ସର୍ଵପୂଜ୍ଯାଃ ଶ୍ରୁତଧନାସ୍ତଥୈଵ ଚ ତପସ୍ଵିନଃ। ସର୍ଵଭୂତଦଯାଵନ୍ତସ୍ତେ ଶିଷ୍ଟାଃ ଶିଷ୍ଟସଂମତାଃ
ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ଶିକ୍ଷାରେ ଧନୀ, ତପସ୍ବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ—ଏମାନେ ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଉତ୍ତମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଦାନନିତ୍ଯାଃ ସୁଖାନ୍ଯାଶୁ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯପି ଚ ଶ୍ରିଯମ୍। ପୀଡଯା ଚ କଲତ୍ରସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ଚ ସମାହିତାଃ
ସଦା ଦାନରେ ଲିନ, ସହଜରେ ସୁଖ ଓ ଶ୍ରୀ ପାଇଥିବା, ଜୀବନ ସାଥୀ ଓ ଦାସଦାସୀଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତିତ।
ଅତିଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ସନ୍ତଃ ସଦ୍ଭିଃ ସମାଗତାଃ। ଲୋକଯାତ୍ରାଂ ଚ ପଶଯ୍ନ୍ତୋ ଧର୍ମମାତ୍ମହିତାନି ଚ। ଏଵଂ ସନ୍ତୋଵର୍ତମାନାସ୍ତ୍ଵେଧନ୍ତେ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ
ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଉତ୍ତମଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତିଠାରୁ ଅଧିକ ଦେଇଥିବା, ଜଗତର ଚାଳ ଓ ନିଜ ଉପକାର ଭାବି, ଏଭଳି ଆଚରଣ କରି ଚିରକାଳ ଉନ୍ନତି ପାଇଥିବା।
ଅହିଂସା ସତ୍ଯଵଚନମାନୃଶଂସ୍ଯଵଥାର୍ଜଵମ୍। ଅଦ୍ରୋହୋ ନାତିମାନଶ୍ଚ ହ୍ରୀସ୍ତିତିକ୍ଷା ଦମଃ ଶମଃ
ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ କଥା, ଦୟା, ସରଳତା, ଦ୍ୱେଷ ନଥିବା, ଅଭିମାନ ନଥିବା, ଲଜ୍ଜା, ସହିଷ୍ଣୁତା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶାନ୍ତି—
ଧୀମନ୍ତୋ ଧୃତିମନ୍ତଶ୍ଚ ଭୂତାନାମନୁକମ୍ପକାଃ। ଅକାମଦ୍ଵେଷସଂଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ସନ୍ତୋ ଲୋକସତ୍କୃତାଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧୃତିଶୀଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ, ଅନିମିତ୍ତ ଦ୍ୱେଷ ନଥିବା—ଏମାନେ ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ।
ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ତୁ ପଦାନ୍ଯାହୁଃ ସତାଂ ଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍। ନ ଚୈଵ ଦ୍ରୁହ୍ଯେଦ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚୈଵ ସଦା ଵଦେତ୍
ଉତ୍ତମ ଆଚରଣର ତିନିଟି ପଦକ୍ରମ କହାଯାଏ: କେବେ ହାନି କରିବେ ନାହିଁ, ସଦା ଦେବେ, ସଦା ସତ୍ୟ କହିବେ।
ସର୍ଵତ୍ର ଚ ଦଯାଵନ୍ତଃ ସନ୍ତଃ କରୁଣଵେଦିନଃ। ଗଚ୍ଛନ୍ତୀହ ସୁସଂତୁଷ୍ଟା ଧର୍ମ୍ଯଂ ପନ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍
ଉତ୍ତମ ଲୋକ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୟାଶୀଳ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣନ୍ତି; ସେମାନେ ଏଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲନ୍ତି।
ଶିଷ୍ଟାଚାରା ମହାତ୍ମାନୋ ଯେଷାଂ ଧର୍ମଃ ସୁନିଶ୍ଚିତଃ। ଅନସୂଯା କ୍ଷମା ଶାନ୍ତିଃ ସଂତୋଷଃ ପ୍ରିଯଵାଦିତା
ଯେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମ ଭଲଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ମୃଦୁ କଥା କହିବା—
କାମକ୍ରୋଧପରିତ୍ଯାଗଃ ଶିଷ୍ଟାଚାରନିଷେଵଣମ୍। କର୍ମ ଚ ଶ୍ରୁତସଂପନ୍ନଂ ସତାଂ ମାର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍
ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡି, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଲିନ, ଶିକ୍ଷାରେ ନିପୁଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା—ଏହି ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ।
ଶିଷ୍ଟାଚାରଂ ନିଷେଵନ୍ତେ ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ରମମନୁଵ୍ରତାଃ। ପ୍ରଜ୍ଞାପ୍ରାସାଦମାରୂହ୍ଯ ମୁହ୍ଯତୋ ମହତୋ ଜନାନ୍
ସଦା ଧର୍ମରେ ଲିନ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରନ୍ତି, ପ୍ରଜ୍ଞାର ଦୁର୍ଗରେ ଉତ୍କଳନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭ୍ରମିତ।
ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତେ ଲୋକଵୃତ୍ତାନି ଵିଵିଧାନି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଅତିଷୁଣ୍ଯାନି ଦାନାନି ତାନି ଦ୍ଵିଜଵରୋତ୍ତମ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଜଗତର ବିଭିନ୍ନ ଚାଳଚଳନ ଦେଖନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦାନଗୁଡିକ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଅଟେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥାପ୍ରଜ୍ଞଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍। ଶିଷ୍ଟାଚାରଗୁଣାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ
ମୁଁ ଯେତେ ଜଣାଇଛି ଏବଂ ଶୁଣିଛି, ତାହା ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି; ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଓ ଗୁଣକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ତୁ ଵିପ୍ରମଥୋଵାଚ ଧର୍ମଵ୍ଯାଧୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଯଦହଂ ହ୍ଯାଚରେ କର୍ମ ଘୋରମେତଦସଂଶଯମ୍
ଧର୍ମବ୍ୟାଧ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୁଁ ଯେ କାମ କରୁଛି, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଭୟଙ୍କର; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଧିସ୍ତୁ ବଲଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦୁସ୍ତରଂ ହି ପୁରା କୃତମ୍। ପୁରା କୃତସ୍ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଦୋଷୋ ଭଵତ୍ଯଯମ୍
କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦ୍ୱିଜ; ପୁରାତନ କାଳରେ ଏକ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୋଷ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦୋପସ୍ଯୈତସ୍ଯ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଘାତେ ଯତ୍ନଵାନହମ୍। ଵିଧିନା ହି ହତେ ପୂର୍ଵଂ ନିମିତ୍ତଂ ଘାତକୋ ଭଵେତ୍
ଏହି ପାପକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ଦ୍ୱିଜ; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଆଗରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲେ, ହତ୍ୟାକାରୀ କେବଳ ଉପକରଣ ହୋଇଯାଏ।
ନିମିତ୍ତଭୂତା ହି ଵଯଂ କର୍ମଣୋଽସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର କେବଳ ଉପକରଣ।
ଯେଷାଂ ହତାନାଂ ମାଂସାନି ଵିକ୍ରୀଣୀମୋ ଵଯଂ ଦ୍ଵିଜ। ତେଷାମପି ଭଵେଦ୍ଧର୍ମ ଉପଯୋଗେନ ଭକ୍ଷଣାତ୍। ଦେଵତାତିଥିଭୃତ୍ଯାନାଂ ପିତୃଣାଂ ଚାପି ପୂଜନାତ୍
ଦ୍ୱିଜ, ଯେଉଁମାନେ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମାଂସ ଆମେ ବେଚୁଛୁ; ଏହି ମାଂସ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ହୁଏ, ଦେବତା, ଅତିଥି, ଦାସଦାସୀ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା।
ଓଷଧ୍ଯୋ ଵୀରୁଧଶ୍ଚୈଵ ପଶଵୋ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ଅନ୍ନାଦ୍ଯଭୂତା ଲୋକସ୍ଯ ଇତ୍ଯପି ଶ୍ରୂଯତେ ଶ୍ରୁତିଃ
ଉଷଧି, ଗଛପାତା, ଜନ୍ତୁ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏହି ଜଗତର ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି।
ଆତ୍ମମାଂସପ୍ରସାଦେନ ଶିବିରୌଶୀନରୋ ନୃପଃ। ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କ୍ଷମାଵାନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଉଶୀନର ରାଜା ଶିବି ନିଜ ମାଂସ ଦାନ କରି, ଧୈର୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସବୁଠୁ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାଜ୍ଞୋ ମହାନସେ ପୂର୍ଵଂ ରନ୍ତିଦେଵସ୍ଯ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ। [ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ପଚ୍ଛେତେ ପଶୂନାମନ୍ଵହଂ ତଦା।] ଅହନ୍ଯହନି ପଚ୍ଯେତେ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଗଵାଂ ତଥା
ରାଜା ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ରସୋଇଘରରେ, ଦ୍ୱିଜ, ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇ ହଜାର ପଶୁ ଓ ଦୁଇ ହଜାର ଗାଈ ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ରସୋଇଘରରେ ପକାଯାଉଥିଲା।
ସ ମାସଂ ଦଦତୋ ହ୍ଯନ୍ନଂ ରନ୍ତିଦେଵସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ। ଅତୁଲା କୀର୍ତିରଭଵନ୍ନୃପସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ରନ୍ତିଦେବ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ସମତୁଳନାହୀନ ହୋଇଗଲା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ଚ ପଶଵୋ ଵଧ୍ଯନ୍ତ ଇତି ନିତ୍ଯଶଃ। ଅଗ୍ନଯୋ ମାଂସକାମାଶ୍ଚଇତ୍ଯପି ଶ୍ରୂଯତେ ଶ୍ରୁତିଃ
ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ପ୍ରତିଦିନ ପଶୁମାନେ ବଧ ହୁଅନ୍ତି; ଅଗ୍ନିମାନେ ମାଂସ ଚାହାନ୍ତି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି।
ଯଜ୍ଞେଷୁ ପଶଵୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵଧ୍ଯନ୍ତେ ସତତଂ ଦ୍ଵିଜୈଃ। ସଂସ୍କୃତାଃ କିଲ ମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ତେଽପି ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୁଵନ୍
ଯଜ୍ଞରେ, ଦ୍ୱିଜ, ପଶୁମାନେ ସଦା ବଧ ହୁଅନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାରିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଯଦି ନୈଵାଗ୍ନଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମାଂସକାମାଽଭଵନ୍ପୁରା। ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ନୈଵାଭଵନ୍ମାଂସଂ କସ୍ଯଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଯଦି ପୁରାତନ କାଳରେ ଅଗ୍ନିମାନେ ମାଂସ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ କେହି ମାଂସକୁ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ନେଇନଥାନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅତ୍ରାପି ଵିଧିରୁକ୍ତଶ୍ ମୁନିଭିର୍ମାଂସଭକ୍ଷଣେ
ଏଠି ମଧ୍ୟ ମାଂସ ଖାଇବା ନିୟମ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଦେଵତାନାଂ ପିତୃଣାଂ ଚ ଶୁଙ୍କ୍ତେ ଦତ୍ତ୍ଵାଽପିଯଃ ସଦା। ଯଥାଵିଧି ଯଥାଶ୍ରଦ୍ଧଂ ନ ସ ଦୁଷ୍ଯେତ ଭକ୍ଷଣାତ୍
ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଯଥାନିୟମ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅଫରିଂ ଦେଇ, ଅପର ଦାନ କରି, ଖାଇବାରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ୟତା ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜ।
ଅମାଂସାଶୀ ଭଵତ୍ଯେଵମିତ୍ଯପି ଶ୍ରୂଯତେ ଶ୍ରୁତିଃ। ଭାର୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଋତୌ ଭଵତି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ମାଂସ ନ ଖାଇଥିବା ଲୋକ ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଋତୁକାଳରେ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଥାଏ।
ସତ୍ଯାନୃତେ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଅତ୍ରାପି ଵିଧିରୁଚ୍ଯତେ। ସୌଦାସେନ ତଦା ରାଜ୍ଞା ମାନୁଷା ଭକ୍ଷିତା ଦ୍ଵିଜ। ଶାପାଭିଭୂତେନ ଭୃଶମତ୍ର କିଂ ପ୍ରତିଭାତି ତେ
ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟକୁ ବିଚାର କରି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ନିୟମ କହାଯାଇଛି; ରାଜା ସୌଦାସ ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଏକଥିରେ ମାନବ ମାଂସ ଖାଇଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜ; ଏହା ବିଷୟରେ ତୁମର କଣ ମତ?
ସ୍ଵଧର୍ମ ଇତିକୃତ୍ଵା ତୁ ନ ତ୍ଯଜାମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ପୁରା କୃତମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରଜୀଵାମ୍ଯେତେନ କର୍ମଣା
ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବି ଏହାକୁ ଛାଡି ନାହିଁ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପୂର୍ବରୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ମୁଁ ଏହାରେ ରଜନୀଗନ୍ଧା ପ୍ରଭାବରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ରହିଛି।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ତ୍ଯଜତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନଧର୍ମ ଇହ ଦୃଶ୍ଯତେ। ସ୍ଵକର୍ମନିରତୋ ଯସ୍ତୁ ଧର୍ମଃ ସ ଇତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଛାଡିବା ଅଧର୍ମ ଭାବିଯାଏ; ଯେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ, ସେହି ହେଉଛି ଧର୍ମ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।