ସଂଯତାଶ୍ଚାପି ଦକ୍ଷାଶ୍ଚ ମତିମନ୍ତଶ୍ଚ ମାନଵାଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନିଷ୍ଫଲାଃ ସନ୍ତଃ ପ୍ରହୀଣାଃ ସର୍ଵକର୍ମଭିଃ
ସଂୟମୀ, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଫଳହୀନ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ।
ଭୂତାନାମପରଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଧିଂସାଯାଂ ସତତୋତ୍ଥିତଃ। ଵଞ୍ଚନାଯାଂ ଚ ଲୋକସ୍ଯ ସ ସୁଖେନୈଵ ଯୁଜ୍ଯତେ
କେହି ଜଣେ ସଦା ଜୀବମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେବାରେ ଲାଗିଥାଏ, ତଥାପି ସେ ସହଜରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ।
ଅଚେଷ୍ଟମପି ଚାସୀନଂ ଶ୍ରୀଃ କଂଚିଦୁପତିଷ୍ଠତି। କଶ୍ଚିତ୍କର୍ମାଣି କୁର୍ଵନ୍ହି ନ ପ୍ରାପ୍ଯମଧିଗଚ୍ଛତି
କେହି ଜଣେ କିଛି କରିନଥିବା ଏବଂ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ଆସିଥାଏ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନଥିବା ଫଳ ପାଇନଥାଏ।
ଦେଵାନିଷ୍ଟ୍ଵା ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା କୃପଣୈଃ ପୁତ୍ରଗୃଧ୍ନୁଭିଃ। ଦଶମାସଧୃତା ଗର୍ଭା ଜାଯନ୍ତେ କୁଲପାଂସନାଃ
ଦେବତାମାନେକୁ ପୂଜା କରି ଏବଂ ତପସ୍ୟା କରି, କିଛି ଦୁଃଖୀ ଏବଂ ପୁଅ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ ଦଶ ମାସ ଗର୍ଭ ଧରି ଏମିତି ସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଗୋତିଏ ପରିବାରର ଅପମାନ।
ଅପରେ ଧନଧାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭୋଗୈଶ୍ଚ ପିତୃସଂଚିତୈଃ। ଵିପୁଲୈରଭିଜାଯନ୍ତେ ଲବ୍ଧାସ୍ତୈରେଵ ମଙ୍ଗଲୈଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା ଅଧିକ ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଭୋଗବିଲାସରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ସେହି ଶୁଭ ଜିନିଷଗୁଡିକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ନ ଦେହଜା ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଵ୍ଯାଧଯୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ'। କର୍ମଜା ହି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ରୋଗା ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରୋଗ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରୋଗ କର୍ମରୁ ହୁଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଆଧିଭିଶ୍ଚୈଵ ବାଧ୍ଯନ୍ତେ ଵ୍ଯାଲୈଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗା ଇଵ। ଵ୍ଯାଧଯୋ ଵିନିଵାର୍ଯନ୍ତେ ମୃଗା ଵ୍ଯାଧୈରିଵ ଦ୍ଵିଜ
ଯେପରି ଛୋଟ ପଶୁମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ମନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ଦ୍ୱିଜ, ରୋଗମାନେ ଶିକାରୀମାନେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଯେପରି ଦୂର କରନ୍ତି, ସେପରି ଦୂର ହୁଅନ୍ତି।
ଯେଷାମସ୍ତି ଚ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଗ୍ରହଣୀରୋଗପୀଡିତାଃ। ନ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ତେ ଭୋକ୍ତୁଂ ଚେଷ୍ଟିତଂ ପୂର୍ଵକର୍ମଯା
ଯେମାନେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ରଖିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗ୍ରହଣୀ ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ସେମାନେ ଏହା ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ — ଏହା ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ଅପରେ ବାହୁବଲିନଃ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତି ବହଵୋ ଜନାଃ। ଦୁଃଖେନ ଚାଧିଗଚ୍ଛନତି ଭୋଜନଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଅନ୍ୟମାନେ ଦେହରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ଲୋକ କଷ୍ଟରେ ଖାଦ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇତି ଲୋକମନାକ୍ରନ୍ଦଂ ଦେହଶଙ୍କାପରିପ୍ଲୁତମ୍। ସ୍ରୋତସାଽସକୃଦାକ୍ଷିପ୍ତଂ ହ୍ରିଯମାଣଂ ବଲୀଯସା
ଏଭଳି, ଏହି ଜଗତ ଦୁଃଖ ଓ ଶରୀର ଭୟରେ ଭରିଯାଇଛି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାରାରେ ପୁନପୁନ ଭାସିଯାଉଛି।
ନ ମ୍ରିଯେଯୁର୍ନ ଜୀର୍ଯୈଯୁଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵକାମିକାଃ। ନାପ୍ରିଯଂ ପ୍ରତିପଶ୍ଯେଯୁର୍ଵିଧିଶ୍ଚ ଯଦି ନୋ ଭଵେତ୍
ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ନଥାନ୍ତା, ତେବେ କେହି ମରିନାହାନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧ ହେନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇଯାନ୍ତା, ଏବଂ କେହି ଅପ୍ରିୟ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ଉପର୍ଯୁପରି ଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵୋ ଗନ୍ତୁଂ ସମୀହତେ। ଯତତେ ଚ ଯଥାଥକ୍ତି ନ ଚ ତଦ୍ଵର୍ତତେ ତଥା
ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଉପରେ ଉପରେ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଚାହିଁଥିବା ପରି ହୁଏନାହିଁ।
ବହଵଃ ସଂପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତୁଲ୍ଯନକ୍ଷତ୍ରମଙ୍ଗଲାଃ। ମହତ୍ତୁ ଫଲଵୈଷମ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କର୍ମସିଦ୍ଧିଷୁ
ଅନେକ ଲୋକ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯେମାନେ ସମାନ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ରଖିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କର୍ମର ଫଳରେ ବଡ଼ ଅସମତା ଦେଖାଯାଏ।
ନ କେଚିଦୀଶତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ଵଯଂଗ୍ରାହ୍ଯସ୍ଯ ସତ୍ତମ। କର୍ମଣାଂ ପ୍ରାକୃତାନାଂ ଵୈ ଇହ ସିଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେହି ନିଜର ଉପଲବ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ ନୁହଁନ୍ତି; ଏଠାରେ ସାଧାରଣ କର୍ମର ସଫଳତା ଅନିଶ୍ଚିତ ଦେଖାଯାଏ।
ତଥା ଶ୍ରୁତିରିଯଂବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜୀଵଃ କିଲ ସନାତନଃ। ଶରୀରମଧ୍ରୁଵଂ ଲୋକେ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାମିହ
ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆତ୍ମା ନିଜେ ସନାତନ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶରୀର ଅସ୍ଥିର।
ଵଧ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ ତୁ ଦେହନାଶୋ ଭଵତ୍ଯୁତ। ଜୀଵଃ ସଂକ୍ରମତେଽନ୍ଯତ୍ରକର୍ମବନଧନିବନ୍ଧନଃ
ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଶରୀରର ନାଶ ହୁଏ, ଆତ୍ମା କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ଅନ୍ୟ ଠାରେ ଯାଇଥାଏ।
କଥଂ ଧର୍ମଵିଦାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀଵୋ ଭଵତି ଶାଶ୍ଵତଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଵଦତାଂଵର
ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆତ୍ମା କିପରି ଚିରନ୍ତନ ହୁଏ? ମୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଉତ୍ତମ କଥା କହିଥିବା।
ନ ଜୀଵନାଶୋସ୍ତି ହି ଦେହଭେଦେ ମିଥ୍ଯୈତଦାହୁର୍ମ୍ରିଯତୀତି ମୂଢାଃ। ଜୀଵସ୍ତୁ ଦେହାନ୍ତରିତଃ ପ୍ରଯାତି ଦଶାର୍ଧତୈଵାସ୍ ଶରୀରଭେଦଃ
ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଆତ୍ମାର ନାଶ ନାହିଁ; ମୂଢ଼ମାନେ 'ମେଳିଯାଏ' ଭାବି କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଭୁଲ। ଆତ୍ମା ଶରୀରରୁ ଅଲଗା ହେଇ ଚାଲିଯାଏ; ନଷ୍ଟ ହୁଏ କେବଳ ଶରୀର।
ଅନ୍ଯୋ ହି ନାଶ୍ନାତି କୃତଂ ହି କର୍ମ ମନୁଷ୍ଯଲୋକେ ମନୁଜସ୍ କଶ୍ଚିତ୍। ଯତ୍ତେନ କିଂଚିଦ୍ଧି କୃତଂହି କର୍ମ ତଦଶ୍ନୁତେ ନାସ୍ତି କୃତସ୍ଯ ନାଶଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଜଗତରେ କେହି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେନାହିଁ; ଯେ କର୍ମ କରିଛି, ସେ ନିଜେ ତାହା ଭୋଗ କରେ — କର୍ମର ନାଶ ନାହିଁ।
ସୁପୁଣ୍ଯଶୀଲା ହି ଭଵନ୍ତି ପୁଣ୍ଯା ନରାଧମାଃ ପାପକୃତୋ ଭଵନ୍ତି। ନରୋଽନୁଯାତସ୍ତ୍ଵିହ କର୍ମଭିଃ ସ୍ଵୈ- ସ୍ତତଃ ସମୁତ୍ପଦ୍ଯତି ଭାଵିତସ୍ତୈଃ
ଯେମାନେ ଉତ୍ତମ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତି; ଅପକର୍ମ କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅଧମ ହୁଅନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମକୁ ଅନୁସରି ଏଠାରେ ଚାଲିଥାଏ, ଏବଂ ସେହି କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ।
କଥଂ ସଂଭଵତେ ଯୋନୌ କଥଂ ଵା ପୁଣ୍ଯପାପଯୋଃ। ଜାତୀଃ ପୁଣ୍ଯା ହ୍ଯପୁଣ୍ଯାଶ୍ କଥଂ ଗଚ୍ଛତି ସତ୍ତମ
ଯୋନିରେ କିପରି ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ କିପରି କାମ କରେ? ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଜନ୍ମ କିପରି ହୁଏ, ଉତ୍ତମ?
