ଶ୍ରୁତ୍ଵେମାଂ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତାଂ ଧର୍ମରାଜଃ କଥାଂ ଶୁଭାମ୍। ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତମୃଷିଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯମିଦଂ ତଦା
ଏହି ଶୁଭ ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁନିଥରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କଥମଗ୍ନିର୍ଵନଂ ଯାତଃ କଥଂ ଚାପ୍ଯଙ୍ଗିରାଃ ପୁରା। ନଷ୍ଟେଽଗ୍ନୌ ହଵ୍ଯମହଵଦଗ୍ନିର୍ଭୂତ୍ଵା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ଅଗ୍ନି କିପରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଅଙ୍ଗିରା କିପରି ଗଲେ? ଅଗ୍ନି ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେ କିପରି ହବ୍ୟାଗ୍ନି ହେଲେ?
ଅଗ୍ନିର୍ଯଦା ଚୈକ ଏଵ ବହୁତ୍ଵଂ ଚାସ୍ଯ କର୍ମସୁ। ଦୃଶ୍ଯତେ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵମେତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍
ହେ ଭଗବନ୍, ଅଗ୍ନି ଏକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବହୁ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି? ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
କୁମାରଶ୍ଚ ଯଥୋତ୍ପନ୍ନୋ ଯଥା ଚାଗ୍ନେଃ ସୁତୋଽଭଵତ୍। ଯଥା ରୁଦ୍ରାଚ୍ଚ ସଂଭୂତୋ ଗଙ୍ଗାଯାଂ କୃତ୍ତିକାସୁ ଚ
ସେ ଶିଶୁ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ କିପରି ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ? ସେ କିପରି ରୁଦ୍ର, ଗଙ୍ଗା ଏବଂ କୃତ୍ତିକାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?
ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରୋତୁଂ ଭାର୍ଗଵସତ୍ତମ। କୌତୂହଲସମାଵିଷ୍ଟୋ ଯାଥାତଥ୍ଯଂ ମହାମୁନେ
ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ସବୁ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ମୋର ମନ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ଯଥା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହୁତଵହସ୍ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଵନଂ ଗତଃ
ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା କୁହାଯାଏ: କିପରି କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ଯଥା ଚ ଭଗଵାନଗ୍ନିଃ ସ୍ଵଯମେଵାଙ୍ଗେରାଽଭଵତ୍। ସଂତାପଯଂଶ୍ଚ ପ୍ରଭଯା ନାଶଯଂସ୍ତିମିରାଵଲିମ୍
ଯେପରି ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ନିଜେ ଅଙ୍ଗିରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି ଆଲୋକ ଦେଲେ, ସେପରି...
ପୁରାଙ୍ଗିରା ମହାବାହୋ ଚଚାର ତପ ଉତ୍ତମମ୍। ଆଶ୍ରମସ୍ଥୋ ମହାଭାଗୋ ହଵ୍ଯଵାହଂ ଵିଶେଷଯନ୍। ଯଥାଗ୍ନିର୍ଭୂତ୍ଵା ତୁ ତଦା ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯକାଶଯତ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ବଳଶାଳୀ ଅଙ୍ଗିରା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ହବ୍ୟବାହନଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ହୋଇ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ।
ତପଶ୍ଚରଂସ୍ତୁ ହୁତଭୁକ୍ସଂତପ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ତେଜସା। ଭୃଶଂ ଗ୍ଲାନଶ୍ଚତେଜସ୍ଵୀ ନ ଚ କିଂଚିତ୍ପ୍ରଜଜ୍ଞିଵାନ୍
ଅଗ୍ନିଦେବ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ନିଜ ତେଜରେ ଜଳିଯାଇ ବହୁତ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ହ୍ରାସ ପାଇଲା ଏବଂ କିଛି ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ।
ଅଥ ସଂଚିନ୍ତଯାମାସ ଭଗଵାନ୍ହଵ୍ଯଵାହନଃ। ଅନ୍ଯୋଽଗ୍ନିରିଵ ଲୋକାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂପ୍ରକଲ୍ପିତଃ
ତାପରେ ଭଗବାନ ହବ୍ୟବାହନ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଗ୍ନି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ବୋଲି ଲାଗୁଛି।'
ଅଗ୍ନିତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରନଷ୍ଟଂ ହି ତପ୍ଯମାନସ୍ ମେ ତପଃ। କଥମଗ୍ନିଃ ପୁନରହଂ ଭଵେଯମିତି ଚିନ୍ତ୍ଯ ସଃ
