ଭଗଵନ୍ଦୁଷ୍କରଂ ତ୍ଵେତତ୍ପ୍ରତିଭାତି ମମ ପ୍ରଭୋ। ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ଶୁଶ୍ରୂଷା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଭର୍ତରି ଚ ଦ୍ଵିଜ
ଭଗବନ୍ତ, ଏହା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅତି କଠିନ ଲାଗେ; ନାରୀମାନେ ନିଜ ପିତା ମାତା ଓ ପତିଙ୍କୁ ଯେପରି ଶୁଶ୍ରୂଷା କରନ୍ତି, ଦ୍ବିଜମାନେ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଧର୍ମାତ୍ସୁଘୋରାଦ୍ଧି ନାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଦୁଷ୍କରମ୍। ସାଧ୍ଵାଚାରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ବ୍ର୍ହମନ୍କୁର୍ଵନ୍ତୀହ ସଦାଦୃତାଃ
ନାରୀମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଅତି ଦୁଃସାଧ୍ୟ; ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି ଅଧିକ କଠିନ ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣ ଥିବା ନାରୀମାନେ ସଦା ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ମାନରେ କରନ୍ତି।
ଦୁଷ୍କରଂ ଖଲୁ କୁର୍ଵନ୍ତି ପିତରୋ ମାତରଶ୍ଚ ଵୈ। ଏକପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଯା ନାର୍ଯୋ ଯାଶ୍ ସତ୍ଯଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯୁତ
ପିତା ଓ ମାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏକପତ୍ନୀ ନାରୀମାନେ ଓ ସତ୍ୟ କହୁଥିବା ଯିଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
କୁକ୍ଷିଣା ଦଶମାସାଂଶ୍ଚ ଗର୍ଭଂ ସଂଧାରଯନ୍ତି ଯାଃ। ନାର୍ଯଃ କାଲେନ ସଂବୂଯ କିମଦ୍ଭୁତତରଂ ତତଃ
ନାରୀମାନେ ଦଶମାସ ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁକୁ ଧରିଥାନ୍ତି; ସମୟ ହେଲେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି—ଏଠାରେ ଏଠିଠାରୁ ଅଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଣ?
ସଂଶଯଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵେଦନାମତୁଲାମପି। ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ସୁତାନ୍ନାର୍ଯୋ ଦୁଃଖେନ ମହତା ଵିଭୋ
ଅତ୍ୟଧିକ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ଅପୂର୍ବ ବେଦନାରେ ପହଞ୍ଚି, ନାରୀମାନେ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପୁଅ ପ୍ରସବ କରନ୍ତି, ମହାପ୍ରଭୁ।
ପୁଷ୍ଣନ୍ତି ଚାପି ମହତା ସ୍ନେହେନ ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵ। `ଚିନ୍ତଯନ୍ତି ତତଶ୍ଚାପି କିଂଶୀଲୋଽଯଂଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ, ଅତି ମମତାରେ ତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—'ଏହି ପିଲା କେମିତି ଚରିତ୍ର ନେଇ ହେବ?'
ଯାଶ୍ଚ କ୍ରୂରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଵର୍ତମାନା ଜୁଗୁପ୍ସିତାଃ। ସ୍ଵକର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ସଦା ଦୁଷ୍କରଂ ତଚ୍ଚ ମେ ମତମ୍
ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ଅପମାନ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ସଦା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏହି ମଧ୍ୟ ମୋ ମତରେ ଅତି କଠିନ।
କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମସମାଚାରତତ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାହି ମେ ଦ୍ଵିଜ। ଧର୍ମଃ ସୁଦୁର୍ଲଭୋ ଵିପ୍ର ନୃଶଂସେନ ମହାତ୍ମନା
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଓ ଆଚରଣର ସତ୍ୟ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଧର୍ମ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି କୌଣସି ନିର୍ଦୟ ଲୋକ ତାହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଯଦିଓ ସେ ମହାତ୍ମା।
ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ପ୍ରଶ୍ନଂ ପ୍ରଶ୍ନଵିଦାଂଵର। ଶ୍ରୋତୁଂ ଭୃଗୁକୁଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଶ୍ରୂଷେ ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ହେ ଭଗବାନ, ପ୍ରଶ୍ନକୁ ବୁଝିବାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ଭୃଗୁ କୁଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ।