ଗର୍ଭାଧାନସମାଯୁକ୍ତଂ କର୍ମେଦଂ ସଂପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ସମାସେନ ତୁ ତେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହି କର୍ମ ଗର୍ଭାଧାନ ସହିତ ଜଡିତ ଦେଖାଯାଏ; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୀଘ୍ର କହିଦେବି।
ଯଥା ସଂଭୃତସଂଭାରଃ ପୁନରେଵ ପ୍ରଜାଯତେ। ଶୁଭକୃଚ୍ଛୁଭଯୋନୀଷୁ ପାପକୃତ୍ପାପଯୋନିଷୁ
ଯେପରି ଜଣେ ଜଣେ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ତେଣୁ ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭଲ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ମନ୍ଦ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ମନ୍ଦ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଶୁଭୈଃ ପ୍ରଯୋଗୈର୍ଦେଵତ୍ଵଂଵ୍ଯାମିଶ୍ରୈର୍ମାନୁଷୋ ଭଵେତ୍। ମୋହନୀଯୈର୍ଵିଯୋନୀଷୁ ତ୍ଵଧୋଗାମୀ ଚ କିଲ୍ବିଷୈଃ
ସୁଧା ମନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ହେବା ଯାଏ; ମିଶ୍ର କାମ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ହେବା ଯାଏ; ଭ୍ରମ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିଲେ ନିମ୍ନ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ।
ଜାତିମୃତ୍ଯୁଜରାଦୁଃଖୈଃ ସତତଂ ସମଭିଦ୍ରୁତଃ। ସଂସାରେ ପଚ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଦୋଷୈରାତ୍ମକୃତୈର୍ନରଃ
ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖରେ ସଦା ପୀଡିତ ହେଇ, ନର ନିଜ କାମର ଦୋଷରେ ସଂସାରରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିସହସ୍ରାଣି ଗତ୍ଵା ନରକମେଵ ଚ। ଜୀଵାଃ ସଂପରିଵର୍ତନ୍ତେ କର୍ମବନ୍ଧନିବନ୍ଧନାଃ
ହଜାର ହଜାର ପଶୁ ଗର୍ଭ ଓ ନରକ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଜୀବ କର୍ମର ଜାଲରେ ବାନ୍ଧି ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥାଏ।
ଜନ୍ତୁସ୍ତୁ କର୍ମଭିସ୍ତୈସ୍ତୈଃ ସ୍ଵକୃତୈଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ଦୁଃଖିତଃ। ତଦ୍ଦୁଃଖପ୍ରତିଘାତାର୍ଥମପୁଣ୍ଯାଂ ଯୋନିମାପ୍ନୁତେ
ଜନ୍ତୁ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ସେଇ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଦୁଃଖଦାୟକ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତତଃ କର୍ମ ସମାଦତ୍ତେ ପୁନରନ୍ଯନ୍ନଵଂ ବହୁ। ପଚ୍ଯତେ ତୁ ପୁନସ୍ତେନ ଭୁକ୍ତ୍ଵାଽପଥ୍ଯମିଵାତୁରଃ
ପରେ, ଏକାଉ ନୂତନ କାମ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ କାମରେ ପୁନି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ, ଯେପରି ରୋଗୀ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଖାଇ ଦୁଃଖ ପାଏ।
ଅଜସ୍ରମେଵ ଦୁଃଖାର୍ତୋଽଦୁଃଖିତଃ ସୁଖିସଂଜ୍ଞିତଃ। ତତୋ ନିଵୃତ୍ତବନ୍ଧତ୍ଵାତ୍କର୍ମଣାମୁଦଯାଦପି
ସେ ସଦା ଦୁଃଖରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ, ଦୁଃଖ ନଥିଲେ ନିଜକୁ ସୁଖୀ ଭାବେ ଭାବେ, କର୍ମରେ ବାନ୍ଧି ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ପରିକ୍ରାମତି ସଂସାରେ ଚକ୍ରଵଦ୍ବହୁଵେଦନଃ। ସ ଚେନ୍ନିଵୃତ୍ତବନ୍ଧସ୍ତୁ ଵିଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚାପି କର୍ମଭିଃ
ସେ ସଂସାରର ଚକ୍ରରେ ଘୂରିଘୂରି ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ; କର୍ମର ବାନ୍ଧନ ଛାଡି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ—