ସ ମାସଂ ଦଦତୋ ହ୍ଯନ୍ନଂ ରନ୍ତିଦେଵସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ। ଅତୁଲା କୀର୍ତିରଭଵନ୍ନୃପସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ରନ୍ତିଦେବ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ସମତୁଳନାହୀନ ହୋଇଗଲା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ଚ ପଶଵୋ ଵଧ୍ଯନ୍ତ ଇତି ନିତ୍ଯଶଃ। ଅଗ୍ନଯୋ ମାଂସକାମାଶ୍ଚଇତ୍ଯପି ଶ୍ରୂଯତେ ଶ୍ରୁତିଃ
ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ପ୍ରତିଦିନ ପଶୁମାନେ ବଧ ହୁଅନ୍ତି; ଅଗ୍ନିମାନେ ମାଂସ ଚାହାନ୍ତି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି।
ଯଜ୍ଞେଷୁ ପଶଵୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵଧ୍ଯନ୍ତେ ସତତଂ ଦ୍ଵିଜୈଃ। ସଂସ୍କୃତାଃ କିଲ ମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ତେଽପି ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୁଵନ୍
ଯଜ୍ଞରେ, ଦ୍ୱିଜ, ପଶୁମାନେ ସଦା ବଧ ହୁଅନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାରିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଯଦି ନୈଵାଗ୍ନଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମାଂସକାମାଽଭଵନ୍ପୁରା। ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ନୈଵାଭଵନ୍ମାଂସଂ କସ୍ଯଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଯଦି ପୁରାତନ କାଳରେ ଅଗ୍ନିମାନେ ମାଂସ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ କେହି ମାଂସକୁ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ନେଇନଥାନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅତ୍ରାପି ଵିଧିରୁକ୍ତଶ୍ ମୁନିଭିର୍ମାଂସଭକ୍ଷଣେ
ଏଠି ମଧ୍ୟ ମାଂସ ଖାଇବା ନିୟମ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଦେଵତାନାଂ ପିତୃଣାଂ ଚ ଶୁଙ୍କ୍ତେ ଦତ୍ତ୍ଵାଽପିଯଃ ସଦା। ଯଥାଵିଧି ଯଥାଶ୍ରଦ୍ଧଂ ନ ସ ଦୁଷ୍ଯେତ ଭକ୍ଷଣାତ୍
ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଯଥାନିୟମ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅଫରିଂ ଦେଇ, ଅପର ଦାନ କରି, ଖାଇବାରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ୟତା ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜ।
ଅମାଂସାଶୀ ଭଵତ୍ଯେଵମିତ୍ଯପି ଶ୍ରୂଯତେ ଶ୍ରୁତିଃ। ଭାର୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଋତୌ ଭଵତି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ମାଂସ ନ ଖାଇଥିବା ଲୋକ ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଋତୁକାଳରେ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଥାଏ।
ସତ୍ଯାନୃତେ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଅତ୍ରାପି ଵିଧିରୁଚ୍ଯତେ। ସୌଦାସେନ ତଦା ରାଜ୍ଞା ମାନୁଷା ଭକ୍ଷିତା ଦ୍ଵିଜ। ଶାପାଭିଭୂତେନ ଭୃଶମତ୍ର କିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟକୁ ବିଚାର କରି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ନିୟମ କହାଯାଇଛି; ରାଜା ସୌଦାସ ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଏକଥିରେ ମାନବ ମାଂସ ଖାଇଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜ; ଏହା ବିଷୟରେ ତୁମର କଣ ମତ?
ସ୍ଵଧର୍ମ ଇତିକୃତ୍ଵା ତୁ ନ ତ୍ଯଜାମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ପୁରା କୃତମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରଜୀଵାମ୍ଯେତେନ କର୍ମଣା
ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବି ଏହାକୁ ଛାଡି ନାହିଁ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପୂର୍ବରୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ମୁଁ ଏହାରେ ରଜନୀଗନ୍ଧା ପ୍ରଭାବରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ରହିଛି।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ତ୍ଯଜତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନଧର୍ମ ଇହ ଦୃଶ୍ଯତେ। ସ୍ଵକର୍ମନିରତୋ ଯସ୍ତୁ ଧର୍ମଃ ସ ଇତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଛାଡିବା ଅଧର୍ମ ଭାବିଯାଏ; ଯେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ, ସେହି ହେଉଛି ଧର୍ମ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
କୁଲେ ହି ଵିହିତଂ କର୍ମ ଦେହୀ ତଂ ନ ଵିମୁଞ୍ଚତି। ଧାତ୍ରା ଵିଧିରଯଂ ଦୃଷ୍ଟୋ ବହୁଧା କର୍ମନିର୍ମଯେ
ଜନ୍ମ କୁଳରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଦେହୀ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡି ନାହିଁ; ଏହି ନିୟମ ଧାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯସ୍ତୁ ଭଵେଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଵିନିଶ୍ଚଯେ। କଥଂ କର୍ମ ଶୁଭଂ କୁର୍ଯାଂ କଥଂ ମୁଚ୍ଯେ ପରାଭଵାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମ ନିର୍ଣୟରେ ଧର୍ମକୁ ଠିକ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଦରକାର; କିପରି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, କିପରି ପରାଭବରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବି?
