ନ ମ୍ରିଯେଯୁର୍ନ ଜୀର୍ଯୈଯୁଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵକାମିକାଃ। ନାପ୍ରିଯଂ ପ୍ରତିପଶ୍ଯେଯୁର୍ଵିଧିଶ୍ଚ ଯଦି ନୋ ଭଵେତ୍
ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ନଥାନ୍ତା, ତେବେ କେହି ମରିନାହାନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧ ହେନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇଯାନ୍ତା, ଏବଂ କେହି ଅପ୍ରିୟ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ଉପର୍ଯୁପରି ଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵୋ ଗନ୍ତୁଂ ସମୀହତେ। ଯତତେ ଚ ଯଥାଥକ୍ତି ନ ଚ ତଦ୍ଵର୍ତତେ ତଥା
ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଉପରେ ଉପରେ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଚାହିଁଥିବା ପରି ହୁଏନାହିଁ।
ବହଵଃ ସଂପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତୁଲ୍ଯନକ୍ଷତ୍ରମଙ୍ଗଲାଃ। ମହତ୍ତୁ ଫଲଵୈଷମ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କର୍ମସିଦ୍ଧିଷୁ
ଅନେକ ଲୋକ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯେମାନେ ସମାନ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ରଖିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କର୍ମର ଫଳରେ ବଡ଼ ଅସମତା ଦେଖାଯାଏ।
ନ କେଚିଦୀଶତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ଵଯଂଗ୍ରାହ୍ଯସ୍ଯ ସତ୍ତମ। କର୍ମଣାଂ ପ୍ରାକୃତାନାଂ ଵୈ ଇହ ସିଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେହି ନିଜର ଉପଲବ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ ନୁହଁନ୍ତି; ଏଠାରେ ସାଧାରଣ କର୍ମର ସଫଳତା ଅନିଶ୍ଚିତ ଦେଖାଯାଏ।
ତଥା ଶ୍ରୁତିରିଯଂବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜୀଵଃ କିଲ ସନାତନଃ। ଶରୀରମଧ୍ରୁଵଂ ଲୋକେ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାମିହ
ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆତ୍ମା ନିଜେ ସନାତନ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶରୀର ଅସ୍ଥିର।
ଵଧ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ ତୁ ଦେହନାଶୋ ଭଵତ୍ଯୁତ। ଜୀଵଃ ସଂକ୍ରମତେଽନ୍ଯତ୍ରକର୍ମବନଧନିବନ୍ଧନଃ
ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଶରୀରର ନାଶ ହୁଏ, ଆତ୍ମା କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ଅନ୍ୟ ଠାରେ ଯାଇଥାଏ।
କଥଂ ଧର୍ମଵିଦାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀଵୋ ଭଵତି ଶାଶ୍ଵତଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଵଦତାଂଵର
ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆତ୍ମା କିପରି ଚିରନ୍ତନ ହୁଏ? ମୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଉତ୍ତମ କଥା କହିଥିବା।
ନ ଜୀଵନାଶୋସ୍ତି ହି ଦେହଭେଦେ ମିଥ୍ଯୈତଦାହୁର୍ମ୍ରିଯତୀତି ମୂଢାଃ। ଜୀଵସ୍ତୁ ଦେହାନ୍ତରିତଃ ପ୍ରଯାତି ଦଶାର୍ଧତୈଵାସ୍ ଶରୀରଭେଦଃ
ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଆତ୍ମାର ନାଶ ନାହିଁ; ମୂଢ଼ମାନେ 'ମେଳିଯାଏ' ଭାବି କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଭୁଲ। ଆତ୍ମା ଶରୀରରୁ ଅଲଗା ହେଇ ଚାଲିଯାଏ; ନଷ୍ଟ ହୁଏ କେବଳ ଶରୀର।
ଅନ୍ଯୋ ହି ନାଶ୍ନାତି କୃତଂ ହି କର୍ମ ମନୁଷ୍ଯଲୋକେ ମନୁଜସ୍ କଶ୍ଚିତ୍। ଯତ୍ତେନ କିଂଚିଦ୍ଧି କୃତଂହି କର୍ମ ତଦଶ୍ନୁତେ ନାସ୍ତି କୃତସ୍ଯ ନାଶଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଜଗତରେ କେହି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେନାହିଁ; ଯେ କର୍ମ କରିଛି, ସେ ନିଜେ ତାହା ଭୋଗ କରେ — କର୍ମର ନାଶ ନାହିଁ।
ସୁପୁଣ୍ଯଶୀଲା ହି ଭଵନ୍ତି ପୁଣ୍ଯା ନରାଧମାଃ ପାପକୃତୋ ଭଵନ୍ତି। ନରୋଽନୁଯାତସ୍ତ୍ଵିହ କର୍ମଭିଃ ସ୍ଵୈ- ସ୍ତତଃ ସମୁତ୍ପଦ୍ଯତି ଭାଵିତସ୍ତୈଃ
ଯେମାନେ ଉତ୍ତମ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତି; ଅପକର୍ମ କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅଧମ ହୁଅନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମକୁ ଅନୁସରି ଏଠାରେ ଚାଲିଥାଏ, ଏବଂ ସେହି କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ।
କଥଂ ସଂଭଵତେ ଯୋନୌ କଥଂ ଵା ପୁଣ୍ଯପାପଯୋଃ। ଜାତୀଃ ପୁଣ୍ଯା ହ୍ଯପୁଣ୍ଯାଶ୍ କଥଂ ଗଚ୍ଛତି ସତ୍ତମ
ଯୋନିରେ କିପରି ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ କିପରି କାମ କରେ? ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଜନ୍ମ କିପରି ହୁଏ, ଉତ୍ତମ?
