନ୍ତେ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁ ଶଂସତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାମଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ରାତିର ଶେଷରେ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିବାକୁ ସୂଚନା ଦେଉଛି।
ସରିତ୍ସିନ୍ଧୁରପୀଯଂ ତୁ ପ୍ରତ୍ଯସୃଗ୍ଵାହିନୀ ଭୃଶମ୍। ଶୃଗାଲିନଯଗ୍ନିଵକ୍ରା ଚ ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ଵିରାଵିଣୀ
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଜୋରଦାର ଭାବେ ପଛକୁ ବହୁଥିଲା, ଏବଂ ଅଗ୍ନିମୁଖ ଶିଆଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଗକୁ ଦେଖି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହୁଁକାର ଦେଉଥିଲା।
ଏଷ ରୌଦ୍ରଶ୍ଚସଂଘାତୋ ମହାନ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତେଜସା। ସୋମସ୍ଯ ଵହ୍ନିସୂର୍ଯାଭ୍ଯାମଦ୍ଭୁତୋଽଯଂ ସମାଗମଃ
ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗ; ସୋମ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଏକତ୍ରିକରଣ।
ଜନଯେଦ୍ଯଂ ସୁତଂ ସୋମଃ ସୋଽସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିର୍ଭଵେତ୍। ଅଥାନେକୈର୍ଗୁଣୈଶ୍ଚାଗ୍ନିରଗ୍ନିଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ
ଯଦି ସୋମ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ; ଏହା ସହ ଅଗ୍ନି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଷ ଚେଞ୍ଜନଯେଦ୍ଗର୍ଭଂ ସୋଽସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିର୍ଭଵେତ୍। ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତଦା ଗତଃ
ଯଦି ଏହିଠି ଗର୍ଭ ହୁଏ, ସେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ୍ ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଦେଵସେନାଂ ତାଂ ଵଵନ୍ଦେ ସ ପିତାମହମ୍। ଉଵାଚ ଚାସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ସାଧୁ ଶୂରଂ ପତିଂ ଦିଶା
ଦେବସେନାଙ୍କୁ ନେଇ, ସେ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି ଦେବୀ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତୀ ସ୍ୱାମୀ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଯଥୈତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂକାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦାନଵସୂଦନ। ତଥା ସ ଭଵିତା ଗର୍ଭୋ ବଲଵାନୁରୁଵିକ୍ରମଃ
ତୁମେ ଯେପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିଛ, ଦାନବ ନାଶକ, ସେପରି ଏହି ଗର୍ଭ ହେବ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିରାଟ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ସ ଵିଷ୍ଯତି ସେନାନୀସ୍ତ୍ଵଯା ସହ ଶତକ୍ରତୋ। ଅସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପତିଶ୍ଚୈଵ ସ ଭଵିଷ୍ଯତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ତୁମ ସହିତ ସେନାପତି ହେବେ, ଶତକ୍ରତୁ; ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଓ ପ୍ରବଳ ନାୟକ ହେବେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନମସ୍ତସ୍ମୈ କୃତ୍ଵାଽସୌ ମହ କନ୍ଯଯା। ତତ୍ରାଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଯତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽଭଵନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନମସ୍କାର କରି, ସେ ମହାକନ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ମୁଖ୍ଯା ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସୁମହାପ୍ରଭାଃ। ଭାଗାର୍ଥଂ ତପସୋପାତ୍ତଂ ତେଷାଂ ସୋମଂ ତଥାଽଧ୍ଵରେ
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ତେଜସ୍ୱୀ, ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପାଇଁ ସୋମ ପାଇଥିଲେ।
ପିପାସଵୋ ଯଯୁର୍ଦେଵାଃ ଶତକ୍ରତୁପୁରୋଗମାଃ। ଇଷ୍ଟିଂ କୃତ୍ଵଯତାନ୍ଯାଯଂ ସୁସମିଦ୍ଧେ ହୁତାଶନେ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଭଲଭାବେ ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ନିୟମରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଜୁହୁଵୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ହଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଦିଵୌକସାମ୍। ସମାହୂତୋ ହୁତଵହଃସୋଽଦ୍ଭୁତଃ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍
ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ; ତାପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଡାକିବା ପରେ, ଅଗ୍ନି ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ବାହାରିଲେ।