କର୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ଘୋରସ୍ ଵସୁଧା ନିର୍ଣଯୋ ଭଵେତ୍। ଦାନେ ଚ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେ ଚ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଣେ ତଥା। ଦ୍ଵିଜାତିପୂଜନେ ଚାହଂ ଧର୍ମେ ଚ ନିରତଃ ସଦା
କାର୍ଯ୍ୟର ଦୁଃଖଦ ଫଳ ଭୂମିରେ ନିର୍ଣୟ ହୁଏ; ଦାନ, ସତ୍ୟ କଥା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା, ଦ୍ବିଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ମୁଁ ସଦା ନିରତ ରହିଛି।
ଅତିମାନାତିଵାଦାଭ୍ଯାଂ ନିଵୃତ୍ତୋସ୍ମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। କୃଷିଂ ସାଧ୍ଵୀତି ମନ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ର ହିଂସା ପରା ସ୍ମୃତା
ଅତି ଅଭିମାନ ଓ ବିବାଦରୁ ମୁଁ ବିମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; କୃଷିକୁ ଭଲ ଭାବିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ବଡ ହିଂସା ଅଛି ବୋଲି ମନେ ପକାଯାଏ।
କର୍ଷନ୍ତୋ ଲାଙ୍ଗଲୈରୁର୍ଵୀଂ ଘ୍ନନ୍ତି ଭୂମିଶଯାନ୍ବହୂନ୍। ଜୀଵାନନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ବହୁଶସ୍ତତ୍ରକିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ହାଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଚାଷ କରିବା ସମୟରେ ଅନେକ ଭୂମିରେ ରହୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମରିଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ମରିଯାନ୍ତି; ଏଥିରେ ତୁମେ କଣ ଦେଖୁଛ?
ଧାନ୍ଯବୀଜାନି ଯାନ୍ଯାହୁର୍ଵ୍ରୀହ୍ଯାଦୀନି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ଜୀଵା ହି ତତ୍ର କିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନ୍ନବୀଜ ଯାହାକୁ ଲୋକେ କହନ୍ତି, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ; ଏଥିରେ ତୁମେ କଣ ଦେଖୁଛ?
ଅଧ୍ଯାକ୍ରମ୍ ପଶୂଂଶ୍ଚାପି ଘ୍ନନ୍ତି ଵୈ ଭକ୍ଷଯନ୍ତି ଚ। ଵୃକ୍ଷାଂସ୍ତଥୌଷଧୀଶ୍ଚାପି ଛିନ୍ଦନ୍ତି ପୁରୁଷା ଦ୍ଵିଜ
ପଶୁମାନେକୁ ଧରି ମାରି ଖାଇଯାନ୍ତି; ଲୋକେ ଗଛ ଓ ଔଷଧିକୁ କାଟିଯାନ୍ତି, ଦ୍ବିଜ।
ଜୀଵା ହି ବହଵୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵୃକ୍ଷେଷୁ ଚ ଫଲେଷୁ ଚ। ଉଦକେ ବହଵଶ୍ଚାପି ତତ୍ରକିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗଛ ଓ ଫଳରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି; ଏଥିରେ ତୁମେ କଣ ଦେଖୁଛ?
ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରାଣିଭିଃ ପ୍ରାଣିଜୀଵନୈଃ। ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ଗ୍ରସନ୍ତେ ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ତତ୍ରକିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି; ମାଛ ମାଛକୁ ଖାଏ, ଏଥିରେ ତୁମେ କଣ ଦେଖୁଛ?
ସତ୍ଵୈଃ ସତ୍ଵାନି ଜୀଵନ୍ତି ବହୁଧା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ପ୍ରାଣିନୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ତତ୍ରକିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ଜୀବନ୍ତି; ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକାପରକୁ ଖାଉଛନ୍ତି, ଏଥିରେ ତୁମେ କଣ ଦେଖୁଛ?
ଚଙ୍କ୍ରମ୍ଯମାଣା ଜୀଵାଂଶ୍ଚ ଧରଣୀସଂଶ୍ରିତାନ୍ବହୂନ୍। ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଘ୍ନନ୍ତି ନରା ଵିପ୍ର ତତ୍ର କିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଲୋକେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ପଦଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ରହୁଥିବା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀକୁ ମାରିଦିଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ତୁମେ କଣ ଦେଖୁଛ?
ଉପଵିଷ୍ଟାଃ ଶଯାନାଶ୍ଚ ଘ୍ନନ୍ତି ଜୀଵାନନେକଶଃ। ଅଜ୍ଞାନାଦଥଵା ଜ୍ଞାନାତ୍ତତ୍ରକିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ବସିବା କିମ୍ବା ଶୋଇବା ସମୟରେ ଲୋକେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀକୁ ଅଜାଣି କିମ୍ବା ଜାଣି ମାରିଦିଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ତୁମେ କଣ ଦେଖୁଛ?
ଜୀଵୈର୍ଗ୍ରସ୍ତମିଦଂ ସର୍ଵମାକାଶଂ ପୃଥିଵୀ ତଥା। ଅଵିଜ୍ଞାନାଚ୍ଚ ହିଂସନ୍ତି ତତ୍ର କିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗିଯାଇଛି; ଅଜ୍ଞାନରେ ଲୋକେ ହିଂସା କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ତୁମେ କଣ ଦେଖୁଛ?
ଅହିଂସେତି ଯଦୁକ୍ତଂ ହି ପୁରୁଷୈର୍ଵିସ୍ମିତୈଃ ପୁରା। କେ ନ ହିଂସନ୍ତି ଜୀଵାନ୍ଵୈ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ୍
‘ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ’ ବୋଲି ପୂର୍ବରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲୋକମାନେ କହିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ହିଂସା କରିନାହିଁ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ବହୁ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଇହ ଵୈ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦହିଂସକଃ
ଅନେକ ଭାବିବା ପରେ ମନେ ହୁଏ, ଏଠାରେ କେହି ନିର୍ମଳ ହିଂସା ନାହିଁ।
ଅହିଂଯାସାଂ ତୁ ନିରତା ଯତଯୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯେଵ ହି ହିଂସାଂ ତେ ଯତ୍ନାଦଲ୍ପତରା ଭଵେତ୍
ଅହିଂସାରେ ନିରତ ଯତିମାନେ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି ଅଳ୍ପ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହିଂସା କରନ୍ତି।
ଆଲକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ପୁରୁଷାଃ କୁଲେ ଜାତା ମହାଗୁଣାଃ। ମହାଘୋରାଣି କର୍ମାଣି କୃତ୍ଵା ଲଜ୍ଜନ୍ତି ଵୈ ନ ଚ
ଉତ୍କଳିତ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଉତ୍ତମ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୁହୃଦଃ ସୁହୃଦୋଽନ୍ଯାଂସ୍ଚ ଦୁର୍ହୃଦଶ୍ଚାପି ଦୁର୍ହୃଦଃ। ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତାନ୍ପୁରୁଷାନନ ସମ୍ଯଗନୁପଶ୍ଯତି
ମିତ୍ରମାନେ ମିତ୍ରଙ୍କୁ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଚାଲିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସମୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚନ ନନ୍ଦନ୍ତି ବାନ୍ଧଵା ବାନ୍ଧଵୈରପି। ଗୁରୂଂଶ୍ଚୈଵ ଵିନିଦନ୍ତି ମୂଢା ନିଶ୍ଚିତମାନିନଃ
ସମୃଦ୍ଧି ଥିବା ବାନ୍ଧବଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୟ ବାନ୍ଧବମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ ଏବଂ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବିଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବଡ଼ମାନେ ବିଷୟରେ ଖରାପ କଥା କହନ୍ତି।
ବହୁ ଲୋକେ ଵିପର୍ଯସ୍ତଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ଧର୍ମଯୁକ୍ତମଧର୍ମଂ ଚ ତତ୍ର କିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ଏହି ଜଗତରେ ବହୁତ କଥା ଭୁଲ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଅଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ—ଏହା ଉପରେ ତୁମର କଣ ମତ?