ଭୂତେଷ୍ଵଭାଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଯେ ତୁ ବୁଦ୍ଧେଃ ପରଂ ଗତାଃ। ନ ଶୋଚନ୍ତି କୃତପ୍ରଜ୍ଞାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅସ୍ଥିରତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଶୋଚାମି ରମେ ଵିଦ୍ଵନ୍କାଲାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସ୍ଥିତୋସ୍ମ୍ଯହମ୍। ଏତୈର୍ନିଦର୍ଶନୈର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ନାଵସୀଦାମି ସତ୍ତମ
ହେ ପଣ୍ଡିତ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଠିକ୍ ସମୟର ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛି। ଏହି ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଆତ୍ମବଳ ହରାଏ ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କୃତପ୍ରଜ୍ଞୋସି ମେଧାଵୀ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଵିପୁଲା ତଵ। ପାପାନ୍ନିଵୃତ୍ତୋସି ସଦା ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧୋସି ଧର୍ମଵିତ୍
ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ତୁମେ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ କାମରୁ ଦୂରେ ରହ, ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛ।
ଆପୃଚ୍ଛେ ତ୍ଵାଂ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵାଂ ପରିରକ୍ଷତୁ। ଅପ୍ରମାଦସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧର୍ମେ ଧର୍ମଭୃତାଂଵର
ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଦାୟ ଦେଉଛି; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଧର୍ମ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ସଦା ସଚେତନ ରୁହ, ହେ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତଂ ଵ୍ଯାଧଃ କୃତାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚ ହ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଥୋ କୃତ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ସେ ଶିକାରୀ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି।' ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ତୁ ଗତ୍ଵାଦ୍ଵିଜଃ ସର୍ଵାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କୃତଵାଂସ୍ତଦା। ମାତାପିତୃଭ୍ଯାମନ୍ଧାଭ୍ଯାଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସୁସଂଶିତଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ଅନ୍ଧା ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ସେବା କଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ନିଖିଲେନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ପୃଷ୍ଟଵାନସି ଯଂ ତାତ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମଭୃତାଂଵର
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ଯେ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଳ୍ପ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ହେ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପତିଵ୍ରତାଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ସତ୍ତମ। ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଧର୍ମଵ୍ଯାଧେନ କୀର୍ତିତା
ପତିବ୍ରତା ଜନନୀର ମହିମା, ବ୍ରାହ୍ମଣର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଏବଂ ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିକାରୀ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଧର୍ମାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମମ୍। ସର୍ଵଧର୍ମଵିଦାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥିତଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଧର୍ମର କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଜାଣ, ତୁମେ ଏହା କହିଛ।
ସୁଖଶ୍ରାଵ୍ଯତଯା ଵିଦ୍ଵନ୍ମୁହୂର୍ତ ଇଵ ମେ ଗତଃ। ନ ହି ତୃପ୍ତୋସ୍ମି ଭଗଵଞ୍ଶୃଣ୍ଵାନୋ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଏତେ ସୁଖଦ ଲାଗିଲା ଯେ, ସମୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭଳି କଟିଗଲା; ହେ ଭଗବନ୍, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଶୁଣି ମୋର ମନ ତୃପ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵେମାଂ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତାଂ ଧର୍ମରାଜଃ କଥାଂ ଶୁଭାମ୍। ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତମୃଷିଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯମିଦଂ ତଦା
ଏହି ଶୁଭ ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁନିଥରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କଥମଗ୍ନିର୍ଵନଂ ଯାତଃ କଥଂ ଚାପ୍ଯଙ୍ଗିରାଃ ପୁରା। ନଷ୍ଟେଽଗ୍ନୌ ହଵ୍ଯମହଵଦଗ୍ନିର୍ଭୂତ୍ଵା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ଅଗ୍ନି କିପରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଅଙ୍ଗିରା କିପରି ଗଲେ? ଅଗ୍ନି ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେ କିପରି ହବ୍ୟାଗ୍ନି ହେଲେ?
