ରାଜାନୋ ହି ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଶ୍ରିଯମିଚ୍ଛନ୍ତି ଭୂଯସୀମ୍। ସର୍ଵେଷାମେଵ ଵର୍ଣାନାଂ ତ୍ରାତା ରାଜା ଭଵତ୍ଯୁତ
ରାଜାମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି ଅଧିକ ଶ୍ରୀ ଚାହନ୍ତି; ରାଜା ସମସ୍ତ ଜାତିର ରକ୍ଷକ ହେଇଥାନ୍ତି।
ପରେଣ ହି ହତାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵରାହମହିଷାନହମ୍। ନ ସ୍ଵଯଂ ହନ୍ମି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଵିକ୍ରୀଣାମି ସଦା ତ୍ଵହମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ନିଜେ କୁହୁଡ଼ ଓ ମହିଷ ମାରିନି; ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଏ, ଏବଂ ମୁଁ କେବେ ବିକ୍ରି କରିନି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ଭକ୍ଷଯାମି ମାଂସାନି ଋତୁଗାମୀ ତଥାହ୍ଯହମ୍। ସଦୋପଵାସୀ ଚ ତଥା ନକ୍ତଭୋଜୀ ସଦା ଦ୍ଵିଜ
ମୁଁ ମାଂସ ଖାଉନି; ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ, ସଦା ଉପବାସ କରେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଖାଏ, ଦ୍ୱିଜ।
ଅଶୀଲଶ୍ଚାପି ପୁରୁଷୋ ଭୂତ୍ଵା ଭଵତି ଶୀଲଵାନ୍। ପ୍ରାଣିହିଂସାରତିଶ୍ଚାପି ଭଵତେ ଧାର୍ମିକଃ ପୁନଃ
ଏକ ଅଶୀଳ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୀଳବାନ୍ ହେବାକୁ ପାରେ; ପ୍ରାଣୀ ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନି ଧର୍ମପରାୟଣ ହେବାକୁ ପାରେ।
ଵ୍ଯଭିଚାରାନନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଧର୍ମଃ ସଂକୀର୍ଯତେ ମହାନ୍। ଅଧର୍ମୋ ଵର୍ତତେ ଚାପି ସଂକୀର୍ଯନ୍ତେ ତତଃ ପ୍ରଜାଃ
ରାଜାମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କଲେ ଧର୍ମ ଭଳି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ; ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଯାଏ, ତାପରେ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଭେରୁଣ୍ଡା ଵାମନାଃ କୁବ୍ଜାଃ ସ୍ଥୂଲଶୀର୍ଷାସ୍ତଥୈଵ ଚ। କ୍ଲୀବାଶ୍ଚାନ୍ଧାଶ୍ଚ ବଧିରା ଜାଯନ୍ତେଽତ୍ଯୁଚ୍ଚଲୋଚନାଃ
ବେରୁଣ୍ଡ, ବାମନ, କୁବ୍ଜ, ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, କ୍ଲିବ, ଅନ୍ଧ, ବଧିର ଓ ଅତି ଉଚ୍ଚ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ପାର୍ଥିଵାନାମଧର୍ମତ୍ଵାତ୍ପ୍ରଜାନାମଭଵଃ ସଦା। ସ ଏଷ ରାଜା ଜନକଃ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ପଶ୍ଯତି
ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅପରାଧ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏହି ରାଜା ଜନକ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ଦେଖନ୍ତି।
ଅନୁଗୃହ୍ଣନ୍ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାଃ ସଦା। `ପାତ୍ଯେଷ ରାଜା ଜନକଃ ପିତୃଵଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ ଏହି ରାଜା ଜନକ ସେମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି; ପିତା ପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯେଚୈଵ ମାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଯେଚ ନିନ୍ଦନ୍ତି ମାନଵାଃ। ସର୍ଵାନ୍ସୁପରିଣୀତେନ କର୍ମାଣା ତୋଷଯାମ୍ଯହମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଓ ଯେଉଁମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମୁଁ ଭଲ କାମ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ।
ଯେ ଜୀଵନ୍ତି ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ସଂଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ। ନ କିଂଚିଦୁପଜୀଵନତି ଦାନ୍ତା ଉତ୍ଥାନସୀଲିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଜୀବନ୍ତି ଓ ରାଜା ସହ ଲଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ଉତ୍ସାହୀ।
ଶକ୍ତ୍ଯାଽନ୍ନଦାନଂ ସତତଂ ତିତିକ୍ଷା ଧର୍ମନିତ୍ଯତା। ଯଥାର୍ହଂ ପ୍ରତିପୂଜା ଚ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵୈ ଦଯା
ସମ୍ଭବ ଅନୁସାରେ ସଦା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା, ସହିବା, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା।
