ଅବ୍ରୁଵନ୍କସ୍ଯଚିନ୍ନିନ୍ଦାମାତ୍ମପୂଜାମଵର୍ଣଯନ୍। ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଗୁଣସଂପନ୍ନଃ ପ୍ରକାଶୋ ଭୁଵି ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ ଏବଂ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଏପରି ଗୁଣ ଓ ତେଜ ଥିବା କେହି ଲୋକ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଵିକର୍ମଣା ତପ୍ଯମାନଃ ପାପାଦ୍ଵିପରିମୁଚ୍ଯତେ। ନ ତତ୍କୁର୍ଯାଂ ପୁନରିତି ଦ୍ଵିତୀଯାତ୍ପରିମୁଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିଜର କୁକର୍ମରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; 'ମୁଁ ପୁଣି ଏହା କରିବିନାହିଁ' ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟଥର ମଧ୍ୟ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
କର୍ମଣା ଯେନ କେନାପି ପାପାତ୍ମା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ଏଵଂ ଶ୍ରୁତିରିଯଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଧର୍ମେଷୁ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ପାପୀ ଲୋକ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ—ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ପାରେ।
ପାପନି ବୁଦ୍ଧ୍ଵେହ ପୁରା କୃତାନି ସ୍ଵଧର୍ମଶୀଲୋ ଵିନିହନ୍ତି ପଶ୍ଚାତ୍। ଧର୍ମୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୁଦତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଯତ୍କୁର୍ଵତେ ପାପମିହ ପ୍ରମାଦାତ୍
ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ପାପକୁ ଜାଣି, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକ ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନଶ୍ୱାନ୍ତି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅସାବଧାନତାରେ ପାପ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପରେ ଉଠିଯାଏ।
ପାପଂ କୃତ୍ଵା ହି ମନ୍ଯେତ ନାହମସ୍ମୀତି ପୂରୁଷଃ। [ତଂ ତୁ ଦେଵାଃ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵସ୍ଯୈଵାନ୍ତରପୂରୁଷଃ]
ପାପ କରି ସେ ଲୋକ ଭାବେ, 'ମୁଁ ସେ ନୁହେଁ'; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ନିଜର ଅନ୍ତଃକରଣ ସତ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ଥିବାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଚିକୀର୍ଷେଦେଵ କଲ୍ଯାଯଣଂ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନୋଽନସୂଯକଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, କେବଳ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଵସନସ୍ଯେଵ ଚ୍ଛିଦ୍ରାଣଇ ସାଧୂନାଂ ଵିଵୃଣୋତି ଯଃ। `ଅପଶ୍ଯନ୍ନାତ୍ମନୋ ଦୋଷାନ୍ସ ପାପଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ନଶ୍ଯତି
ଯେପରି ଜାମାର ଛିଦ୍ର ଭିତରକୁ ଦେଖାଏ, ସେପରି ଯିଏ ନିଜ ଦୋଷ ଦେଖିପାରେନାହିଁ, ସେ ପାପୀ ପରଲୋକରେ ନଶ୍ୱାନ୍ତି।
ପାପଂ ଚେତ୍ପୁରୁଷଃ କୃତ୍ଵା କଲ୍ଯାଣମଭିପଦ୍ଯତେ। ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମହାଭ୍ରେଣେଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଯଦି କେହି ପାପ କରି ଭଲ ପଥକୁ ଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଯେପରି ବଡ଼ ମେଘ ମଧ୍ୟରୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହୁଏ।
ଯଥାଽଽଦିତ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ଯନ୍ଵୈ ତମଃ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯପୋହତି। ଏଵଂ କଲ୍ଯାଣମାତିଷ୍ଠନ୍ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେପରି ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ସେପରି ଭଲ କାମ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ପାପାନାଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯଧିଷ୍ଠାନଂ ଲୋଭମୋହୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। `ତସ୍ମାତ୍ତୌ ଵିଦୁଷା ଵିପ୍ର ଵର୍ଜନୀଯୌ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋଭ ଏବଂ ମୋହ ପାପର ମୂଳ; ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ କରି ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଲୁବଧାଃ ପାପଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ନରା ନାତିବହୁଶ୍ରୁତାଃ। ଅଧର୍ମ୍ଯା ଧର୍ମରୂପେଣ ତୃଣୈଃ କୂପା ଇଵାଵୃତାଃ
ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ନଥିବା ଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ ପାପ କରିବାକୁ ଠାରୁନ୍ତି; ସେମାନେ ଧର୍ମର ଆକାର ଧରି ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ଯେପରି ଘାସରେ ଢାକା କୂଆ।
ଯେଷାଂ ପଞ୍ ପଵିତ୍ରାଣି ପ୍ରଲାପା ଧର୍ମସଂଶ୍ରିତଃ। ସର୍ଵଂ ହି ଵିଦ୍ଯତେ ତେଷୁ ଶିଷ୍ଟାଚାରଃ ସୁଦୁର୍ଲଭଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର କଥା ସବୁବେଳେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଭିତ୍ତି କରିଥାଏ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଭଲ ଆଚରଣ ମିଳେ, ଯଦିଓ ସତ୍ୟ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ସ ତୁ ଵିପ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଧର୍ମଵ୍ଯାଧମପୃଚ୍ଛତ। ଶିଷ୍ଟାଚାରଂ କଥମହଂ ଵିଦ୍ଯାମିତି ନରୋତ୍ତମ
ତାପରେ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମବାନ୍ୟ ବ୍ୟାଧକୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କିପରି ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଜାଣିପାରିବି?'