ଅଗ୍ନିର୍ଯଦା ଚୈକ ଏଵ ବହୁତ୍ଵଂ ଚାସ୍ଯ କର୍ମସୁ। ଦୃଶ୍ଯତେ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵମେତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍
ହେ ଭଗବନ୍, ଅଗ୍ନି ଏକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବହୁ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି? ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
କୁମାରଶ୍ଚ ଯଥୋତ୍ପନ୍ନୋ ଯଥା ଚାଗ୍ନେଃ ସୁତୋଽଭଵତ୍। ଯଥା ରୁଦ୍ରାଚ୍ଚ ସଂଭୂତୋ ଗଙ୍ଗାଯାଂ କୃତ୍ତିକାସୁ ଚ
ସେ ଶିଶୁ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ କିପରି ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ? ସେ କିପରି ରୁଦ୍ର, ଗଙ୍ଗା ଏବଂ କୃତ୍ତିକାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?
ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରୋତୁଂ ଭାର୍ଗଵସତ୍ତମ। କୌତୂହଲସମାଵିଷ୍ଟୋ ଯାଥାତଥ୍ଯଂ ମହାମୁନେ
ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ସବୁ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ମୋର ମନ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ଯଥା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହୁତଵହସ୍ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଵନଂ ଗତଃ
ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା କୁହାଯାଏ: କିପରି କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ଯଥା ଚ ଭଗଵାନଗ୍ନିଃ ସ୍ଵଯମେଵାଙ୍ଗେରାଽଭଵତ୍। ସଂତାପଯଂଶ୍ଚ ପ୍ରଭଯା ନାଶଯଂସ୍ତିମିରାଵଲିମ୍
ଯେପରି ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ନିଜେ ଅଙ୍ଗିରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି ଆଲୋକ ଦେଲେ, ସେପରି...
ପୁରାଙ୍ଗିରା ମହାବାହୋ ଚଚାର ତପ ଉତ୍ତମମ୍। ଆଶ୍ରମସ୍ଥୋ ମହାଭାଗୋ ହଵ୍ଯଵାହଂ ଵିଶେଷଯନ୍। ଯଥାଗ୍ନିର୍ଭୂତ୍ଵା ତୁ ତଦା ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯକାଶଯତ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ବଳଶାଳୀ ଅଙ୍ଗିରା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ହବ୍ୟବାହନଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ହୋଇ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ।
ତପଶ୍ଚରଂସ୍ତୁ ହୁତଭୁକ୍ସଂତପ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ତେଜସା। ଭୃଶଂ ଗ୍ଲାନଶ୍ଚତେଜସ୍ଵୀ ନ ଚ କିଂଚିତ୍ପ୍ରଜଜ୍ଞିଵାନ୍
ଅଗ୍ନିଦେବ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ନିଜ ତେଜରେ ଜଳିଯାଇ ବହୁତ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ହ୍ରାସ ପାଇଲା ଏବଂ କିଛି ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ।
ଅଥ ସଂଚିନ୍ତଯାମାସ ଭଗଵାନ୍ହଵ୍ଯଵାହନଃ। ଅନ୍ଯୋଽଗ୍ନିରିଵ ଲୋକାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂପ୍ରକଲ୍ପିତଃ
ତାପରେ ଭଗବାନ ହବ୍ୟବାହନ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଗ୍ନି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ବୋଲି ଲାଗୁଛି।'
ଅଗ୍ନିତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରନଷ୍ଟଂ ହି ତପ୍ଯମାନସ୍ ମେ ତପଃ। କଥମଗ୍ନିଃ ପୁନରହଂ ଭଵେଯମିତି ଚିନ୍ତ୍ଯ ସଃ
