ଅକ୍ରୁଧ୍ଯନ୍ତୋଽନସୂଯନ୍ତୋ ନିରହଂକାରମତ୍ସରାଃ। ଋଜଵଃ ଶମସଂପନ୍ନାଃ ଶିଷ୍ଟାଚାରା ଭଵନ୍ତି ତେ
ଯେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୋଷ ଦେଇ ନାହିଁ, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ, ସରଳ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ଭରିଥିବା—ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯଵୃଦ୍ଧାଃ ଶୁଚଯୋ ଵୃତ୍ତଵନ୍ତୋ ମନସ୍ଵିନଃ। ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଵୋ ଦାନ୍ତାଃ ଶିଷ୍ଟାଚାରା ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ତିନି ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପବିତ୍ର, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା, ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା, ଦମୀ—ଏମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତେଷାମହୀନସତ୍ଵାନାଂ ଦୁଷ୍କରାଚାରକର୍ମଣାମ୍। ସ୍ଵୈଃ କର୍ମଭିଃ ସତ୍କୃତାନାଂ ଘୋରତ୍ଵଂ ସଂପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଯେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଚରିତ୍ର ଓ ଅସୁଠି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖଦ ସ୍ଥିତି ନିଜର ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ତଂ ତଦାଚାରମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଧର୍ମ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣ ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ପୁରୁଣା, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ ଆଚାରଣକୁ ଦେଖି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଧର୍ମରେ ଅନୁସୃତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଆସ୍ତିକା ମାନହୀନାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାତିଜନପୂଜକାଃ। ଶ୍ରୁତଵୃତ୍ତୋପସଂପନ୍ନାସ୍ତେ ସନ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ
ଯେମାନେ ଆସ୍ଥାବାନ, ଅଭିମାନ ନଥିବା, ଦ୍ୱିଜ ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରରେ ନିପୁଣ—ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି।
ଵେଦୋକ୍ତଃ ପ୍ରଥମୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଚାପରଃ। ଶିଷ୍ଟାଚୀର୍ଣଶ୍ ଶିଷ୍ଟାନାଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣମ୍
ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧର୍ମ ପ୍ରଥମ, ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅନ୍ୟ, ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ଆଚରଣ—ଏହି ତିନିଟି ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ।
ଧାରଣଂ ଚାପି ଵେଦାନାଂ ତୀର୍ଥାନାମଵଗାହନମ୍। କ୍ଷମା ସତ୍ଯାର୍ଜଵଂ ଶୌଚଂ ଶିଷ୍ଟାଚାରନିଦର୍ଶନମ୍
ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ, ଧৈର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ସରଳତା, ପବିତ୍ରତା—ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣର ଲକ୍ଷଣ।
ସର୍ଵଭୂତଦଯାଵନ୍ତୋ ହ୍ଯହିଂସାନିରତାଃ ସଦା। ପରୁଷଂ ଚ ନ ଭାଷନ୍ତେ ସଦା ସନ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜପ୍ରିଯାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ, ସଦା ଅହିଂସାରେ ଲିନ, କ୍ଷୁଦ୍ର କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ; ଏମାନେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଉତ୍ତମ ଲୋକ।
ଶୁଭାନାମଶୁଭାନାଂ ଚ କର୍ମଣାଂ ସବଲାଶ୍ରଯମ୍। ଵିପାକମଭିଜାନନ୍ତି ତେ ଶିଷ୍ଟାଃ ଶିଷ୍ଟସଂମତାଃ
ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଉତ୍ତମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ନ୍ଯାଯୋପେତା ଗୁଣୋପେତାଃ ସର୍ଵଲୋକହିତୈଷିଣଃ। ସନ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗଜିତଃ ଶକ୍ତ୍ଯା ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ସତ୍ପଥେ। ଦାତାରଃ ସଂଵିଭକ୍ତାରୋ ଦୀନାନୁଗ୍ରହକାରିଣଃ
ନ୍ୟାୟବାନ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା, ଶକ୍ତିରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଜିତି, ଉତ୍ତମ ପଥରେ ଅଟୁଟ, ଦାନୀ, ବଣ୍ଟନକାରୀ, ଦୁଃଖୀଙ୍କୁ ଉପକାର କରନ୍ତି।
ସର୍ଵପୂଜ୍ଯାଃ ଶ୍ରୁତଧନାସ୍ତଥୈଵ ଚ ତପସ୍ଵିନଃ। ସର୍ଵଭୂତଦଯାଵନ୍ତସ୍ତେ ଶିଷ୍ଟାଃ ଶିଷ୍ଟସଂମତାଃ
ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ଶିକ୍ଷାରେ ଧନୀ, ତପସ୍ବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ—ଏମାନେ ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଉତ୍ତମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଦାନନିତ୍ଯାଃ ସୁଖାନ୍ଯାଶୁ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯପି ଚ ଶ୍ରିଯମ୍। ପୀଡଯା ଚ କଲତ୍ରସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ଚ ସମାହିତାଃ
ସଦା ଦାନରେ ଲିନ, ସହଜରେ ସୁଖ ଓ ଶ୍ରୀ ପାଇଥିବା, ଜୀବନ ସାଥୀ ଓ ଦାସଦାସୀଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତିତ।
ଅତିଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ସନ୍ତଃ ସଦ୍ଭିଃ ସମାଗତାଃ। ଲୋକଯାତ୍ରାଂ ଚ ପଶଯ୍ନ୍ତୋ ଧର୍ମମାତ୍ମହିତାନି ଚ। ଏଵଂ ସନ୍ତୋଵର୍ତମାନାସ୍ତ୍ଵେଧନ୍ତେ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ
ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଉତ୍ତମଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତିଠାରୁ ଅଧିକ ଦେଇଥିବା, ଜଗତର ଚାଳ ଓ ନିଜ ଉପକାର ଭାବି, ଏଭଳି ଆଚରଣ କରି ଚିରକାଳ ଉନ୍ନତି ପାଇଥିବା।
ଅହିଂସା ସତ୍ଯଵଚନମାନୃଶଂସ୍ଯଵଥାର୍ଜଵମ୍। ଅଦ୍ରୋହୋ ନାତିମାନଶ୍ଚ ହ୍ରୀସ୍ତିତିକ୍ଷା ଦମଃ ଶମଃ
ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ କଥା, ଦୟା, ସରଳତା, ଦ୍ୱେଷ ନଥିବା, ଅଭିମାନ ନଥିବା, ଲଜ୍ଜା, ସହିଷ୍ଣୁତା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶାନ୍ତି—
ଧୀମନ୍ତୋ ଧୃତିମନ୍ତଶ୍ଚ ଭୂତାନାମନୁକମ୍ପକାଃ। ଅକାମଦ୍ଵେଷସଂଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ସନ୍ତୋ ଲୋକସତ୍କୃତାଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧୃତିଶୀଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ, ଅନିମିତ୍ତ ଦ୍ୱେଷ ନଥିବା—ଏମାନେ ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ।
ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ତୁ ପଦାନ୍ଯାହୁଃ ସତାଂ ଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍। ନ ଚୈଵ ଦ୍ରୁହ୍ଯେଦ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚୈଵ ସଦା ଵଦେତ୍
ଉତ୍ତମ ଆଚରଣର ତିନିଟି ପଦକ୍ରମ କହାଯାଏ: କେବେ ହାନି କରିବେ ନାହିଁ, ସଦା ଦେବେ, ସଦା ସତ୍ୟ କହିବେ।
ସର୍ଵତ୍ର ଚ ଦଯାଵନ୍ତଃ ସନ୍ତଃ କରୁଣଵେଦିନଃ। ଗଚ୍ଛନ୍ତୀହ ସୁସଂତୁଷ୍ଟା ଧର୍ମ୍ଯଂ ପନ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍
ଉତ୍ତମ ଲୋକ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୟାଶୀଳ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣନ୍ତି; ସେମାନେ ଏଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲନ୍ତି।
ଶିଷ୍ଟାଚାରା ମହାତ୍ମାନୋ ଯେଷାଂ ଧର୍ମଃ ସୁନିଶ୍ଚିତଃ। ଅନସୂଯା କ୍ଷମା ଶାନ୍ତିଃ ସଂତୋଷଃ ପ୍ରିଯଵାଦିତା
ଯେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମ ଭଲଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ମୃଦୁ କଥା କହିବା—
କାମକ୍ରୋଧପରିତ୍ଯାଗଃ ଶିଷ୍ଟାଚାରନିଷେଵଣମ୍। କର୍ମ ଚ ଶ୍ରୁତସଂପନ୍ନଂ ସତାଂ ମାର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍
ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡି, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଲିନ, ଶିକ୍ଷାରେ ନିପୁଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା—ଏହି ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ।
ଶିଷ୍ଟାଚାରଂ ନିଷେଵନ୍ତେ ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ରମମନୁଵ୍ରତାଃ। ପ୍ରଜ୍ଞାପ୍ରାସାଦମାରୂହ୍ଯ ମୁହ୍ଯତୋ ମହତୋ ଜନାନ୍
ସଦା ଧର୍ମରେ ଲିନ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରନ୍ତି, ପ୍ରଜ୍ଞାର ଦୁର୍ଗରେ ଉତ୍କଳନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭ୍ରମିତ।
ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତେ ଲୋକଵୃତ୍ତାନି ଵିଵିଧାନି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଅତିଷୁଣ୍ଯାନି ଦାନାନି ତାନି ଦ୍ଵିଜଵରୋତ୍ତମ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଜଗତର ବିଭିନ୍ନ ଚାଳଚଳନ ଦେଖନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦାନଗୁଡିକ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଅଟେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥାପ୍ରଜ୍ଞଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍। ଶିଷ୍ଟାଚାରଗୁଣାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ
ମୁଁ ଯେତେ ଜଣାଇଛି ଏବଂ ଶୁଣିଛି, ତାହା ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି; ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଓ ଗୁଣକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ତୁ ଵିପ୍ରମଥୋଵାଚ ଧର୍ମଵ୍ଯାଧୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଯଦହଂ ହ୍ଯାଚରେ କର୍ମ ଘୋରମେତଦସଂଶଯମ୍
ଧର୍ମବ୍ୟାଧ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୁଁ ଯେ କାମ କରୁଛି, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଭୟଙ୍କର; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଧିସ୍ତୁ ବଲଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦୁସ୍ତରଂ ହି ପୁରା କୃତମ୍। ପୁରା କୃତସ୍ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଦୋଷୋ ଭଵତ୍ଯଯମ୍
କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦ୍ୱିଜ; ପୁରାତନ କାଳରେ ଏକ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୋଷ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦୋପସ୍ଯୈତସ୍ଯ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଘାତେ ଯତ୍ନଵାନହମ୍। ଵିଧିନା ହି ହତେ ପୂର୍ଵଂ ନିମିତ୍ତଂ ଘାତକୋ ଭଵେତ୍
ଏହି ପାପକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ଦ୍ୱିଜ; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଆଗରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲେ, ହତ୍ୟାକାରୀ କେବଳ ଉପକରଣ ହୋଇଯାଏ।
ନିମିତ୍ତଭୂତା ହି ଵଯଂ କର୍ମଣୋଽସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର କେବଳ ଉପକରଣ।
ଯେଷାଂ ହତାନାଂ ମାଂସାନି ଵିକ୍ରୀଣୀମୋ ଵଯଂ ଦ୍ଵିଜ। ତେଷାମପି ଭଵେଦ୍ଧର୍ମ ଉପଯୋଗେନ ଭକ୍ଷଣାତ୍। ଦେଵତାତିଥିଭୃତ୍ଯାନାଂ ପିତୃଣାଂ ଚାପି ପୂଜନାତ୍
ଦ୍ୱିଜ, ଯେଉଁମାନେ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମାଂସ ଆମେ ବେଚୁଛୁ; ଏହି ମାଂସ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ହୁଏ, ଦେବତା, ଅତିଥି, ଦାସଦାସୀ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା।
ଓଷଧ୍ଯୋ ଵୀରୁଧଶ୍ଚୈଵ ପଶଵୋ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ଅନ୍ନାଦ୍ଯଭୂତା ଲୋକସ୍ଯ ଇତ୍ଯପି ଶ୍ରୂଯତେ ଶ୍ରୁତିଃ
ଉଷଧି, ଗଛପାତା, ଜନ୍ତୁ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏହି ଜଗତର ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି।
ଆତ୍ମମାଂସପ୍ରସାଦେନ ଶିବିରୌଶୀନରୋ ନୃପଃ। ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କ୍ଷମାଵାନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଉଶୀନର ରାଜା ଶିବି ନିଜ ମାଂସ ଦାନ କରି, ଧୈର୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସବୁଠୁ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାଜ୍ଞୋ ମହାନସେ ପୂର୍ଵଂ ରନ୍ତିଦେଵସ୍ଯ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ। [ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ପଚ୍ଛେତେ ପଶୂନାମନ୍ଵହଂ ତଦା।] ଅହନ୍ଯହନି ପଚ୍ଯେତେ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଗଵାଂ ତଥା
ରାଜା ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ରସୋଇଘରରେ, ଦ୍ୱିଜ, ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇ ହଜାର ପଶୁ ଓ ଦୁଇ ହଜାର ଗାଈ ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ରସୋଇଘରରେ ପକାଯାଉଥିଲା।