ପଞ୍ଚ କାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଶିଷ୍ଟାଚାରେଷୁ ନିତ୍ଯଦା'। ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଶ୍ରୋତୁଂ ଧର୍ମଭୃତାଂଵର। ତ୍ଵତ୍ତୋ ମହାମତେ ଵ୍ଯାଧ ତଦ୍ବ୍ରଵୀହି ଯଥାତଥମ୍
'ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ସବୁବେଳେ କେଉଁ ପାଞ୍ଚଟି ପବିତ୍ରତା ଥାଏ? ମୁଁ ଏହା ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହେ ବ୍ୟାଧ, ତୁମେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଏହା କହ।'
ଯଜ୍ଞୋ ଦାନଂ ତପୋ ଵେଦାଃ ସତ୍ଯଂ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ପଞ୍ଚୈତାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଶିଷ୍ଟାଚାରେଷୁ ନିତ୍ଯଦା
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ବେଦ ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସଦା ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ରହିଥାଏ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କାମକ୍ରୋଧୌ ଵଶେ କୃତ୍ଵା ଦମ୍ଭଂ ଲୋଭମନାର୍ଜଵମ୍। ଧର୍ମମିତ୍ଯେଵଂ ସଂତୁଷ୍ଟାସ୍ତେ ଶିଷ୍ଟାଃ ଶିଷ୍ଟସଂମତାଃ
ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଢୋଙ୍ଗ, ଲୋଭ ଓ ଅସତ୍ୟତାକୁ ଛାଡି, ଧର୍ମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ମନ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ନ ତେଷାଂ ଭିଦ୍ଯତେ ଵୃତ୍ତଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଶୀଲିନାମ୍। ଆଚାରପାଲନଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଶିଷ୍ଟଲକ୍ଷଣମ୍
ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଚରଣ କେବେ ବି ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ; ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ପାଳନ କରିବା ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚିହ୍ନ।
ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ସତ୍ଯମକ୍ରୋଧୋ ଦାନମେଵ ଚ। ଏତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶିଷ୍ଟାଚାରେଷୁ ନିତ୍ଯଦା
ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା, ସତ୍ୟବାଦିତା, କ୍ରୋଧ ନ ରଖିବା ଓ ଦାନ—ଏହି ଚାରିଟି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ରହିଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶିଷ୍ଟାଚାରେ ମନଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଯାମଯଂ ଲଭତେ ତୁଷ୍ଟିଂ ସା ନ ଶକ୍ଯା ହ୍ଯତୋଽନ୍ଯଥା
ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ମନକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହାକୁ ଅନୁସ୍ଥାନ କଲେ, ଯେ ତୃପ୍ତି ମିଳେ, ଏହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ।
ଵେଦସ୍ଯୋପନିଷତ୍ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯସ୍ଯୋପନିଷଦ୍ଦମଃ। ଦମସ୍ଯୋପନିଷତ୍ତ୍ଯାଗଃ ଶିଷ୍ଟାଚାରେଷୁ ନିତ୍ଯଦା
ବେଦର ମୂଳ ହେଉଛି ସତ୍ୟ; ସତ୍ୟର ମୂଳ ହେଉଛି ଦମ; ଦମର ମୂଳ ହେଉଛି ତ୍ୟାଗ—ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ରହିଥାଏ।
ଯେ ତୁ ଧର୍ମାନସୂଯନ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମୋହାନ୍ଵିତା ନରାଃ। ଅପଥା ଗଚ୍ଛତାଂ ତେଷାମନୁଯାତା ଚ ପୀଡ୍ଯତେ
ଯେମାନେ ବୁଝିବାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଧର୍ମକୁ ଦୋଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଭ୍ରାନ୍ତ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି; ଏହି ମାନେ ଯେଉଁପଥରେ ଚାଲନ୍ତି, ତାହା ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭୋଗାବା ପଡ଼ନ୍ତି।
ଯେ ତୁ ଶିଷ୍ଟାଃ ସୁନିଯତାଃ ଶ୍ରୁତିତ୍ଯାଗପରାଯଣାଃ। ଧର୍ମପନ୍ଥାନମାରୂଢାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣାଃ
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଶାସନାନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି, ଶ୍ରୁତି ଓ ତ୍ୟାଗରେ ଲିନ, ଧର୍ମର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି।
ନିଯଚ୍ଛନ୍ତି ପରାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଶିଷ୍ଟାଚାରାନ୍ଵିତା ଜନାଃ। ଉପାଧ୍ଯାଯମତେ ଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଥିତ୍ଯା ଧର୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିନଃ
ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜର ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ମତରେ ଏକତା ରଖନ୍ତି, ଦୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ନାସ୍ତିକାନ୍ଭିନ୍ନମର୍ଯାଦାନ୍କ୍ରୂରାନ୍ପାପମତୌ ସ୍ଥିତାନ୍। ତ୍ଯଜ ତାଞ୍ଜ୍ଞାନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଧାର୍ମିକାନୁପସେଵ୍ଯ ଚ
ଯେମାନେ ଅସ୍ତିକ ନୁହଁନ୍ତି, ନୀତି ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ନିର୍ଦୟ ଓ ପାପରେ ଲିନ, ସେମାନେ ଦୂରେ ରଖ; ଜ୍ଞାନରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ, ଧାର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବା।
କାମଲୋଭଗ୍ରହାକୀର୍ଣଂ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯଜଲାଂ ନଦୀମ୍। ନାଵଂ ଧୃତିମଯୀଂ କୃତ୍ଵା ଜନ୍ମଦୁର୍ଗାଣି ସଂତର
ପାଞ୍ଚଇନ୍ଦ୍ରିୟର ନଦୀ ଇଚ୍ଛା ଓ ଲୋଭର ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଧୃତିର ନାଉ ତିଆରି କରି, ଜନ୍ମର କଷ୍ଟପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା।
କ୍ରମେଣ ସଂଚିତୋ ଧର୍ମୋ ବୁଦ୍ଧିଯୋଗମଯୋ ମହାନ୍। ଶିଷ୍ଟାଚାରେ ଭଵେତ୍ସାଧୂ ରାଗଃ ଶୁକ୍ଲେ ଵ ଵାସସି
ଧର୍ମ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ସଂଚୟ ହେଇ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶାସନର ଏକତାରେ ଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଧଳା ପୋଶାକରେ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥାଏ।
ଅହିଂସା ସତ୍ଯଵଚନଂ ସର୍ଵଭୂତହିତଂ ପରମ୍। ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମଃ ସ ଚ ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ସତ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ତୁ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଵୃତ୍ତଯଃ
ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଦିତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ—ଅହିଂସା ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ, ଏହା ସତ୍ୟରେ ଆଧାରିତ; ସତ୍ୟ ଆଧାର ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଚାଲିଆସେ।
ସତ୍ଯମେଵ ଗରୀଯସ୍ତୁ ଶିଷ୍ଟାଚାରନିଷେଵିତମ୍। ଆଚାରଶ୍ଚ ସତାଂ ଧର୍ମଃ ସନ୍ତୋ ହ୍ଯାଚାରଲକ୍ଷଣାଃ
ସତ୍ୟ ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି; ଆଚରଣ ହେଉଛି ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଧର୍ମ, ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଆଚରଣରେ ଚିହ୍ନିତ।
ଯୋ ଯଥା ପ୍ରକୃତିର୍ଜନ୍ତୁଃ ସ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତିମଶ୍ନୁତେ। ପାପାତ୍ମା କ୍ରୋଧକାମାଦୀନ୍ଦୋଷାନାପ୍ନୋତ୍ଯନାତ୍ମଵାନ୍
ଯେପରି ଜନ୍ତୁର ନିଜ ଗୁଣ, ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା, କ୍ରୋଧ ଓ ଇଚ୍ଛା ଭଳି ଦୋଷରେ ଲିନ, ସେ ନିଜ ଅନିୟମରେ ଦୋଷ ପାଇଥାଏ।
ଆରମ୍ଭୋ ନ୍ଯାଯଯୁକ୍ତୋ ଯଃ ସ ହି ଧର଼୍ମ ଇତି ସ୍ମୃତଃ। ଅନାଚାରସ୍ତ୍ଵଧ୍ରମେତି ଏତଚ୍ଛିଷ୍ଟାନୁଶାସନମ୍
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଧର୍ମ ଭାବିଯାଏ; ଅନ୍ୟାଚରଣ ଅଧର୍ମ—ଏହି ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଉପଦେଶ।