ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ଯାଦିତି ଵୃଦ୍ଧାନୁଶାସନମ୍। ବହୁଧା ଦୃଶ୍ଯତେ ଧର୍ମଃ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ବୃଦ୍ଧମାନେ ଶିଖାନ୍ତି, ଧର୍ମର ମୂଳ ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ର। ଧର୍ମ ବହୁ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଭଗଵାନପି ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାଦ୍ଯାଯନିରତଃ ଶୁଚିଃ। ନ ତୁ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଭଗଵନ୍ଦର୍ମଂ ଵେତ୍ସୀତି ମେ ମତିଃ
ଯିଏ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି, ନିଜ ପାଠ ପଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି, ପବିତ୍ର, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ମୋ ମନେ ହୁଏ।
ଯଦି ଵିପ୍ର ନ ଜାନୀଷେ ଧର୍ମଂ ପରମକଂ ଦ୍ଵିଜ। ଧର୍ମଵ୍ଯାଧଂ ତତ ପୃଚ୍ଛ ଗତ୍ଵା ତୁ ମିଥିଲାଂ ପୁରୀମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଟିକୁ ଜାଣିନାହ, ତେବେ ମିଥିଳା ନଗରକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିକାରୀଙ୍କୁ ପଚାର।
ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ଶୁଶ୍ରୂପୁଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ମିଥିଲାଯାଂ ଵସେଦ୍ଵ୍ଯାଧଃ ସ ତେ ଧର୍ମାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯତି
ମିଥିଳାରେ ଏମିତି ଜଣେ ଶିକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ସତ୍ୟ କହନ୍ତି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛନ୍ତି; ସେ ତୁମକୁ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ବୁଝେଇବେ।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଥାକାମଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। `ଵ୍ଯାଧଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ସ ତେ ଛେତ୍ସ୍ଯତି ସଂଶଯମ୍
ଏହିପରି ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଭଲ ହେଉ। ସେ ଶିକାରୀ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ତୁମ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦେବେ।
ଅତ୍ଯୁକ୍ତମପି ମେ ସର୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯନିନ୍ଦିତ। ସ୍ତ୍ରିଯୋ ହ୍ଯଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଯେ ଧର୍ମମଭିଵିନ୍ଦତେ
ମୁଁ ଯଦି କିଛି କଠିନ କଥା କହିଥିଲି, ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷିଣୀ, ତୁମେ ମୋତେ ମାଫ କର; କାରଣ, ଯିଏ ଧର୍ମ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମହିଳାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି।
ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ତଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗତଃ କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ଶୋଭନେ। ଉପାଲମ୍ଭସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମମ ନିଶ୍ରେଯସଂ ପରମ୍
ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଖୁସି, ଭଲ ହେଉ; ମୋର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ତୁମର ଉପାଳମ୍ଭ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ହେଲା।
ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ସାଧଯିଷ୍ଯାମି ଶୋଭନେ। `ଧନ୍ଯା ତ୍ଵମସି କଲ୍ଯାଣି ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵୃତ୍ତମୀଦୃଶମ୍
ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ, ମୁଁ ଏବେ ଯିବି ଏବଂ ଏହି କାମ ସଫଳ କରିବି। ଶୁଭେ, ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଯାହାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଏପରି।
ତଯା ଵିସୃଷ୍ଟୋ ନିର୍ଗତ୍ଯ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଯଯୌ। ଵିନିନ୍ଦନ୍ସ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ କୌଶିକୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ ।। ଵସ୍ତ୍ରିଣୋ ଵସ୍ତ୍ରଦା ଯାନ୍ତି ଅଵସ୍ତ୍ରା ଯାନ୍ତ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଦାଃ
ସେ ନାରୀ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ପରେ, କୌଶିକ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ। ଯେଉଁମାନେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ସେମାନେ ଅପୋଷାକଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅପୋଷାକମାନେ ପୋଷାକପିନ୍ଧାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାନ୍ତି।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ପ୍ରୋକ୍ତମଶେପତଃ। ଵିନିନ୍ଦନ୍ସ ଦ୍ଵିଜୋଽଽତ୍ମାନମାଗସ୍କୃତ ଇଵାବଭୌ
ସେ ନାରୀ କହିଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଭାବି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଲେ, ମନେ କଲେ ଯେ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି।
ଚିନ୍ତଯାନଃ ସ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ ଗତିମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନେନ ଵୈ ଭାଵ୍ଯେ ଗଚ୍ଛାମି ମିଥିଲାମହମ୍
ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାର୍ଗ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମିଥିଳାକୁ ଯିବି।'
କୃତାତ୍ମା ଧର୍ମଵିତ୍ତସ୍ଯାଂ ଵ୍ଯାଧୋ ନିଵସତେ କିଲ। ତଂ ଗଚ୍ଚାମ୍ଯହମଦ୍ଯୈଵ ଧର୍ମଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତପୋଧନମ୍
ସେହି ସହରରେ ଏମିତି ଜଣେ ଶିକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି; ଆଜି ମୁଁ ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିବାକୁ ଯିବି।
ଇତିସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ଵଚଃ। ବଲାକାପ୍ରତ୍ଯଯେନାସୌ ଧର୍ମ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵଚନୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ନାରୀଙ୍କ କଥା ଓ ବଳାକା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ଉପଦେଶକୁ ମନରେ ଧରି, ଧର୍ମ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ସଂପ୍ରତସ୍ଥେ ସ ମିଥିଲାଂ କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତଃ। ଅତିକ୍ରାମନ୍ନରଣ୍ଯାନି ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚ ନଗରାଣି ଚ
ସେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଭରିଥିବା ମନେ ମିଥିଳାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଜଙ୍ଗଲ, ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ଅଟିକି ଯାଇ।
ତତୋ ଜଗାମ ମିଥିଲାଂ ଜନକେନ ସୁରକ୍ଷିତାମ୍। ଧର୍ମସେତୁସମାକୀର୍ଣାଂ ଯଜ୍ଞୋତ୍ସଵଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍
ତାପରେ ସେ ଜନକଙ୍କ ରକ୍ଷାଧୀନ ମିଥିଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମର ସେତୁ ରହିଛି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି।
ଗୋପୁରାଟ୍ଟାଲକଵତୀଂ ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାକାରଶୋଭନାମ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଵିମାନୈର୍ବହୁଭିର୍ଯୁତାମ୍
ସେ ଗୋପୁର, ଉଚ୍ଚ ଦୁର୍ଗ, ଶୋଭାମୟ ମହଳ ଓ ବହୁ ମନ୍ଦିର ଥିବା ସୁନ୍ଦର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତାଂ ସୁଵିଭକ୍ତମହାପଥାମ୍। ଅଶ୍ଵୈ ରଥୈସ୍ତଥା ନାଗୈର୍ଯୋଧୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଯୁତାମ୍
ସେହି ସହର ଅନେକ ବସ୍ତୁ ବିକ୍ରୟ ହେଉଥିବା, ଭଲଭାବେ ବିଭକ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତା, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଅନେକ ସେନାନୀରେ ଭରିଥିଲା।
ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣାଂ ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵସମାକୁଲାମ୍। ସୋଽପସ୍ଯଦ୍ବହୁଵୃତ୍ତାନ୍ତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସମତିକ୍ରମନ୍
ସେହି ସହର ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ଉତ୍ସବରେ ବ୍ୟସ୍ତ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନେକ ଘଟଣା ଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ଧର୍ମଵ୍ଯାଧମପୃଚ୍ଛଚ୍ଚ ସ ଚାସ୍ଯ କଥିତୋ ଦ୍ଵିଜୈଃ। ଅପଶ୍ଯତ୍ତତ୍ରଗତ୍ଵା ତଂ ସୂନାମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିକାରୀ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ; ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେ ଶିକାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ।
ମାର୍ଗମାହିପମାଂସାନି ଵିକ୍ରୀଣନ୍ତଂ ତପସ୍ଵିନମ୍। ଆକୁଲତ୍ଵାଚ୍ଚ କ୍ରେତୃଣାମେକାନ୍ତେ ସଂସ୍ଥିତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେ ତପସ୍ବୀ ସାପ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାଂସ ବିକ୍ରୟ କରୁଛନ୍ତି; କ୍ରେତାମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିବାରୁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକାନ୍ତରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।
ସ ତୁ ଜ୍ଞାତା ଦ୍ଵିଜଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସହସା ସଂଭ୍ରମୋତ୍ଥିତଃ। ଆଜଗାମ ଯତୋ ଵିପ୍ରଃ ସ୍ଥିତ ଏକାନ୍ତଆସନେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଜଣା ପରେ, ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଉଠି ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
ଅଭିଵାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ଭଗଵନ୍ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଅହଂ ଵ୍ଯାଧୋ ହି ଭଦ୍ରଂ ତେ କିଂ କରୋମି ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍
ସେ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍ତ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏକ ଶିକାରୀ। ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ହେଉ। ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ଆପଣ ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ।'
ଏକପତ୍ନ୍ଯା ଯଦୁକ୍ତୋସି ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମିଥିଲାମିତି। ଜାନାମ୍ଯେତଦହଂ ସର୍ଵଂ ଯଦର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ଏକମାତ୍ର ପତ୍ନୀ ଆପଣଙ୍କୁ ମିଥିଲାକୁ ଯିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ସବୁ ଜାଣିଛି, ଆପଣ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ମୁଁ ଜାଣେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସ ଵିପ୍ରୋ ଭୃଶଵିସ୍ମିତଃ। ଦ୍ଵିତୀଯମିଦମାଶ୍ଚର୍ଯମିତ୍ଯଚିନ୍ତଯତ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏହା ଆଉ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା!'
ଅଦେଶସ୍ଥଂ ହି ତେ ସ୍ତାନମିତି ଵ୍ଯାଘୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜମ୍। ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛାଵ ଭଗଵନ୍ଯଦି ତେ ରୋଚତେଽନଘ
ଶିକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏଠି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ଭଗବନ୍ତ, ଆମ ଘରକୁ ଚଲନ୍ତୁ।'
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତଂ ଵିପ୍ରୋ ହୃଷ୍ଟୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଗ୍ରତସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜଂ କୃତ୍ଵା ସ ଜଗାମ ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି।' ଶିକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ନିଜ ଘରକୁ ନେଇ ଚଲିଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ଗୃହଂରମ୍ଯମାସନେନାଭିପୂଜିତଃ। `ଅର୍ଧ୍ଯେଣ ଚ ସ ଵୈ ତେନ ଵ୍ଯାଧେନ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ସେ ମନୋହର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶିକାରୀ ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇ ଓ ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପାଦ୍ଯମାଚମନୀଯଂ ଚ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ତତଃ ସୁଖୋପଵିଷ୍ସ୍ତଂ ଵ୍ଯାଧଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପାଦ ଧୋଇବା ଓ ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆରାମରେ ବସି ଶିକାରୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
କର୍ମୈତଦ୍ଵୈ ନ ସଦୃଶଂ ଭଵତଃ ପ୍ରତିଭାତି ମେ। ଅନୁତପ୍ଯେ ଭୃଶଂ ତାତ ତଵ ଘୋରେଣ କର୍ମଣା
'ତୁମର କାମ ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ଲାଗୁନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମର ଏହି ଭୟଙ୍କର କାମ ଦେଖି ବହୁତ ଦୁଃଖିତ।'
କୁଲୋଚିତମିଦଂ କର୍ମ ପିତୃପୈତାମହଂ ପରମ୍। ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ମେ ଧର୍ମେ ସ୍ଵେ ମନ୍ଯୁଂ ମା କୃଥା ଦ୍ଵିଜ
'ଏହି କାମ ଆମ ପରିବାରର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପୁର୍ବ ଥରୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସରିବାରେ ଆଛି, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।'