ଗର୍ଭାଧାନସମାଯୁକ୍ତଂ କର୍ମେଦଂ ସଂପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ସମାସେନ ତୁ ତେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହି କର୍ମ ଗର୍ଭାଧାନ ସହିତ ଜଡିତ ଦେଖାଯାଏ; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୀଘ୍ର କହିଦେବି।
ଯଥା ସଂଭୃତସଂଭାରଃ ପୁନରେଵ ପ୍ରଜାଯତେ। ଶୁଭକୃଚ୍ଛୁଭଯୋନୀଷୁ ପାପକୃତ୍ପାପଯୋନିଷୁ
ଯେପରି ଜଣେ ଜଣେ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ତେଣୁ ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭଲ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ମନ୍ଦ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ମନ୍ଦ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଶୁଭୈଃ ପ୍ରଯୋଗୈର୍ଦେଵତ୍ଵଂଵ୍ଯାମିଶ୍ରୈର୍ମାନୁଷୋ ଭଵେତ୍। ମୋହନୀଯୈର୍ଵିଯୋନୀଷୁ ତ୍ଵଧୋଗାମୀ ଚ କିଲ୍ବିଷୈଃ
ସୁଧା ମନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ହେବା ଯାଏ; ମିଶ୍ର କାମ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ହେବା ଯାଏ; ଭ୍ରମ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିଲେ ନିମ୍ନ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ।
ଜାତିମୃତ୍ଯୁଜରାଦୁଃଖୈଃ ସତତଂ ସମଭିଦ୍ରୁତଃ। ସଂସାରେ ପଚ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଦୋଷୈରାତ୍ମକୃତୈର୍ନରଃ
ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖରେ ସଦା ପୀଡିତ ହେଇ, ନର ନିଜ କାମର ଦୋଷରେ ସଂସାରରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିସହସ୍ରାଣି ଗତ୍ଵା ନରକମେଵ ଚ। ଜୀଵାଃ ସଂପରିଵର୍ତନ୍ତେ କର୍ମବନ୍ଧନିବନ୍ଧନାଃ
ହଜାର ହଜାର ପଶୁ ଗର୍ଭ ଓ ନରକ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଜୀବ କର୍ମର ଜାଲରେ ବାନ୍ଧି ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥାଏ।
ଜନ୍ତୁସ୍ତୁ କର୍ମଭିସ୍ତୈସ୍ତୈଃ ସ୍ଵକୃତୈଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ଦୁଃଖିତଃ। ତଦ୍ଦୁଃଖପ୍ରତିଘାତାର୍ଥମପୁଣ୍ଯାଂ ଯୋନିମାପ୍ନୁତେ
ଜନ୍ତୁ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ସେଇ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଦୁଃଖଦାୟକ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତତଃ କର୍ମ ସମାଦତ୍ତେ ପୁନରନ୍ଯନ୍ନଵଂ ବହୁ। ପଚ୍ଯତେ ତୁ ପୁନସ୍ତେନ ଭୁକ୍ତ୍ଵାଽପଥ୍ଯମିଵାତୁରଃ
ପରେ, ଏକାଉ ନୂତନ କାମ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ କାମରେ ପୁନି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ, ଯେପରି ରୋଗୀ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଖାଇ ଦୁଃଖ ପାଏ।
ଅଜସ୍ରମେଵ ଦୁଃଖାର୍ତୋଽଦୁଃଖିତଃ ସୁଖିସଂଜ୍ଞିତଃ। ତତୋ ନିଵୃତ୍ତବନ୍ଧତ୍ଵାତ୍କର୍ମଣାମୁଦଯାଦପି
ସେ ସଦା ଦୁଃଖରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ, ଦୁଃଖ ନଥିଲେ ନିଜକୁ ସୁଖୀ ଭାବେ ଭାବେ, କର୍ମରେ ବାନ୍ଧି ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ପରିକ୍ରାମତି ସଂସାରେ ଚକ୍ରଵଦ୍ବହୁଵେଦନଃ। ସ ଚେନ୍ନିଵୃତ୍ତବନ୍ଧସ୍ତୁ ଵିଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚାପି କର୍ମଭିଃ
ସେ ସଂସାରର ଚକ୍ରରେ ଘୂରିଘୂରି ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ; କର୍ମର ବାନ୍ଧନ ଛାଡି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ—
ତପୋଯୋଗସମାରମ୍ଭଂ କୁରୁତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। କର୍ମଭିର୍ବହୁଭିଶ୍ଚାପି ଲୋକାନଶ୍ନାତି କର୍ମଭିଃ
—ସେ ତପ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ କାମରେ ଲୋକର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ।
[ସ ଚେନ୍ନିଵୃତ୍ତବନ୍ଧସ୍ତୁ ଵିଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚାପି କର୍ମଭିଃ।] ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସୁକୃତାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଯତ୍ରଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
କର୍ମର ବାନ୍ଧନ ଛାଡି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ସେ ଭଲ ଲୋକର ଲୋକ ପାଏ, ଏଠାରୁ ଗଲା ପରେ ଦୁଃଖ କରେ ନାହିଁ।
ପାପଂ କୁର୍ଵନପୁଣ୍ଯଵୃତ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯାନ୍ତଂ ନ ଗଚ୍ଛତି। `ପୁଣ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ପୁଣ୍ଯଵୃତ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯାନ୍ତଂ ନ ଗଚ୍ଛତି'। ତସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯତେତ୍କର୍ତୁଂ ଵର୍ଜଯୀତ ଚ ପାପକମ୍
ପାପ କରୁଥିବା ଓ ଅପୁଣ୍ୟ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ପୁଣ୍ୟର ଶେଷ ପାଏ ନାହିଁ; ପୁଣ୍ୟ କରୁଥିବା ଓ ପୁଣ୍ୟ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ପୁଣ୍ୟର ଶେଷ ପାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ମନ୍ଦ କାମ ଛାଡିବା ଉଚିତ।
ଅନସୂଯୁଃ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ କଲ୍ଯାଣାନ୍ଯେଵ ସେଵତେ। ସୁଖାନି ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ଲଭତେ ନରଃ
ଯେ ଅନ୍ୟର ଉପରେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରେ ନାହିଁ ଓ କୃତଜ୍ଞ, ସେ ସଦା ଭଲ କାମ କରେ; ସେ ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।
ସଂସ୍କୃତସ୍ଯ ଚ ଦାନ୍ତସ୍ ନିଯତସ୍ଯ ଯତାତ୍ମନଃ। ପ୍ରାଜ୍ଞାସ୍ଯାନନ୍ତରା ଵୃତ୍ତିରିହି ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ଯେ ଶିକ୍ଷିତ, ନିୟମିତ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରେ।
ସତାଂ ଧର଼୍ମେଣ ଵର୍ତେତ କ୍ରିଯାଂ ଶିଷ୍ଟଵଦାଚରେତ୍। ଅସଂକ୍ଲେଶେନ ଲୋକସ୍ଯ ଵୃତ୍ତିଂ ଲିପ୍ସେତ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ
ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଧର୍ମରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ; ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ଜୀବିକା ଚାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ସନ୍ତି ହ୍ଯାଗମଵିଜ୍ଞାନାଃ ଶିଷ୍ଟାଃ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ। ସ୍ଵଧର୍ମେଣ କ୍ରିଯା ଲୋକେ କୁର୍ଵାଣାସ୍ତେ ହ୍ଯସଂକରାଃ
ଅନେକ ଶିଷ୍ଟ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଅଛନ୍ତି; ଯେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଏହି ଜଗତରେ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମେଣ ରମତେ ଧର୍ମଂ ଚୈଵୋପଜୀଵତି। ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମାଦଵାପ୍ତେନ ଧନନ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଜ୍ଞାନୀ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ ଓ ଧର୍ମରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି; ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯୈଵ ସିଂଚତେ ମୂଲଂ ଗୁଣାନ୍ପଶ୍ଯତି ଯତ୍ର ଵୈ। ଧର୍ମାତ୍ମା ଭଵତି ହ୍ଯେଵଂ ଚିତ୍ତଂ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତି। ସ ମିତ୍ରଜନସଂତୁଷ୍ଟ ଇହ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ନନ୍ଦତି
ଯେଠାରେ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ମୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏପରି ଧର୍ମାତ୍ମା ହେବା ଯାଏ, ମନ ଶାନ୍ତି ହୁଏ, ମିତ୍ର ଓ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏଠି ଓ ପରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରେ।
ଶବ୍ଦଂ ସ୍ପର୍ଶଂ ତଥା ରୂପଂ ଗନ୍ଧାନିଷ୍ଟାଂସ୍ଚ ସତ୍ତମ। ପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ ଲଭତେ ଚାପି ଧର୍ମସ୍ଯୈତତ୍ଫଲଂ ଵିଦୁଃ
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ଓ ରସନିୟ ଗନ୍ଧ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା—ଏହି ସବୁ ଧର୍ମର ଫଳ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।