'ମୋର ଅଗ୍ନି ଭାବ ହରାଇଯାଇଛି, କାରଣ ମୋର ତପସ୍ୟା ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଇଛି। କିପରି ପୁଣି ମୁଁ ଅଗ୍ନି ହେବି?'—ଏଭଳି ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦଗ୍ନିଵଲ୍ଲୋକାଂସ୍ତାପଯନ୍ତଂ ମହାମୁନିମ୍। ସୋପାସର୍ପଚ୍ଛନୈର୍ଭୀତସ୍ତମୁଵାଚ ତଦାଙ୍ଗିରାଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ଜଗତମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ତାପିତ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତେବେ ଅଙ୍ଗିରା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରମେଵ ଭଵସ୍ଵାଗ୍ନିସ୍ତ୍ଵଂ ପୁନର୍ଲୋକଭାଵନଃ। ଵିଜ୍ଞାତଶ୍ଚାସି ଲୋକେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ସଂସ୍ଥାନଚାରିଷୁ
'ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ନି ହେଇଯାଅ, ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କର। ତୁମେ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଗତି ଅଛି।'
ତ୍ଵମଗ୍ନେ ପ୍ରଥମଃ ସୃଷ୍ଟୋ ବ୍ର୍ହମଣା ତିମିରାପର୍ହଃ। ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ଶୀଘ୍ରମେଵ ତମୋ ନୁଦ
'ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଅନ୍ଧକାର ନାଶ କର। ତୁମର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯାଅ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କର।'
ନଷ୍ଟକୀର୍ତିରହଂ ଲୋକେ ଭଵାଞ୍ଜାତୋ ହୁତାଶନଃ। ଭଵନ୍ତମେଵ ଜ୍ଞାସ୍ଯନ୍ତି ପାଵକଂ ନ ତୁ ମାଂ ଜନାଃ
'ମୁଁ ଏହି ଜଗତରେ ମୋର କୀର୍ତି ହରାଇଛି, ତୁମେ ହୁତାଶନ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଲୋକେ ତୁମକୁ ପାବକ ବୋଲି ଜାଣିବେ, ମୋତେ ନୁହେଁ।'
ନିକ୍ଷିପମ୍ଯହମଗ୍ନିତ୍ଵଂ ତ୍ଵମଗ୍ନିଃ ପ୍ରଥମୋ ଭଵ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିତୀଯୋଽହଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯକ ଏଵ ଚ
'ମୁଁ ମୋର ଅଗ୍ନି ଭାବକୁ ଛାଡ଼ୁଛି, ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଅଗ୍ନି ହେଉ। ମୁଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେବି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ।'
କୁରୁ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଜାସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଭଵାଗ୍ନିସ୍ତିମିରାପହଃ। ମାଂ ଚ ଦେଵ କୁରୁଷ୍ଵାଗ୍ନେ ପ୍ରଥମଂ ପୁତ୍ରମଞ୍ଜସା
'ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଅ। ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବା ଅଗ୍ନି ହେଉ। ଏବଂ ଦେବତା ଅଗ୍ନି, ମୋତେ ତୁମର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଭାବେ ତୁରନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କର।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଙ୍ଗିରସୋ ଵାକ୍ଯଂ ଜାତଵେଦାସ୍ତଥାଽକରୋତ୍। ରାଜନ୍ଵୃହସ୍ପତିର୍ନାମ ତସ୍ଯାପ୍ଯଙ୍ଗିରସଃ ସୁତଃ
ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାତବେଦା ଏହିପରି କଲେ। ରାଜନ୍, ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ବୃହସ୍ପତି ହେଲା।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଥମଜଂ ତଂ ତୁ ଵହ୍ନେରଙ୍ଗିରସଂ ସୁତମ୍। ଉପେତ୍ଯ ଦେଵାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ କାରଣଂ ତତ୍ର ଭାରତ
ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କାରଣ ପଚାରିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସ ତୁ ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ଦେଵୈସ୍ତତ କାରଣମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ଦେଵାଶ୍ଚ ତଦ୍ଵଚୋଽଙ୍ଗିରସସ୍ତଦା
ସେ ଦେବତାମାନେ ପଚାରିଲେ, ତେବେ ସେ କାରଣ କହିଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ କଥା ମାନିଲେ।
ତତ୍ରନାନାଵିଧାନଗ୍ନୀନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାପ୍ରଭାନ୍। କର୍ମଭିର୍ଵହୁଭିଃ ଖ୍ଯାତାନନାନାର୍ଥାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଷ୍ଵିହ
ଏଠାରେ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତେଜସ୍ବୀ ଅଗ୍ନିମାନେ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବହୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ପୁତ୍ରଃ କୁରୁକୁଲୋଦ୍ଵହ। ତସ୍ଯାପି ଵସୁଦାଭାର୍ଯା ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯାଂ ଚ ମେ ଶୃଣୁ
ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତୃତୀୟ ପୁଅ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ବସୁଦା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହୁଛି।
ବୃହତ୍କୀର୍ତିର୍ବୃହଜ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ବୃହଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ବୃହନ୍ମନାଃ। ବୃହନ୍ମନ୍ତ୍ରୋ ବୃହଦ୍ଭାସସ୍ତଥା ରାଜନ୍ବୃହସ୍ପତିଃ
ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତି, ବୃହଜ୍ୟୋତି, ବୃହଦ୍ବ୍ରହ୍ମା, ବୃହନ୍ମନା, ବୃହନ୍ମନ୍ତ୍ର, ବୃହଦ୍ଭାସା ଏବଂ ରାଜନ୍, ବୃହସ୍ପତି।
ପ୍ରଜାସୁ ତାସୁ ସର୍ଵାସୁ ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଽଭଵତ୍। ଦେଵୀ ଭାନୁମତୀ ନାମ ପ୍ରଥମାଽଙ୍ଗିରସଃ ସୁତା
ସେଇ ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ଦେବୀ ଭାନୁମତୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯିଏ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା।
ଭୂତାନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଯସ୍ଯାଂ ରାଗସ୍ତଦାଽଭଵତ୍। ରାଗାଦ୍ରାଗେତି ଯାମାହୁର୍ଦ୍ଵିତୀଯାଽଙ୍ଗିରସଃ ସୁତା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ଆସକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେଉଁଠି ଯାହାକୁ ରାଗା କୁହାଯାଏ; ଏହି ରାଗାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ ଆସକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଯାଂ କପର୍ଦିସୁତାମାହୁର୍ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯେତି ଦେହିନଃ। ତନୁତ୍ଵାତ୍ସା ସିନୀଵାଲୀ ତୁତୀଯାଽଙ୍ଗିରସଃ ସୁତା
ଯାହାକୁ କପର୍ଦ୍ଦର କନ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ଦେହୀମାନେ କେବେ ଦେଖନ୍ତି, କେବେ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର କମ୍ଜଡ଼ା ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ସିନୀବାଳୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହିଁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ତୃତୀୟ କନ୍ୟା।
ଯାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଵତୀଂ ଜନଃ କୁହକୁହାଯତେ। ଏକାନକେତି ଯାମାହୁଶ୍ଚତୁର୍ଥ୍ଯଙ୍ଗିରସଃ ସୁତା
ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯାହାକୁ ଏକାନକା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ କନ୍ୟା।
ପଞ୍ଚମ୍ଯର୍ଚିଷ୍ମତୀ ନାମ୍ନା ହଵିର୍ଭିଶ୍ଚ ହଵିଷ୍ମତୀ। ଷଷ୍ଠୀମ୍ଗିରସଃ କନ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯାମାହୁର୍ମହିଷ୍ମତୀମ୍
ପଞ୍ଚମ କନ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ଅର୍ଚ୍ଚିଷ୍ମତୀ, ହବି ଦ୍ୱାରା ହବିଷ୍ମତୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ସେ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଣ୍ୟବତୀ କନ୍ୟା ଯାହାକୁ ମହିଷ୍ମତୀ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ମହାମଖେଷ୍ଵାଙ୍ଗିରସୀ ଦୀପ୍ତିମତ୍ସୁ ମହୀଯତୀ। ମହାମତୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ସପ୍ତମୀ କଥ୍ଯତେ ସୁତା
ବଡ଼ ବଳିପୂଜାରେ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତି କନ୍ୟା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତିଶୟ ଉଜ୍ୱଳ; ସେ ମହାମତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସପ୍ତମ କନ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ବୃହସ୍ପତେଶ୍ଚାନ୍ଦ୍ରମସୀ ଭାର୍ଯାଽଽସୀଦ୍ଯା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଅଗ୍ନୀନ୍ସାଽଜନଯତ୍ପୁଣ୍ଯାନ୍ଷଡେକାଂ ଚାପି ପୁତ୍ରିକାମ୍
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଯଶସ୍ବିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ ଚାନ୍ଦ୍ରମସୀ; ସେ ଛଅ ଜଣ ଧର୍ମିକ ଅଗ୍ନି ଓ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।