'ମୋର ଅଗ୍ନି ଭାବ ହରାଇଯାଇଛି, କାରଣ ମୋର ତପସ୍ୟା ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଇଛି। କିପରି ପୁଣି ମୁଁ ଅଗ୍ନି ହେବି?'—ଏଭଳି ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦଗ୍ନିଵଲ୍ଲୋକାଂସ୍ତାପଯନ୍ତଂ ମହାମୁନିମ୍। ସୋପାସର୍ପଚ୍ଛନୈର୍ଭୀତସ୍ତମୁଵାଚ ତଦାଙ୍ଗିରାଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ଜଗତମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ତାପିତ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତେବେ ଅଙ୍ଗିରା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରମେଵ ଭଵସ୍ଵାଗ୍ନିସ୍ତ୍ଵଂ ପୁନର୍ଲୋକଭାଵନଃ। ଵିଜ୍ଞାତଶ୍ଚାସି ଲୋକେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ସଂସ୍ଥାନଚାରିଷୁ
'ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ନି ହେଇଯାଅ, ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କର। ତୁମେ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଗତି ଅଛି।'
ତ୍ଵମଗ୍ନେ ପ୍ରଥମଃ ସୃଷ୍ଟୋ ବ୍ର୍ହମଣା ତିମିରାପର୍ହଃ। ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ଶୀଘ୍ରମେଵ ତମୋ ନୁଦ
'ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଅନ୍ଧକାର ନାଶ କର। ତୁମର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯାଅ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କର।'
ନଷ୍ଟକୀର୍ତିରହଂ ଲୋକେ ଭଵାଞ୍ଜାତୋ ହୁତାଶନଃ। ଭଵନ୍ତମେଵ ଜ୍ଞାସ୍ଯନ୍ତି ପାଵକଂ ନ ତୁ ମାଂ ଜନାଃ
'ମୁଁ ଏହି ଜଗତରେ ମୋର କୀର୍ତି ହରାଇଛି, ତୁମେ ହୁତାଶନ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଲୋକେ ତୁମକୁ ପାବକ ବୋଲି ଜାଣିବେ, ମୋତେ ନୁହେଁ।'
ନିକ୍ଷିପମ୍ଯହମଗ୍ନିତ୍ଵଂ ତ୍ଵମଗ୍ନିଃ ପ୍ରଥମୋ ଭଵ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିତୀଯୋଽହଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯକ ଏଵ ଚ
'ମୁଁ ମୋର ଅଗ୍ନି ଭାବକୁ ଛାଡ଼ୁଛି, ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଅଗ୍ନି ହେଉ। ମୁଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେବି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ।'
କୁରୁ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଜାସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଭଵାଗ୍ନିସ୍ତିମିରାପହଃ। ମାଂ ଚ ଦେଵ କୁରୁଷ୍ଵାଗ୍ନେ ପ୍ରଥମଂ ପୁତ୍ରମଞ୍ଜସା
'ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଅ। ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବା ଅଗ୍ନି ହେଉ। ଏବଂ ଦେବତା ଅଗ୍ନି, ମୋତେ ତୁମର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଭାବେ ତୁରନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କର।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଙ୍ଗିରସୋ ଵାକ୍ଯଂ ଜାତଵେଦାସ୍ତଥାଽକରୋତ୍। ରାଜନ୍ଵୃହସ୍ପତିର୍ନାମ ତସ୍ଯାପ୍ଯଙ୍ଗିରସଃ ସୁତଃ
ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାତବେଦା ଏହିପରି କଲେ। ରାଜନ୍, ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ବୃହସ୍ପତି ହେଲା।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଥମଜଂ ତଂ ତୁ ଵହ୍ନେରଙ୍ଗିରସଂ ସୁତମ୍। ଉପେତ୍ଯ ଦେଵାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ କାରଣଂ ତତ୍ର ଭାରତ
ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କାରଣ ପଚାରିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସ ତୁ ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ଦେଵୈସ୍ତତ କାରଣମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ଦେଵାଶ୍ଚ ତଦ୍ଵଚୋଽଙ୍ଗିରସସ୍ତଦା
ସେ ଦେବତାମାନେ ପଚାରିଲେ, ତେବେ ସେ କାରଣ କହିଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ କଥା ମାନିଲେ।