ଶକ୍ତ୍ଯାଽନ୍ନଦାନଂ ସତତଂ ତିତିକ୍ଷା ଧର୍ମନିତ୍ଯତା। ଯଥାର୍ହଂ ପ୍ରତିପୂଜା ଚ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵୈ ଦଯା
ସମ୍ଭବ ଅନୁସାରେ ସଦା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା, ସହିବା, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା।
ତ୍ଯାଗାନ୍ନାନ୍ଯତ୍ର ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଗୁଣାସ୍ତିଷ୍ଠାନ୍ତି ପୂରୁଷେ। ମୃଷାଵାଦଂ ପରିହରେତ୍କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରିଯମଯାଚିତଃ
ତ୍ୟାଗ ଛଡ଼ା ମନୁଷ୍ୟରେ ଗୁଣ ଅଟି ରହିନାହିଁ; ମିଥ୍ୟା କଥା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଅନୁରୋଧ କଲେ ମିଳୁଥିବା କଥା କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଚ କାମାନ୍ନ ସଂରମ୍ଭାନ୍ନ ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଧର୍ମମୁତ୍ସୃଜେତ୍। ପ୍ରିଯେ ନାତିଭୃଶଂ ହୃଷ୍ଯେଦପ୍ରିଯେ ନ ଚ ସଂଜ୍ଵରେତ୍
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଦ୍ୱେଷ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପ୍ରିୟ କଥାରେ ଅତି ଖୁସି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅପ୍ରିୟରେ ବି ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମୁହ୍ଯେଦର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ନ ଚ ଧର଼୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍। କର୍ମ ଚେତ୍କିଂଚିଦନ୍ଯତ୍ସ୍ଯାଦିତରନ୍ନ ତଦାଚରେତ୍
ସମସ୍ୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ କିଛି କାମ ଥିଲେ ତାହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯତ୍କଲ୍ଯାଣମଭିଧ୍ଯାଯେତ୍ତତ୍ରାତ୍ମାନଂ ନିଯୋଜଯେତ୍। ନ ପାପଂ ପ୍ରତି ପାପଃ ସ୍ଯାତ୍ସାଧୁରେଵ ସଦା ଭଵେତ୍
ଯାହା ଭଲ, ସେଠି ନିଜକୁ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସଦା ଭଲ ହେବା ଉଚିତ।
ଆତ୍ମନୈଵ ହତଃ ପାପୋ ଯଃ ପାପଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି। କର୍ମ ଚୈତଦସାଧୂନାଂ ଵୃଜିନାନାମସାଧୁକମ୍
ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିବା ଇଚ୍ଛା ରହିଛି, ସେ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଉଛି; ଏହି କାମ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସାଧୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ।
ନ ଧର୍ମୋସ୍ତୀତି ମନ୍ଵାନାଃ ଶୁଚୀନଵହସନ୍ତି ଯେ। ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନା ଧର୍ମସ୍ ତେ ନଶ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯେମାନେ ଧର୍ମ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ରମାନେ ଉପହାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭକ୍ତି ନଥିବାରୁ ଧର୍ମହୀନ ହୋଇ ପଡନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମହାଦୃତିରିଵାଧ୍ମାତଃ ପାପୋ ଭଵତି ନିତ୍ଯଦା। `ସାଧୁଃ ସନ୍ନତିମାନେଵ ସର୍ଵତ୍ରଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଅହଂକାରରେ ଫୁଲିଯାଏ, ସେ ପାପୀ ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ନିତ୍ୟ ଭଲମାନେ ସବୁଠାରେ ନମ୍ର ରହନ୍ତି।
ମୂଢାନାମଵଲିପ୍ତାନାମସାରଂ ଭାଷିତଂ ଭଵେତ୍। ଦର୍ଶଯନ୍ତ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମାନଂ ଦିଵା ରୂପମିଵାଂଶୁମାନ୍
ମୂଢ଼ ଏବଂ ଅଭିମାନୀମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ସେଥିରେ କିଛି ତତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତଃକରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଦିନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଆକାର ଦେଖାଏ।
ନ ଲୋକେ ରାଜତେ ମୂର୍ଖଃ କେଵଲାତ୍ମପ୍ରଶଂସଯା। ଅପିଚେହ ମୃଜାହୀନଃ କୃତଵିଦ୍ଯଃ ପ୍ରକାଶତେ
କେବଳ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଏକ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଜଗତରେ ମହାନ ହୁଏନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯଦି ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ନଥାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନାହିଁ।
ଅବ୍ରୁଵନ୍କସ୍ଯଚିନ୍ନିନ୍ଦାମାତ୍ମପୂଜାମଵର୍ଣଯନ୍। ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଗୁଣସଂପନ୍ନଃ ପ୍ରକାଶୋ ଭୁଵି ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ ଏବଂ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଏପରି ଗୁଣ ଓ ତେଜ ଥିବା କେହି ଲୋକ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଵିକର୍ମଣା ତପ୍ଯମାନଃ ପାପାଦ୍ଵିପରିମୁଚ୍ଯତେ। ନ ତତ୍କୁର୍ଯାଂ ପୁନରିତି ଦ୍ଵିତୀଯାତ୍ପରିମୁଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିଜର କୁକର୍ମରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; 'ମୁଁ ପୁଣି ଏହା କରିବିନାହିଁ' ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟଥର ମଧ୍ୟ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
କର୍ମଣା ଯେନ କେନାପି ପାପାତ୍ମା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ଏଵଂ ଶ୍ରୁତିରିଯଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଧର୍ମେଷୁ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ପାପୀ ଲୋକ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ—ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ପାରେ।
ପାପନି ବୁଦ୍ଧ୍ଵେହ ପୁରା କୃତାନି ସ୍ଵଧର୍ମଶୀଲୋ ଵିନିହନ୍ତି ପଶ୍ଚାତ୍। ଧର୍ମୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୁଦତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଯତ୍କୁର୍ଵତେ ପାପମିହ ପ୍ରମାଦାତ୍
ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ପାପକୁ ଜାଣି, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକ ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନଶ୍ୱାନ୍ତି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅସାବଧାନତାରେ ପାପ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପରେ ଉଠିଯାଏ।
ପାପଂ କୃତ୍ଵା ହି ମନ୍ଯେତ ନାହମସ୍ମୀତି ପୂରୁଷଃ। [ତଂ ତୁ ଦେଵାଃ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵସ୍ଯୈଵାନ୍ତରପୂରୁଷଃ]
ପାପ କରି ସେ ଲୋକ ଭାବେ, 'ମୁଁ ସେ ନୁହେଁ'; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ନିଜର ଅନ୍ତଃକରଣ ସତ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ଥିବାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଚିକୀର୍ଷେଦେଵ କଲ୍ଯାଯଣଂ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନୋଽନସୂଯକଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, କେବଳ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଵସନସ୍ଯେଵ ଚ୍ଛିଦ୍ରାଣଇ ସାଧୂନାଂ ଵିଵୃଣୋତି ଯଃ। `ଅପଶ୍ଯନ୍ନାତ୍ମନୋ ଦୋଷାନ୍ସ ପାପଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ନଶ୍ଯତି
ଯେପରି ଜାମାର ଛିଦ୍ର ଭିତରକୁ ଦେଖାଏ, ସେପରି ଯିଏ ନିଜ ଦୋଷ ଦେଖିପାରେନାହିଁ, ସେ ପାପୀ ପରଲୋକରେ ନଶ୍ୱାନ୍ତି।
ପାପଂ ଚେତ୍ପୁରୁଷଃ କୃତ୍ଵା କଲ୍ଯାଣମଭିପଦ୍ଯତେ। ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମହାଭ୍ରେଣେଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଯଦି କେହି ପାପ କରି ଭଲ ପଥକୁ ଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଯେପରି ବଡ଼ ମେଘ ମଧ୍ୟରୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହୁଏ।
ଯଥାଽଽଦିତ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ଯନ୍ଵୈ ତମଃ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯପୋହତି। ଏଵଂ କଲ୍ଯାଣମାତିଷ୍ଠନ୍ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେପରି ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ସେପରି ଭଲ କାମ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ପାପାନାଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯଧିଷ୍ଠାନଂ ଲୋଭମୋହୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। `ତସ୍ମାତ୍ତୌ ଵିଦୁଷା ଵିପ୍ର ଵର୍ଜନୀଯୌ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋଭ ଏବଂ ମୋହ ପାପର ମୂଳ; ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ କରି ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଲୁବଧାଃ ପାପଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ନରା ନାତିବହୁଶ୍ରୁତାଃ। ଅଧର୍ମ୍ଯା ଧର୍ମରୂପେଣ ତୃଣୈଃ କୂପା ଇଵାଵୃତାଃ
ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ନଥିବା ଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ ପାପ କରିବାକୁ ଠାରୁନ୍ତି; ସେମାନେ ଧର୍ମର ଆକାର ଧରି ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ଯେପରି ଘାସରେ ଢାକା କୂଆ।
ଯେଷାଂ ପଞ୍ ପଵିତ୍ରାଣି ପ୍ରଲାପା ଧର୍ମସଂଶ୍ରିତଃ। ସର୍ଵଂ ହି ଵିଦ୍ଯତେ ତେଷୁ ଶିଷ୍ଟାଚାରଃ ସୁଦୁର୍ଲଭଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର କଥା ସବୁବେଳେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଭିତ୍ତି କରିଥାଏ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଭଲ ଆଚରଣ ମିଳେ, ଯଦିଓ ସତ୍ୟ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ସ ତୁ ଵିପ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଧର୍ମଵ୍ଯାଧମପୃଚ୍ଛତ। ଶିଷ୍ଟାଚାରଂ କଥମହଂ ଵିଦ୍ଯାମିତି ନରୋତ୍ତମ
ତାପରେ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମବାନ୍ୟ ବ୍ୟାଧକୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କିପରି ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଜାଣିପାରିବି?'
ପଞ୍ଚ କାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଶିଷ୍ଟାଚାରେଷୁ ନିତ୍ଯଦା'। ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଶ୍ରୋତୁଂ ଧର୍ମଭୃତାଂଵର। ତ୍ଵତ୍ତୋ ମହାମତେ ଵ୍ଯାଧ ତଦ୍ବ୍ରଵୀହି ଯଥାତଥମ୍
'ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ସବୁବେଳେ କେଉଁ ପାଞ୍ଚଟି ପବିତ୍ରତା ଥାଏ? ମୁଁ ଏହା ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହେ ବ୍ୟାଧ, ତୁମେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଏହା କହ।'
ଯଜ୍ଞୋ ଦାନଂ ତପୋ ଵେଦାଃ ସତ୍ଯଂ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ପଞ୍ଚୈତାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଶିଷ୍ଟାଚାରେଷୁ ନିତ୍ଯଦା
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ବେଦ ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସଦା ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ରହିଥାଏ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କାମକ୍ରୋଧୌ ଵଶେ କୃତ୍ଵା ଦମ୍ଭଂ ଲୋଭମନାର୍ଜଵମ୍। ଧର୍ମମିତ୍ଯେଵଂ ସଂତୁଷ୍ଟାସ୍ତେ ଶିଷ୍ଟାଃ ଶିଷ୍ଟସଂମତାଃ
ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଢୋଙ୍ଗ, ଲୋଭ ଓ ଅସତ୍ୟତାକୁ ଛାଡି, ଧର୍ମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ମନ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ନ ତେଷାଂ ଭିଦ୍ଯତେ ଵୃତ୍ତଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଶୀଲିନାମ୍। ଆଚାରପାଲନଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଶିଷ୍ଟଲକ୍ଷଣମ୍
ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଚରଣ କେବେ ବି ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ; ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ପାଳନ କରିବା ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚିହ୍ନ।
ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ସତ୍ଯମକ୍ରୋଧୋ ଦାନମେଵ ଚ। ଏତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶିଷ୍ଟାଚାରେଷୁ ନିତ୍ଯଦା
ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା, ସତ୍ୟବାଦିତା, କ୍ରୋଧ ନ ରଖିବା ଓ ଦାନ—ଏହି ଚାରିଟି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ରହିଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶିଷ୍ଟାଚାରେ ମନଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଯାମଯଂ ଲଭତେ ତୁଷ୍ଟିଂ ସା ନ ଶକ୍ଯା ହ୍ଯତୋଽନ୍ଯଥା
ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ମନକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହାକୁ ଅନୁସ୍ଥାନ କଲେ, ଯେ ତୃପ୍ତି ମିଳେ, ଏହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ।
ଵେଦସ୍ଯୋପନିଷତ୍ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯସ୍ଯୋପନିଷଦ୍ଦମଃ। ଦମସ୍ଯୋପନିଷତ୍ତ୍ଯାଗଃ ଶିଷ୍ଟାଚାରେଷୁ ନିତ୍ଯଦା
ବେଦର ମୂଳ ହେଉଛି ସତ୍ୟ; ସତ୍ୟର ମୂଳ ହେଉଛି ଦମ; ଦମର ମୂଳ ହେଉଛି ତ୍ୟାଗ—ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ରହିଥାଏ।