[ସ ଵହ୍ନିଃ ପ୍ରଥମୋ ନିତ୍ଯଂ ଦେଵୈରନ୍ଵିଷ୍ଯତେ ପ୍ରଭୁଃ]। ଆଯାନ୍ତଂ ନିଯତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ରଵିଵେଶାର୍ଣଵଂ ଭଯାତ୍
ସେଇ ଅଗ୍ନି, ସଦା ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଚିରକାଳୀନ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ଖୋଜନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଭୟରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦେଵାସ୍ତଂ ନାଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ମାର୍ଗମାଣା ଯଥାତଥମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଗ୍ନିରଥର୍ଵାଣଂ ତତୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅଥର୍ବଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାପରେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ।
ଦେଵାନାଂ ଵହ ହଵ୍ଯଂ ତ୍ଵମହଂ ଵୀର ସୁଦୁର୍ବଲଃ। ଅଥ ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ମଧ୍ଵକ୍ଷଂ ପ୍ରିଯମେତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମେ
"ହେ ବୀର, ମୁଁ ଦେବମାନେର ହବ୍ୟ ବହନ କରିବାକୁ ବହୁତ ଦୁର୍ବଳ; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧୁର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ ଏବଂ ଏହି କାମଟି ମୋ ପାଇଁ କର।"
ପ୍ରେଷ୍ଯ ଚାଗ୍ନିରଥର୍ଵାଣମନ୍ଯଂ ଦେଶଂ ତତୋଽଗମତ୍। ମତ୍ସ୍ଯାସ୍ତସ୍ଯ ସମାଚଖ୍ଯୁଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତାନଗ୍ନିରବ୍ରଵୀତ୍। ଭକ୍ଷ୍ଯା ଵୈ ଵିଵିଧୈର୍ଭାଵୈର୍ଭଵିଷ୍ଯଥ ଶରୀରିଣାମ୍
ଅଗ୍ନି ଅଥର୍ବଣଙ୍କୁ ପଠାଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ମାଛମାନେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ, ଏହା ଦେଖି ଅଗ୍ନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: "ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ହେବା।"
ଅଥର୍ଵାଣଂ ତଥା ଚାପି ହଵ୍ଯଵାହୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଏଭଳି ଅଗ୍ନି ଅଥର୍ବଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ଅନୁନୀଯମାନୋ ହି ଭୃଶଂ ଦେଵଵାକ୍ଯାନ୍ଵିତେନ ସଃ। ନୈଚ୍ଛଦ୍ଵୋଢୁଂ ହଵି ସର୍ଵଂ ଶରୀରଂ ଚାପି ସୋଽତ୍ଯଜତ୍
ଦେବମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ହବ୍ୟ ବହନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ତଚ୍ଛରୀରଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ଧରାଂ ତଦା। ଭୂମିଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାଽସୃଜଦ୍ଭ୍ରାତୂନ୍ପୃଥକ୍ପୃଥଗତୀଵ ହି
ସେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେ ଅନେକ ଭାଇଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ପଥ ଥିଲା।
ଆସ୍ଯାତ୍ସୁଗନ୍ଧଂ ତେଜଶ୍ଚ ଅସ୍ଥିଭ୍ଯୋ ଦେଵଦାରୁ ଚ। ଶ୍ଲେଷ୍ମଣଃ ସ୍ଫାଟିକଂ ତସ୍ ପିତ୍ତାନ୍ମାରକତଂ ତଥା
ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଅସ୍ଥିରୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚନ୍ଦନ, କଫରୁ ସ୍ଫଟିକ, ଏବଂ ପିତ୍ତରୁ ପନ୍ନା ହେଲା।
ଵାତାତ୍କୃଷ୍ଣାଯସଂ ତସ୍ଯ ତ୍ରିଭିରେତୈର୍ବହୁ ପ୍ରଜାଃ। ତ୍ଵଚସ୍ତସ୍ଯାଭ୍ରପଟଲଂ ସ୍ନାଯୁଜଂ ଚାପି ଵିଦ୍ରୁମମ୍
ତାଙ୍କର ବାୟୁରୁ କଳା ଲୋହା ହେଲା; ଏହି ତିନି ଉପାଦାନରୁ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଚର୍ମରୁ ମେଘମାଳା ଏବଂ ସ୍ନାୟୁରୁ ପ୍ରବାଳ ହେଲା।
ଶରୀରାସ୍ଥିଵିଧାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଧାତଵୋଽସ୍ଯାଭଵନ୍ନୃପ। ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ଶରୀରଂ ଚ ପରମେ ତପସି ସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ଶରୀରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧାତୁ ହେଲା, ରାଜା; ଏଭଳି ଶରୀର ଛାଡ଼ି ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରାଦିଭିର୍ଭୂଯସ୍ତପସୋତ୍ଥାପିତସ୍ତଦା। ଭୃଶଂ ଜଜ୍ଵାଲ ତେଜସ୍ଵୀ ତପସାଽଽପ୍ଯାଧିତଃ ଶିଖୀ
ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା କରି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ଥାପିଲେ; ତେଣୁ ସେ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଜ୍ୱାଳାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଷୀନଭଯାଚ୍ଚାପି ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାର୍ଣଵମ୍। ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ ଜଗଦ୍ଭୀତମଥର୍ଵାଣମଥାଶ୍ରିତମ୍। ଅର୍ଚଯାମାସୁରେଵୈନମଥର୍ଵାଣଂ ସୁରାଦଯଃ
ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ଭୟରେ ସେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ହାରାଇଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟଭୀତ ହେଲା, ଏବଂ ଅଥର୍ବଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ଅଥର୍ଵାଣଂ ଶ୍ରିତାଁଲ୍ଲୋକାନାତ୍ମନ୍ଯାଲୋଚ୍ଯ ପାଵକଃ। ମିଷତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାମୁନ୍ମମଜ୍ଜ ମହାର୍ଣଵାତ୍
ଅଥର୍ବଣଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ପାବକ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ।
ଏଵମଗ୍ନିର୍ଭଗଵତା ନଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵମଥର୍ଵଣା। ଆହୂତଃ ସର୍ଵୂତାନାଂ ହଵ୍ଯଂ ଵହତି ସର୍ଵଦା
ଏଭଳି, ପୂର୍ବରୁ ଅଥର୍ବଣ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଡାକିଲେ ସେ ସଦା ହବ୍ୟ ବହନ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ତ୍ଵଜନଯଦ୍ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନ୍ଵେଦୋକ୍ତାନ୍ଵିବୁଧାନ୍ବହୂନ୍। ଵିଚରନ୍ଵିଵିଧାନ୍ଦେଶାନ୍ଭ୍ରମମାଣସ୍ତୁ ତତ୍ର ଵୈ
ଏଭଳି ସେ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅନେକ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଘୁରିବା ସମୟରେ ସେ ଏଭଳି ଚଳିତ ରହିଲେ।
ସିନ୍ଧୁଵର୍ଜ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ନଦ୍ଯୋ ଦେଵିକାଽଥ ସରସ୍ଵତୀ। ଗଙ୍ଗା ଚ ଶତକୁମ୍ଭା ଚ ସରଯୂ ଗଣ୍ଡସାହ୍ଵଯା
ସିନ୍ଧୁ ବ୍ୟତୀତ, ପାଞ୍ଚଟି ନଦୀର ନାମ ହେଉଛି: ଦେବିକା, ସରସ୍ୱତୀ, ଗଙ୍ଗା, ଶତକୁମ୍ଭା ଏବଂ ଗଣ୍ଡସାହ୍ୱୟା ନାମକ ସରୟୂ।
ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ମହୀ ଚୈଵ ମେଧ୍ଯା ମେଧାସୃତିସ୍ତଦା। ଇରାଵତୀ ଵେତ୍ରଵତୀ ନଦ୍ଯତିସ୍ରୋଽଥ କୌଶିକୀ
ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ମହୀ, ମେଧ୍ୟା, ମେଧାସୃତି, ଇରାବତୀ, ଭେତ୍ରବତୀ ଏହି ତିନିଟି ଏବଂ କୌଶିକୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତମସା ନର୍ମଦା ଚୈଵ ନଦୀ ଗୋଦାଵରୀ ତଥା। ଵେଣ୍ଣା ପ୍ରଵେଣୀ ଭୀମା ଚ ମରୁଦା ଚୈଵ ଭାରତ
ତମସା, ନର୍ମଦା, ଗୋଦାବରୀ, ବେଣ୍ଣା, ପ୍ରବେଣୀ, ଭୀମା ଏବଂ ମରୁଦା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଭାରତ।
ଭାରତୀ ସୁପ୍ରଯୋଗା ଚ କାଵେରୀ ମଜ୍ଜୁରା ତଥା। ତୁଙ୍ଗଵେଣା କୃଷ୍ଣଵେଣା କପିଲା ଶୋଣ ଏଵ ଚ
ଭାରତୀ, ସୁପ୍ରୟୋଗା, କାବେରୀ, ମଜ୍ଜୁରା, ତୁଙ୍ଗବେଣା, କୃଷ୍ଣବେଣା, କପିଳା ଏବଂ ଶୋଣ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଏତା ନଦ୍ଯସ୍ତୁ ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନାଂ ମାତରୋ ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ଧିଷ୍ଣ୍ୟମାନଙ୍କର ମାଆ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି।
ଅଦ୍ଭୁତସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିଡୂରଥଃ। ଯାଵନ୍ତଃ ପାଵକାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସୋମାସ୍ତାଵନ୍ତ ଏଵ ତୁ
ଅଦ୍ଭୁତା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବିଡୂରଥ। ଯେତେ ଅଗ୍ନି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେତେ ସୋମ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଅତ୍ରେଶ୍ଚାପ୍ଯନ୍ଵଯେ ଜାତା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଅଗ୍ନିଃ ପୁତ୍ରାନ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ତାନେଵାତ୍ମନ୍ଯଧାରଯତ୍