ତ୍ଯାଗାନ୍ନାନ୍ଯତ୍ର ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଗୁଣାସ୍ତିଷ୍ଠାନ୍ତି ପୂରୁଷେ। ମୃଷାଵାଦଂ ପରିହରେତ୍କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରିଯମଯାଚିତଃ
ତ୍ୟାଗ ଛଡ଼ା ମନୁଷ୍ୟରେ ଗୁଣ ଅଟି ରହିନାହିଁ; ମିଥ୍ୟା କଥା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଅନୁରୋଧ କଲେ ମିଳୁଥିବା କଥା କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଚ କାମାନ୍ନ ସଂରମ୍ଭାନ୍ନ ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଧର୍ମମୁତ୍ସୃଜେତ୍। ପ୍ରିଯେ ନାତିଭୃଶଂ ହୃଷ୍ଯେଦପ୍ରିଯେ ନ ଚ ସଂଜ୍ଵରେତ୍
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଦ୍ୱେଷ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପ୍ରିୟ କଥାରେ ଅତି ଖୁସି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅପ୍ରିୟରେ ବି ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମୁହ୍ଯେଦର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ନ ଚ ଧର଼୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍। କର୍ମ ଚେତ୍କିଂଚିଦନ୍ଯତ୍ସ୍ଯାଦିତରନ୍ନ ତଦାଚରେତ୍
ସମସ୍ୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ କିଛି କାମ ଥିଲେ ତାହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯତ୍କଲ୍ଯାଣମଭିଧ୍ଯାଯେତ୍ତତ୍ରାତ୍ମାନଂ ନିଯୋଜଯେତ୍। ନ ପାପଂ ପ୍ରତି ପାପଃ ସ୍ଯାତ୍ସାଧୁରେଵ ସଦା ଭଵେତ୍
ଯାହା ଭଲ, ସେଠି ନିଜକୁ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସଦା ଭଲ ହେବା ଉଚିତ।
ଆତ୍ମନୈଵ ହତଃ ପାପୋ ଯଃ ପାପଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି। କର୍ମ ଚୈତଦସାଧୂନାଂ ଵୃଜିନାନାମସାଧୁକମ୍
ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିବା ଇଚ୍ଛା ରହିଛି, ସେ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଉଛି; ଏହି କାମ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସାଧୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ।
ନ ଧର୍ମୋସ୍ତୀତି ମନ୍ଵାନାଃ ଶୁଚୀନଵହସନ୍ତି ଯେ। ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନା ଧର୍ମସ୍ ତେ ନଶ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯେମାନେ ଧର୍ମ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ରମାନେ ଉପହାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭକ୍ତି ନଥିବାରୁ ଧର୍ମହୀନ ହୋଇ ପଡନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମହାଦୃତିରିଵାଧ୍ମାତଃ ପାପୋ ଭଵତି ନିତ୍ଯଦା। `ସାଧୁଃ ସନ୍ନତିମାନେଵ ସର୍ଵତ୍ରଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଅହଂକାରରେ ଫୁଲିଯାଏ, ସେ ପାପୀ ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ନିତ୍ୟ ଭଲମାନେ ସବୁଠାରେ ନମ୍ର ରହନ୍ତି।
ମୂଢାନାମଵଲିପ୍ତାନାମସାରଂ ଭାଷିତଂ ଭଵେତ୍। ଦର୍ଶଯନ୍ତ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମାନଂ ଦିଵା ରୂପମିଵାଂଶୁମାନ୍
ମୂଢ଼ ଏବଂ ଅଭିମାନୀମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ସେଥିରେ କିଛି ତତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତଃକରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଦିନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଆକାର ଦେଖାଏ।
ନ ଲୋକେ ରାଜତେ ମୂର୍ଖଃ କେଵଲାତ୍ମପ୍ରଶଂସଯା। ଅପିଚେହ ମୃଜାହୀନଃ କୃତଵିଦ୍ଯଃ ପ୍ରକାଶତେ
କେବଳ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଏକ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଜଗତରେ ମହାନ ହୁଏନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯଦି ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ନଥାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନାହିଁ।
