କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ମେ ସର୍ଵମିତି ଚୋକ୍ତୋ ମଯା ମୁନିଃ
ମୁଁ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲି, 'ମୋ ସମସ୍ତ ଅପରାଧକୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ।'
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯମୃଷିର୍ମାଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଵ୍ଯାଧସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିତା କ୍ରୂର ଶୂଦ୍ରଯୋନାଵିତି ଦ୍ଵିଜ
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ସେ ଋଷି ମୋତେ କହିଲେ, 'ହେ କ୍ରୂର, ତୁମେ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମରେ ଏକ ଶିକାରୀ ହେବ।'
ଏଵଂ ଶପ୍ତୋଽହମୃଷିଣା ତଦା ଦ୍ଵିଜବରୋତ୍ତମ। ଅହଂ ପ୍ରାସାଦଯମୃଷିଂ ଗିରା ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶାପିତ ହେଲି, ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ସେ ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଋଷିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି।
ଅଜାନତା ମଯାଽକାର୍ଯମିଦମଦ୍ଯ କୃତଂ ମୁନେ। କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରସୀଦ ଭଗଵନ୍ନିତି
'ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନରେ ଏହି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି କରିଛି, ହେ ମୁନି। ଦୟାକରି ସମସ୍ତ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ହେ ଭଗବନ୍।'
ନାନ୍ଯଥା ଭଵିତା ଶାପ ଏଵମେତଦସଂଶଯମ୍। ଆନୃଶଂସ୍ଯାତ୍ତ୍ଵଂହକିଂଚିତ୍କର୍ତାଽନୁଗ୍ରହମଦ୍ଯ ତେ
'ଏହି ଶାପ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ; ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବ। ତଥାପି, ଦୟାବଶତଃ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉପକାର କରିବି।'
ଶୂଦ୍ରଯୋନ୍ଯାଂ ଵର୍ତମାନୋ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ହି ଭଵିଷ୍ଯସି। ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କରିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ
'ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବ।'
ତଯୋଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଯା ସିଦ୍ଧିଂ ମହତୀଂ ସମଵାପ୍ସ୍ଯସି। ଜାତିସ୍ମରଶ୍ ଭଵିତା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚୈଵ ଗମିଷ୍ଯସି
'ସେ ସେବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ। ତୁମେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରିପାରିବା, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।'
ଭୂତ୍ଵାଚ ଧାର୍ମିକୋ ଵ୍ଯାଧଃ ପିତ୍ରୋଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ। ଶାପକ୍ଷଯେ ତୁ ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଭଵିତାଽସି ପୁନର୍ଦ୍ଵିଜଃ
'ଧାର୍ମିକ ଶିକାରୀ ହୋଇ, ପିତାମାତାଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିବା ବେଳେ, ଶାପ ଶେଷ ହେଲେ ପୁଣି ଦ୍ବିଜ ହେବ।'
ଏଵଂ ଶପ୍ତଃ ପୁରା ତେନ ଋଷିଣାଽସ୍ମ୍ଯୁଗ୍ରତେଜସା। ପ୍ରସାଦଶ୍ଚ କୃତସ୍ତେନ ମମୈଵ ଦ୍ଵିପଦାଂଵର
ଏଭଳି ଭାବେ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଥିବା ସେ ଋଷି ମୋତେ ପୂର୍ବେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ମୋତେ ଦୟା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, ହେ ଦ୍ବିପଦମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶରଂ ଚୋଦ୍ଧୃତଵାନସ୍ମି ତସ୍ଯ ଵୈ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ଆଶ୍ରମଂ ଚ ମଯା ନୀତୋ ନ ଚ ପ୍ରାଣୈର୍ଵ୍ଯଯୁଜ୍ଯତ
ମୁଁ ସେଠାରୁ ବାଣ ଉତାରିଦେଲି, ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଗଲି; କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥା ମମ ପୁରାଽଭଵତ୍। ଅଭିତଶ୍ଚାପି ଗନ୍ତଵ୍ଯୋ ମଯା ସ୍ଵର୍ଗୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି, ଯେପରିକି ଏହା ପୂର୍ବେ ମୋ ସହ ଘଟିଥିଲା। ଏବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମତେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ।
ଏଵମେତାନି ପୁରୁଷା ଦୁଃଖାନି ଚ ସୁଖାନି ଚ। ଆପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହାବୁଦ୍ଧେ ନୋତ୍କଣ୍ଠାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଲୋକେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଦୁହିଁଟି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ତୁମେ ନିରାଶ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୁଷ୍କରଂ ହି କୃତଂକର୍ମ ଜାନତା ଜାତିମାତ୍ମନଃ। [ଲୋକଵୃତ୍ତାନ୍ତତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରାଯଣ ।।]
ତୁମେ ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ଜାଣି, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ରହି, ଲୋକର ତଥ୍ୟକୁ ବୁଝି, ଖୁବ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମ କରିଛ।
କର୍ମଦୋଷାଚ୍ଚ ଵୈ ଵିଦ୍ଵନ୍ନାତ୍ମଜାତିକୃତେନ ଵୈ। କଂଚିତ୍କାଲଂ ମୃଷ୍ଯତାଂ ଵୈ ତତୋସି ଭଵିତା ଦ୍ଵିଜଃ
ହେ ପଣ୍ଡିତ, କର୍ମର ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା, ଜନ୍ମର ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ତୁମେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହିବାକୁ ପଡିବ; ତାପରେ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବ।
ସାଂପ୍ରତଂ ଚ ମତୋ ମେଽସି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏବେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉଛ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପତନୀଯେଷୁ ଵର୍ତମାନୋ ଵିକର୍ମସୁ। ଦାମ୍ଭିକ୍ଵୋ ଦୁଷ୍କୃତପ୍ରାଯଃ ଶୂଦ୍ରେଣ ସଦୃଶୋ ଭଵେତ୍
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପରାଧ ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ଭଣ୍ଡା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥାଏ, ସେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ ହୋଇଯାଏ।
ଯସ୍ତୁ ଶୂଦ୍ରୋ ଦମେ ସତ୍ଯେ ଧର୍ମେ ଚ ସତତୋତ୍ଥିତଃ। ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମହଂ ମନ୍ଯେ ଵୃତ୍ତେନ ହି ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେ ଶୂଦ୍ର ସଦା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ରହେ, ସେଠିକି ମୁଁ ସେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଭାବେ; କାରଣ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ।
କର୍ମଦୋଷେଣ ଵିଷମାଂ ଗତିମାପ୍ତୋସି ଦାରୁଣାମ୍। କ୍ଷୀଣଦୋଷମହଂ ମନ୍ଯେ ଚାଭିତସ୍ତ୍ଵାଂ ନରୋତ୍ତମ
କର୍ମର ଦୋଷରୁ ତୁମେ କଷ୍ଟଦାୟକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ; କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମର ଦୋଷ କମିଯାଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।
କର୍ତୁମର୍ହସି ନୋତ୍କଣ୍ଠାଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧା ହ୍ଯଵିଷାଦିନଃ। ଲୋକଵୃତ୍ତାନ୍ତତତ୍ଵଜ୍ଞା ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରାଯଣାଃ
ତୁମେ ନିରାଶ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମ ପରି ଯେଉଁମାନେ ଲୋକର ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ଓ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ସେମାନେ କେବେ ନିରାଶ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରଜ୍ଞଯା ମାନସଂ ଦୁଃଖଂ ହନ୍ଯାଚ୍ଛାରୀରମୌଷଧୈଃ। ଏତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନସାମର୍ଥ୍ଯଂ ନ ବାଲୈ ସମତାମିଯାତ୍
ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମନର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ୍, ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ; ଏହି ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି, ଯାହା ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବେ ପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅନିଷ୍ଟସଂପ୍ରଯୋଗାଚ୍ଚ ଵିପ୍ରଯୋଗାତ୍ପ୍ରଯିସ୍ଯ ଚ। ମନୁଷ୍ଯା ମାନସୈର୍ଦୁଃଖୈର୍ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଚାଲ୍ପବୁଦ୍ଧଯଃ
ଅପ୍ରିୟ ସହିତ ମିଶିବା ଓ ପ୍ରିୟ ଥିବା ଜିନିଷ ଛାଡିବା ଦ୍ୱାରା, ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ମନର ଦୁଃଖରେ ପଡନ୍ତି।
ଗୁଣୈର୍ଭୂତାନି ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଵିଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ତଥୈଵ ଚ। ସର୍ଵାଣି ନୈତଦେକସ୍ଯ ଶୋକସ୍ଥାନଂ ହି ଵିଦ୍ଯତେ
ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମିଶନ୍ତି ଓ ଛିଡ଼ିଯାନ୍ତି; ଏହି ସବୁ କଥା କାହାରି ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ ନୁହେଁ।
ଅନିଷ୍ଟନାନ୍ଵିତଂ ପଶ୍ଯଂସ୍ତଥା କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିରଜ୍ଯତେ। ତତଶ୍ଚ ପ୍ରତିକୁର୍ଵନ୍ତି ଯଦି ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୁପକ୍ରମମ୍
ଯେଉଁଠି ଅପ୍ରିୟ ଲାଗିଥାଏ, ଦେଖିଲେ ଲୋକେ ଶୀଘ୍ର ଅସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ତାପରେ ଯଦି ଉପାୟ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ସମାଧାନ କରନ୍ତି।
ଶୋଚତୋ ନ ଭଵେତ୍କିଂଚିତ୍କେଵଲଂ ପରିତପ୍ଯତେ। ପରିତ୍ଯଜନ୍ତି ଯେ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଵାଽପ୍ଯୁଭଯଂ ନରାଃ
ଶୋକ କରିଲେ କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ, କେବଳ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ; ଯେମାନେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ, କିମ୍ବା ଦୁହିଁଟିକୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ତ ଏଵ ସୁଖମେଧନ୍ତେ ଜ୍ଞାନତୃପ୍ତା ମନୀଷିଣଃ। ଅସଂତୋଷପରା ମୂଢାଃ ସଂତୋଷଂ ଯାନତି ପଣ୍ଡିତାଃ
ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ସୁଖ ପାଆନ୍ତି; ମୂଢ଼ମାନେ ଅସନ୍ତୋଷରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସନ୍ତୋଷକୁ ଖୋଜନ୍ତି।
ଅସଂତୋଷସ୍ଯ ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ତସ୍ତୁଷ୍ଟିସ୍ତୁ ପରମଂ ସୁଖମ୍। ନ ଶୋଚନ୍ତି ଗତାଧ୍ଵାନଃ ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ପରମାଂ ଗତିଂ
ଅସନ୍ତୋଷର କେବେ ଶେଷ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତୋଷ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ; ଯେମାନେ ଜୀବନର ଗନ୍ତବ୍ୟ ସେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଖି ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଵିଷାଦେ ମନଃ କାର୍ଯଂ ଵିଷାଦୋ ଵିଷମୁତ୍ତମମ୍। ମାରଯତ୍ଯକୃତପ୍ରଜ୍ଞଂ ବାଲଂ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଵୋରଗଃ
ମନକୁ ନିରାଶାରେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ନିରାଶା ସବୁଠୁ ଭୟଙ୍କର ବିଷ; ଏହା ଅବୁଦ୍ଧିମାନକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଏ, ଯେପରି ରାଗି ନାଗ ଶିଶୁକୁ ମାରିଦିଏ।
ଯଂଵିଷାଦୋଽଭିଭଵତି ଵିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ତେଜସା ତସ୍ ହୀନସ୍ଯ ପୁରୁଷାର୍ଥୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଆସିଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ନିରାଶାରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିନଥାଏ।
ଅଵଶ୍ଯଂ କ୍ରିଯମାଣସ୍ କର୍ମଣୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଫଲମ୍। ନ ହି ନିର୍ଵେଦମାଗମ୍ଯ କିଂଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଶୋଭନମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କର୍ମର ଫଳ ଦେଖାଯାଏ; ନିରାଶାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ କେବେ ଭଲ କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ।
ଅଥାପ୍ଯୁପାଯଂ ପଶ୍ଯେତ ଦୁଃଖସ୍ ପରିମୋକ୍ଷଣେ। ଅଶୋଚନ୍ନାରଭେତୈଵ ଯୁକ୍ତଶ୍ଚାଵ୍ଯସନୀ ଭଵେତ୍
ଯଦି କେହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଉପାୟ ଦେଖେ, ସେ ଦୁଃଖ କରିବା ଛାଡ଼ି କାମ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ରହିବା ଦରକାର।