ସ ତୁ ଜ୍ଞାତା ଦ୍ଵିଜଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସହସା ସଂଭ୍ରମୋତ୍ଥିତଃ। ଆଜଗାମ ଯତୋ ଵିପ୍ରଃ ସ୍ଥିତ ଏକାନ୍ତଆସନେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଜଣା ପରେ, ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଉଠି ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
ଅଭିଵାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ଭଗଵନ୍ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଅହଂ ଵ୍ଯାଧୋ ହି ଭଦ୍ରଂ ତେ କିଂ କରୋମି ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍
ସେ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍ତ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏକ ଶିକାରୀ। ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ହେଉ। ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ଆପଣ ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ।'
ଏକପତ୍ନ୍ଯା ଯଦୁକ୍ତୋସି ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମିଥିଲାମିତି। ଜାନାମ୍ଯେତଦହଂ ସର୍ଵଂ ଯଦର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ଏକମାତ୍ର ପତ୍ନୀ ଆପଣଙ୍କୁ ମିଥିଲାକୁ ଯିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ସବୁ ଜାଣିଛି, ଆପଣ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ମୁଁ ଜାଣେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସ ଵିପ୍ରୋ ଭୃଶଵିସ୍ମିତଃ। ଦ୍ଵିତୀଯମିଦମାଶ୍ଚର୍ଯମିତ୍ଯଚିନ୍ତଯତ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏହା ଆଉ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା!'
ଅଦେଶସ୍ଥଂ ହି ତେ ସ୍ତାନମିତି ଵ୍ଯାଘୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜମ୍। ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛାଵ ଭଗଵନ୍ଯଦି ତେ ରୋଚତେଽନଘ
ଶିକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏଠି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ଭଗବନ୍ତ, ଆମ ଘରକୁ ଚଲନ୍ତୁ।'
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତଂ ଵିପ୍ରୋ ହୃଷ୍ଟୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଗ୍ରତସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜଂ କୃତ୍ଵା ସ ଜଗାମ ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି।' ଶିକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ନିଜ ଘରକୁ ନେଇ ଚଲିଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ଗୃହଂରମ୍ଯମାସନେନାଭିପୂଜିତଃ। `ଅର୍ଧ୍ଯେଣ ଚ ସ ଵୈ ତେନ ଵ୍ଯାଧେନ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ସେ ମନୋହର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶିକାରୀ ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇ ଓ ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପାଦ୍ଯମାଚମନୀଯଂ ଚ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ତତଃ ସୁଖୋପଵିଷ୍ସ୍ତଂ ଵ୍ଯାଧଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପାଦ ଧୋଇବା ଓ ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆରାମରେ ବସି ଶିକାରୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
କର୍ମୈତଦ୍ଵୈ ନ ସଦୃଶଂ ଭଵତଃ ପ୍ରତିଭାତି ମେ। ଅନୁତପ୍ଯେ ଭୃଶଂ ତାତ ତଵ ଘୋରେଣ କର୍ମଣା
'ତୁମର କାମ ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ଲାଗୁନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମର ଏହି ଭୟଙ୍କର କାମ ଦେଖି ବହୁତ ଦୁଃଖିତ।'
କୁଲୋଚିତମିଦଂ କର୍ମ ପିତୃପୈତାମହଂ ପରମ୍। ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ମେ ଧର୍ମେ ସ୍ଵେ ମନ୍ଯୁଂ ମା କୃଥା ଦ୍ଵିଜ
'ଏହି କାମ ଆମ ପରିବାରର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପୁର୍ବ ଥରୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସରିବାରେ ଆଛି, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
ଵିଧାତ୍ରା ଵିହିତଂ ପୂର୍ଵଂ କର୍ମ ସ୍ଵମନୁପାଲଯନ୍। ପ୍ରଯତ୍ନାଚ୍ଚ ଗୁରୂ ଵୃଦ୍ଧୌ ଶୁଶ୍ରୂଷେଽହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ବିଧାତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା କାମକୁ ମୁଁ କରୁଛି, ଏବଂ ଚେଷ୍ଟା କରି ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିଛି, ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ସତ୍ଯଂ ଵଦେ ନାଭ୍ଯସୂଯେ ଯଥାଶକ୍ତି ଦଦାମି ଚ। ଦେଵତାତିଥିଭୃତ୍ଯାନାମଵଶିଷ୍ଟେନ ଵର୍ତଯେ
'ମୁଁ ସତ୍ୟ କହେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଇର୍ଷ୍ୟା କରେନି, ଏବଂ ଯେତେକି ଶକ୍ତି ଅଛି ଦେଇଥାଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଜିନିଷରେ ଦେବତା, ଅତିଥି ଓ ଦାସମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରେ।'
ନ କୁତ୍ସଯାମ୍ଯହଂ କିଂଚିନ୍ନ ଗର୍ହେ ବଲଵତ୍ତରମ୍। କୃତମନ୍ଵେତି କର୍ତାରଂ ପୁରା କର୍ମ ଦ୍ଵିଜେତ୍ତମ
'ମୁଁ କିଛିକୁ ଅବମାନ କରେନି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାମକୁ ଦୋଷ ଦେଇନି। କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀଙ୍କୁ ଅନୁସରେ, ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
କୃଷିଗୋରକ୍ଷ୍ଯଵାଣିଜ୍ଯମିହ ଲୋକସ୍ଯ ଜୀଵନମ୍। ଦଣ୍ଡନୀତିସ୍ତ୍ରଯୋ ଵିଦ୍ଯା ତେନ ଲୋକୋ ଭଵତ୍ଯୁତ
'ଏଠାରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ହେଉଛି ଚାଷ, ଗୋପାଳନ ଓ ବ୍ୟବସାୟ। ଏହି ତିନିଟି ସହ ଦଣ୍ଡନୀତି ଜଗତକୁ ପାଳନ କରେ।'
କର୍ମ ଶୂଦ୍ରେ କୃଷିର୍ଵୈଶ୍ଯେ ସଂଗ୍ରାମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯେ ସ୍ମୃତଃ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯତପୋମନ୍ତ୍ରାଃ ସତ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ସଦା
'ଚାଷ ଶୂଦ୍ରଙ୍କର କାମ, ବ୍ୟବସାୟ ବୈଶ୍ୟଙ୍କର, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷତ୍ରୀୟଙ୍କର; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ତପ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ସତ୍ୟ।'
ରାଜା ପ୍ରଶାସ୍ତି ଧର୍ମେଣ ସ୍ଵକର୍ମନିରତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଵିକର୍ମାଣଶ୍ଚ ଯେ କେଚିତ୍ତାନ୍ଯୁନକ୍ତି ସ୍ଵକର୍ମସୁ
'ରାଜା ଧର୍ମରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ କାମରେ ଲଗିଥିବାବେଳେ ଶାସନ କରନ୍ତି; ଯେମାନେ ଭୁଲ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ କାମରୁ ବାରଣ କରନ୍ତି।'
ଭେତଵ୍ଯଂ ହି ସଦା ରାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଜାନାମଧିପା ହିତେ। ମାରଯନ୍ତି ଵିକର୍ମସ୍ଥଂ ଲୁବ୍ଧା ମୃଗମିଵେଷୁଭିଃ
'ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ ରାଜାମାନେ ସଦା ଭୟଭୀତ ହେବା ଉଚିତ; ତେମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କାରୀ, ଲୋଭୀକୁ ଶିକାରୀ ଜଣେ ପ୍ରାଣୀକୁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମାରିଥିବା ପରି ମାରନ୍ତି।'
ଜନକସ୍ଯେହ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଵିକର୍ମସ୍ଥୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ସ୍ଵକର୍ମନିରତା ଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋପି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ଜନକଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କାରୀ ନାହିଁ; ଚାରିଟି ଜାତି ସବୁ ନିଜ କାମରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ସ ଏଷ ଜନକୋ ରାଜା ଦୁର୍ଵୃତ୍ତମପି ଚେତ୍ସୁତମ୍। ଦଣ୍ଡ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡେ ନିକ୍ଷିପତି ଯଥା ନ ଗ୍ଲାତି ଧାର୍ମିକମ୍
ଏହି ରାଜା ଜନକ, ନିଜ ପୁଅ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କଲେ ମଧ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକମାନେ କଷ୍ଟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ।
ସୁଯୁକ୍ତଚାରୋ ନୃପତିଃ ସର୍ଵଂ ଧର୍ମେଣ ପଶ୍ଯତି। ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଦଣ୍ଡଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ରାଜା ଭଲ ବୁଦ୍ଧିରେ ସବୁ କଥାକୁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି; ଧନ, ରାଜ୍ୟ ଓ ଦଣ୍ଡ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାଜାନୋ ହି ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଶ୍ରିଯମିଚ୍ଛନ୍ତି ଭୂଯସୀମ୍। ସର୍ଵେଷାମେଵ ଵର୍ଣାନାଂ ତ୍ରାତା ରାଜା ଭଵତ୍ଯୁତ
ରାଜାମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି ଅଧିକ ଶ୍ରୀ ଚାହନ୍ତି; ରାଜା ସମସ୍ତ ଜାତିର ରକ୍ଷକ ହେଇଥାନ୍ତି।
ପରେଣ ହି ହତାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵରାହମହିଷାନହମ୍। ନ ସ୍ଵଯଂ ହନ୍ମି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଵିକ୍ରୀଣାମି ସଦା ତ୍ଵହମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ନିଜେ କୁହୁଡ଼ ଓ ମହିଷ ମାରିନି; ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଏ, ଏବଂ ମୁଁ କେବେ ବିକ୍ରି କରିନି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ଭକ୍ଷଯାମି ମାଂସାନି ଋତୁଗାମୀ ତଥାହ୍ଯହମ୍। ସଦୋପଵାସୀ ଚ ତଥା ନକ୍ତଭୋଜୀ ସଦା ଦ୍ଵିଜ
ମୁଁ ମାଂସ ଖାଉନି; ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ, ସଦା ଉପବାସ କରେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଖାଏ, ଦ୍ୱିଜ।
ଅଶୀଲଶ୍ଚାପି ପୁରୁଷୋ ଭୂତ୍ଵା ଭଵତି ଶୀଲଵାନ୍। ପ୍ରାଣିହିଂସାରତିଶ୍ଚାପି ଭଵତେ ଧାର୍ମିକଃ ପୁନଃ
ଏକ ଅଶୀଳ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୀଳବାନ୍ ହେବାକୁ ପାରେ; ପ୍ରାଣୀ ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନି ଧର୍ମପରାୟଣ ହେବାକୁ ପାରେ।
ଵ୍ଯଭିଚାରାନନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଧର୍ମଃ ସଂକୀର୍ଯତେ ମହାନ୍। ଅଧର୍ମୋ ଵର୍ତତେ ଚାପି ସଂକୀର୍ଯନ୍ତେ ତତଃ ପ୍ରଜାଃ
ରାଜାମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କଲେ ଧର୍ମ ଭଳି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ; ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଯାଏ, ତାପରେ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଭେରୁଣ୍ଡା ଵାମନାଃ କୁବ୍ଜାଃ ସ୍ଥୂଲଶୀର୍ଷାସ୍ତଥୈଵ ଚ। କ୍ଲୀବାଶ୍ଚାନ୍ଧାଶ୍ଚ ବଧିରା ଜାଯନ୍ତେଽତ୍ଯୁଚ୍ଚଲୋଚନାଃ
ବେରୁଣ୍ଡ, ବାମନ, କୁବ୍ଜ, ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, କ୍ଲିବ, ଅନ୍ଧ, ବଧିର ଓ ଅତି ଉଚ୍ଚ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ପାର୍ଥିଵାନାମଧର୍ମତ୍ଵାତ୍ପ୍ରଜାନାମଭଵଃ ସଦା। ସ ଏଷ ରାଜା ଜନକଃ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ପଶ୍ଯତି
ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅପରାଧ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏହି ରାଜା ଜନକ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ଦେଖନ୍ତି।
ଅନୁଗୃହ୍ଣନ୍ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାଃ ସଦା। `ପାତ୍ଯେଷ ରାଜା ଜନକଃ ପିତୃଵଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ ଏହି ରାଜା ଜନକ ସେମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି; ପିତା ପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯେଚୈଵ ମାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଯେଚ ନିନ୍ଦନ୍ତି ମାନଵାଃ। ସର୍ଵାନ୍ସୁପରିଣୀତେନ କର୍ମାଣା ତୋଷଯାମ୍ଯହମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଓ ଯେଉଁମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମୁଁ ଭଲ କାମ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ।
ଯେ ଜୀଵନ୍ତି ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ସଂଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ। ନ କିଂଚିଦୁପଜୀଵନତି ଦାନ୍ତା ଉତ୍ଥାନସୀଲିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଜୀବନ୍ତି ଓ ରାଜା ସହ ଲଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ଉତ୍ସାହୀ।