ଅବ୍ରୁଵନ୍କସ୍ଯଚିନ୍ନିନ୍ଦାମାତ୍ମପୂଜାମଵର୍ଣଯନ୍। ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଗୁଣସଂପନ୍ନଃ ପ୍ରକାଶୋ ଭୁଵି ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ ଏବଂ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଏପରି ଗୁଣ ଓ ତେଜ ଥିବା କେହି ଲୋକ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଵିକର୍ମଣା ତପ୍ଯମାନଃ ପାପାଦ୍ଵିପରିମୁଚ୍ଯତେ। ନ ତତ୍କୁର୍ଯାଂ ପୁନରିତି ଦ୍ଵିତୀଯାତ୍ପରିମୁଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିଜର କୁକର୍ମରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; 'ମୁଁ ପୁଣି ଏହା କରିବିନାହିଁ' ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟଥର ମଧ୍ୟ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
କର୍ମଣା ଯେନ କେନାପି ପାପାତ୍ମା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ଏଵଂ ଶ୍ରୁତିରିଯଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଧର୍ମେଷୁ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ପାପୀ ଲୋକ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ—ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ପାରେ।
ପାପନି ବୁଦ୍ଧ୍ଵେହ ପୁରା କୃତାନି ସ୍ଵଧର୍ମଶୀଲୋ ଵିନିହନ୍ତି ପଶ୍ଚାତ୍। ଧର୍ମୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୁଦତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଯତ୍କୁର୍ଵତେ ପାପମିହ ପ୍ରମାଦାତ୍
ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ପାପକୁ ଜାଣି, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକ ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନଶ୍ୱାନ୍ତି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅସାବଧାନତାରେ ପାପ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପରେ ଉଠିଯାଏ।
ପାପଂ କୃତ୍ଵା ହି ମନ୍ଯେତ ନାହମସ୍ମୀତି ପୂରୁଷଃ। [ତଂ ତୁ ଦେଵାଃ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵସ୍ଯୈଵାନ୍ତରପୂରୁଷଃ]
ପାପ କରି ସେ ଲୋକ ଭାବେ, 'ମୁଁ ସେ ନୁହେଁ'; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ନିଜର ଅନ୍ତଃକରଣ ସତ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ଥିବାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଚିକୀର୍ଷେଦେଵ କଲ୍ଯାଯଣଂ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନୋଽନସୂଯକଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, କେବଳ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଵସନସ୍ଯେଵ ଚ୍ଛିଦ୍ରାଣଇ ସାଧୂନାଂ ଵିଵୃଣୋତି ଯଃ। `ଅପଶ୍ଯନ୍ନାତ୍ମନୋ ଦୋଷାନ୍ସ ପାପଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ନଶ୍ଯତି
ଯେପରି ଜାମାର ଛିଦ୍ର ଭିତରକୁ ଦେଖାଏ, ସେପରି ଯିଏ ନିଜ ଦୋଷ ଦେଖିପାରେନାହିଁ, ସେ ପାପୀ ପରଲୋକରେ ନଶ୍ୱାନ୍ତି।
ପାପଂ ଚେତ୍ପୁରୁଷଃ କୃତ୍ଵା କଲ୍ଯାଣମଭିପଦ୍ଯତେ। ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମହାଭ୍ରେଣେଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଯଦି କେହି ପାପ କରି ଭଲ ପଥକୁ ଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଯେପରି ବଡ଼ ମେଘ ମଧ୍ୟରୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହୁଏ।
ଯଥାଽଽଦିତ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ଯନ୍ଵୈ ତମଃ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯପୋହତି। ଏଵଂ କଲ୍ଯାଣମାତିଷ୍ଠନ୍ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେପରି ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ସେପରି ଭଲ କାମ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ପାପାନାଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯଧିଷ୍ଠାନଂ ଲୋଭମୋହୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। `ତସ୍ମାତ୍ତୌ ଵିଦୁଷା ଵିପ୍ର ଵର୍ଜନୀଯୌ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋଭ ଏବଂ ମୋହ ପାପର ମୂଳ; ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ କରି ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।