ଅତ୍ରିଙ୍କ ବଂଶରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅଗ୍ନି ସେମାନେକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଧାରଣ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ କାଯାନ୍ନିର୍ହରନ୍ତି ହୁତାଶନାଃ। ଏଵମେତେ ମହାତ୍ମାନଃ କୀର୍ତିତାସ୍ତେଽଗ୍ନଯୋ ଯଥା
ସେଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ଅଗ୍ନିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏଭଳି ମହାତ୍ମାମାନେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଗ୍ନିମାନେ, ଯେପରି ଅଛନ୍ତି, ସେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଅପ୍ରମେଯା ଯଥୋତ୍ପନ୍ନାଃ ଶ୍ରୀମନ୍ତସ୍ତିମିରାପହାଃ। ଅଦ୍ଭୁତସ୍ତ ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଥା ଵେଦେଷୁ କୀର୍ତିତମ୍
ଅପରିମାପ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା, ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଅଦ୍ଭୁତଙ୍କ ମହିମା ବେଦରେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେପରି।
ତାଦୃଶଂ ଵିଦ୍ଧି ସର୍ଵେଷାମେକୋ ହ୍ଯେଷୁ ହୁତାଶନଃ। ଏକ ଏଵୈଷ ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରଥମୋଽଙ୍ଗିରାଃ
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଣ, ସେଉଁଛି ପ୍ରଥମ ଅଙ୍ଗିରା ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ।
ବହୁଧା ନିଃସୃତଃ କାଯାଜ୍ଜ୍ଯୋତିଷ୍ଟୋମଃ କ୍ରତୁର୍ଵଥା। ଇତ୍ଯେଷ ଵଂଶଃ ସୁମହାନଗ୍ନୀନାଂ କୀର୍ତିତୋ ମଯା। ପାଵକୋ ଵିଵିଧୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ହଵ୍ଯଂ ଵହତି ଦେହିନାମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବହୁ ରୂପରେ, ଯେପରି ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରତୁମାନେ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଭଳି ମୁଁ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ବଡ଼ ବଂଶ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ପାବକ ନାନା ମନ୍ତ୍ରରେ ଦେହୀମାନଙ୍କ ହବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଅଗ୍ନୀନାଂ ଵିଵିଧା ଵଂଶାଃ କୀର୍ତିତାସ୍ତେ ମଯାଽନଘ। ଶୁଣୁ ଜନ୍ମ ତୁ କୌରଵ୍ଯ କାର୍ତିକେଯସ୍ ଧୀମତଃ
ମୁଁ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ବଂଶ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏବେ ହେ କୌରବ, ଧୀର କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣ।
ଅଦ୍ଭୁତସ୍ଯାଦ୍ଭୁତଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯମିତୌଜସମ୍। ଜାତଂ ସପ୍ତର୍ଷିଭାର୍ଯାଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନମ୍
ମୁଁ ଅଦ୍ଭୁତଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁଅଙ୍କ କଥା କହିବି, ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଖ୍ୟାତି ବଢ଼ାଇଥିବା।
ଦେଵାସୁରାଃ ପୁରା ଯତ୍ତା ଵିନିଘ୍ନନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍। ତତ୍ରାଜଯନ୍ସଦା ଦେଵାନ୍ଦାନଵା ଘୋରରୂପିଣଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ ସବୁବେଳେ ଦେବତାମାନେକୁ ହରାଇଥିଲେ।
ଵଧ୍ଯମାନଂ ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବହୁଶସ୍ତୈଃ ପୁରଂଦରଃ। ସ ସୈନ୍ଯନାଯକାର୍ଥାଯ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାସଵଃ
ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ବାରମ୍ବାର ହତ୍ୟା ହେଉଥିବା ଦେଖି, ପୁରନ୍ଦର ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେନାପତି ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ।