ବଲାକା ହି ତ୍ଵଯା ଦଗ୍ଧା ରୋଷାତ୍ତଦ୍ଵିଦିତଂ ମଯା। କ୍ରୋଧଃ ଶତ୍ରୁଃ ଶରୀରସ୍ଥୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ବଳାକାକୁ ଜଳାଇଦେଲା ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ। କ୍ରୋଧ ମଣିଷର ଦେହରେ ଥିବା ଏକ ଶତ୍ରୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମାସ୍ମ କ୍ରୁଧ୍ଯୋ ବଲାକେଵ ନ ଵଧ୍ଯାଽସ୍ମି ପତିଵ୍ରତା'। ଯଃ କ୍ରୋଧମୋହୌ ତ୍ଯଜତି ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ବଳାକା ପ୍ରତି ଯେପରି କ୍ରୋଧ କଲା, ସେପରି ମୋପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁନାହିଁ। ମୁଁ ପତିବ୍ରତା, ମୋତେ ମାରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯିଏ କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଯୋ ଵଦେଦିହ ସତ୍ଯାନି ଗୁରୁଂ ସଂତୋଷଯେତ ଚ। ହିଂସିତଶ୍ଚ ତ ହିଂସେତ ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ସତ୍ୟ କହେ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ, ଏବଂ ନିଜେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ ଆଘାତ ନଦିଏ—ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ଧର୍ମପରଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତଃ ଶୁଚିଃ। କାମକ୍ରୋଧୌ ଵଶୌ ଯସ୍ଯ ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛି, ଧର୍ମରେ ଲାଗିଛି, ନିଜ ପାଠ ପଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି, ପବିତ୍ର ଓ ଯାହାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ—ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ଚାତ୍ମସମୋ ଲୋକୋ ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ଯ ମନସ୍ଵିନଃ। ସର୍ଵଧର୍ମେଷୁ ଚରତସ୍ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଭାବେ ଦେଖେ, ଧର୍ମ ଜାଣେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରେ—ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଯୋଽଧ୍ଯାପଯେଦଧୀଯୀତ ଯଜେଦ୍ଵା ଯାଜଯୀତ ଵା। ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵାଽପି ଯଥାଶକ୍ତି ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ପଢ଼ାଏ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ଯଜ୍ଞ କରେ କିମ୍ବା କରାଏ, କିମ୍ବା ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରେ—ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଚାରୀ ଵଦାନ୍ଯୋ ଯୋପ୍ଯଧୀଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵଃ। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵାନମତ୍ତୋ ଵୈ ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଲାଗିଛି, ନିଜ ପାଠ ପଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି ଓ ଅହଂକାର ନାହିଁ—ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ କୁଶଲଂ ତଦେଷାଂ ପରିକୀର୍ତଯେତ୍। ସତ୍ଯଂ ତଥା ଵ୍ଯାହରତାଂ ନାନୃତେ ରମତେ ମନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ, ସେଉଁଠି ସେ କହିବା ଉଚିତ। ସେ ସତ୍ୟ କହିବାରେ ମନ ରଖେ, ଅସତ୍ୟରେ କେବେ ଆସକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ଧନଂ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାହୁଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ଦମମାର୍ଜଵମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ନିଗ୍ରହଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ହେଉଛି ନିଜ ପାଠ ପଢ଼ିବା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ସରଳତା, ଏବଂ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସତ୍ଯାର୍ଜଵେ ଧର୍ମମାହୁଃ ପରଂ ଧର୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ। ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଧର୍ମଃ ସ ଚ ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ସରଳତାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଅଛି। ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର, ଏହା ସତ୍ୟରେ ଭିତି ରଖିଛି।
ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ଯାଦିତି ଵୃଦ୍ଧାନୁଶାସନମ୍। ବହୁଧା ଦୃଶ୍ଯତେ ଧର୍ମଃ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ବୃଦ୍ଧମାନେ ଶିଖାନ୍ତି, ଧର୍ମର ମୂଳ ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ର। ଧର୍ମ ବହୁ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଭଗଵାନପି ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାଦ୍ଯାଯନିରତଃ ଶୁଚିଃ। ନ ତୁ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଭଗଵନ୍ଦର୍ମଂ ଵେତ୍ସୀତି ମେ ମତିଃ
ଯିଏ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି, ନିଜ ପାଠ ପଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି, ପବିତ୍ର, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ମୋ ମନେ ହୁଏ।
ଯଦି ଵିପ୍ର ନ ଜାନୀଷେ ଧର୍ମଂ ପରମକଂ ଦ୍ଵିଜ। ଧର୍ମଵ୍ଯାଧଂ ତତ ପୃଚ୍ଛ ଗତ୍ଵା ତୁ ମିଥିଲାଂ ପୁରୀମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଟିକୁ ଜାଣିନାହ, ତେବେ ମିଥିଳା ନଗରକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିକାରୀଙ୍କୁ ପଚାର।
ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ଶୁଶ୍ରୂପୁଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ମିଥିଲାଯାଂ ଵସେଦ୍ଵ୍ଯାଧଃ ସ ତେ ଧର୍ମାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯତି
ମିଥିଳାରେ ଏମିତି ଜଣେ ଶିକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ସତ୍ୟ କହନ୍ତି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛନ୍ତି; ସେ ତୁମକୁ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ବୁଝେଇବେ।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଥାକାମଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। `ଵ୍ଯାଧଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ସ ତେ ଛେତ୍ସ୍ଯତି ସଂଶଯମ୍
ଏହିପରି ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଭଲ ହେଉ। ସେ ଶିକାରୀ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ତୁମ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦେବେ।
ଅତ୍ଯୁକ୍ତମପି ମେ ସର୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯନିନ୍ଦିତ। ସ୍ତ୍ରିଯୋ ହ୍ଯଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଯେ ଧର୍ମମଭିଵିନ୍ଦତେ
ମୁଁ ଯଦି କିଛି କଠିନ କଥା କହିଥିଲି, ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷିଣୀ, ତୁମେ ମୋତେ ମାଫ କର; କାରଣ, ଯିଏ ଧର୍ମ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମହିଳାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି।
ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ତଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗତଃ କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ଶୋଭନେ। ଉପାଲମ୍ଭସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମମ ନିଶ୍ରେଯସଂ ପରମ୍
ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଖୁସି, ଭଲ ହେଉ; ମୋର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ତୁମର ଉପାଳମ୍ଭ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ହେଲା।
ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ସାଧଯିଷ୍ଯାମି ଶୋଭନେ। `ଧନ୍ଯା ତ୍ଵମସି କଲ୍ଯାଣି ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵୃତ୍ତମୀଦୃଶମ୍
ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ, ମୁଁ ଏବେ ଯିବି ଏବଂ ଏହି କାମ ସଫଳ କରିବି। ଶୁଭେ, ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଯାହାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଏପରି।
ତଯା ଵିସୃଷ୍ଟୋ ନିର୍ଗତ୍ଯ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଯଯୌ। ଵିନିନ୍ଦନ୍ସ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ କୌଶିକୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ ।। ଵସ୍ତ୍ରିଣୋ ଵସ୍ତ୍ରଦା ଯାନ୍ତି ଅଵସ୍ତ୍ରା ଯାନ୍ତ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଦାଃ
ସେ ନାରୀ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ପରେ, କୌଶିକ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ। ଯେଉଁମାନେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ସେମାନେ ଅପୋଷାକଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅପୋଷାକମାନେ ପୋଷାକପିନ୍ଧାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାନ୍ତି।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ପ୍ରୋକ୍ତମଶେପତଃ। ଵିନିନ୍ଦନ୍ସ ଦ୍ଵିଜୋଽଽତ୍ମାନମାଗସ୍କୃତ ଇଵାବଭୌ
ସେ ନାରୀ କହିଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଭାବି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଲେ, ମନେ କଲେ ଯେ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି।
ଚିନ୍ତଯାନଃ ସ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ ଗତିମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନେନ ଵୈ ଭାଵ୍ଯେ ଗଚ୍ଛାମି ମିଥିଲାମହମ୍
ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାର୍ଗ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମିଥିଳାକୁ ଯିବି।'
କୃତାତ୍ମା ଧର୍ମଵିତ୍ତସ୍ଯାଂ ଵ୍ଯାଧୋ ନିଵସତେ କିଲ। ତଂ ଗଚ୍ଚାମ୍ଯହମଦ୍ଯୈଵ ଧର୍ମଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତପୋଧନମ୍
ସେହି ସହରରେ ଏମିତି ଜଣେ ଶିକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି; ଆଜି ମୁଁ ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିବାକୁ ଯିବି।
ଇତିସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ଵଚଃ। ବଲାକାପ୍ରତ୍ଯଯେନାସୌ ଧର୍ମ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵଚନୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ନାରୀଙ୍କ କଥା ଓ ବଳାକା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ଉପଦେଶକୁ ମନରେ ଧରି, ଧର୍ମ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ସଂପ୍ରତସ୍ଥେ ସ ମିଥିଲାଂ କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତଃ। ଅତିକ୍ରାମନ୍ନରଣ୍ଯାନି ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚ ନଗରାଣି ଚ
ସେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଭରିଥିବା ମନେ ମିଥିଳାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଜଙ୍ଗଲ, ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ଅଟିକି ଯାଇ।
ତତୋ ଜଗାମ ମିଥିଲାଂ ଜନକେନ ସୁରକ୍ଷିତାମ୍। ଧର୍ମସେତୁସମାକୀର୍ଣାଂ ଯଜ୍ଞୋତ୍ସଵଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍
ତାପରେ ସେ ଜନକଙ୍କ ରକ୍ଷାଧୀନ ମିଥିଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମର ସେତୁ ରହିଛି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି।
ଗୋପୁରାଟ୍ଟାଲକଵତୀଂ ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାକାରଶୋଭନାମ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଵିମାନୈର୍ବହୁଭିର୍ଯୁତାମ୍
ସେ ଗୋପୁର, ଉଚ୍ଚ ଦୁର୍ଗ, ଶୋଭାମୟ ମହଳ ଓ ବହୁ ମନ୍ଦିର ଥିବା ସୁନ୍ଦର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତାଂ ସୁଵିଭକ୍ତମହାପଥାମ୍। ଅଶ୍ଵୈ ରଥୈସ୍ତଥା ନାଗୈର୍ଯୋଧୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଯୁତାମ୍
ସେହି ସହର ଅନେକ ବସ୍ତୁ ବିକ୍ରୟ ହେଉଥିବା, ଭଲଭାବେ ବିଭକ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତା, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଅନେକ ସେନାନୀରେ ଭରିଥିଲା।
ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣାଂ ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵସମାକୁଲାମ୍। ସୋଽପସ୍ଯଦ୍ବହୁଵୃତ୍ତାନ୍ତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସମତିକ୍ରମନ୍
ସେହି ସହର ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ଉତ୍ସବରେ ବ୍ୟସ୍ତ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନେକ ଘଟଣା ଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ଧର୍ମଵ୍ଯାଧମପୃଚ୍ଛଚ୍ଚ ସ ଚାସ୍ଯ କଥିତୋ ଦ୍ଵିଜୈଃ। ଅପଶ୍ଯତ୍ତତ୍ରଗତ୍ଵା ତଂ ସୂନାମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିକାରୀ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ; ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେ ଶିକାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ।
ମାର୍ଗମାହିପମାଂସାନି ଵିକ୍ରୀଣନ୍ତଂ ତପସ୍ଵିନମ୍। ଆକୁଲତ୍ଵାଚ୍ଚ କ୍ରେତୃଣାମେକାନ୍ତେ ସଂସ୍ଥିତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେ ତପସ୍ବୀ ସାପ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାଂସ ବିକ୍ରୟ କରୁଛନ୍ତି; କ୍ରେତାମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିବାରୁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକାନ୍ତରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।