ହନ୍ତ ତେଽହଂ ସମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ପ୍ରଶ୍ନମେତଂ ସୁଦୁର୍ଵଚମ୍। ତତ୍ତ୍ଵେନ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଦତସ୍ତନ୍ନିବୋଧ ମେ
ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ପ୍ରଶ୍ନର ସତ୍ୟ କଥା ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ।
ମାତରଂଶ୍ରେଯସୀଂ ତାତ ପିତୃନନ୍ଯେ ତୁ ମେନିରେ। ଦୁଷ୍କରଂ କୁରୁତେ ମାତା ଵିଵର୍ଧଯତି ଯା ପ୍ରଜାଃ
କିଛି ଲୋକ ମାଆକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି, ହେ ପୁଆ, ଆଉ କିଛି ଲୋକ ବାପାଙ୍କୁ ଏହି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଇଥାନ୍ତି; କାରଣ ମାଆ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ବଡ କରିବାର ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାମ କରନ୍ତି।
ତପସା ଦେଵତେଜ୍ଯାଭିର୍ଵନ୍ଦନେନ ତିତିକ୍ଷଯା। ସୁପ୍ରଶସ୍ତୈରୁପାଯୈଶ୍ଚାପୀହନ୍ତେ ପିତରଃ ସୁତାନ୍
ତପସ୍ୟା, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସହନଶୀଳତା ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଉପାୟରେ ବାପାମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଏଵଂ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ମହତା ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍। ଚିନ୍ତଯନ୍ତି ସଦା ଵୀର କୀଦୃଶୋଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନତାରେ ଦୁର୍ଲଭ ପୁଅ ପାଇଲା ପରେ, ମାଆ ବାପା ସଦା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ହେ ବୀର, ଏହି ପୁଅ କେମିତି ଲୋକ ହେବ।
ଆଶଂସତେ ହି ପୁତ୍ରେଷୁ ପିତା ମାତା ଚ ଭାରତ। ଯଶଃ କୀର୍ତିମଥୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତେଜୋ ଧର୍ମଂ ତଥୈଵ ଚ
ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ବାପା ଓ ମାଆ ସନ୍ତାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଧର୍ମ ଆଶା କରନ୍ତି।
ମାତୁଃ ପିତୁଶ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସତତଂ ହିତକାରିଂଣୋଃ'। ତଯୋରାଶାଂ ତୁ ସଫଲାଂ ଯଃ କରୋତି ସ ଧର୍ମଵିତ୍
ହେ ରାଜା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ସଦା ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ମାଆ ବାପାଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ କରେ, ସେଠିକି ଏକ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ।
ପିତା ମାତା ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତୁଷ୍ଯତୋ ଯସ୍ ନିତ୍ଯଶଃ। ଇହ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯାଥ କୀର୍ତିର୍ଧର୍ମଶ୍ର ଶାଶ୍ଵତଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯାହାର ମାଆ ବାପା ସଦା ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି, ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଧର୍ମ ଲାଭ କରେ।
ନୈଵ ଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଃ କାଶ୍ଚିନ୍ନ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନୋପଵାସକମ୍। ଯା ତୁ ଭର୍ତରି ଶୁଶ୍ରୂଷା ତଯା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜଯତ୍ଯୁତ
ଯେଉଁଠି ନା ଯଜ୍ଞ, ନା ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ନା ଉପବାସ ଏହି ସବୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇପାରେ, ସେଠି ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ।
ଏତତ୍ପ୍ରକରଣଂ ରାଜନ୍ନଧିକୃତ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ପତିଵ୍ରତାନାଂ ନିଯତଂ ଧର୍ମଂ ଚାଵାହିତଃ ଶୃଣୁ
ହେ ରାଜା, ଏହି ବିଷୟ ଅନୁସାରେ, ମୁଁ ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନଙ୍କ ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ।
କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିପ୍ରଵରୋ ଵେଦାଧ୍ଯାଯୀ ତପୋଧନଃ। ତପସ୍ଵୀ ଧର୍ମଶୀଲଶ୍ଚ କୌଶିକୋ ନାମ ଭାରତ
ଏକ ସମୟରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତାଙ୍କ ନାମ କୌଶିକ।
ସାଙ୍ଗୋପନିଷଦାନ୍ଵେଦାନଧୀତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ। ସଵୃକ୍ଷମୂଲେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ଵେଦାନୁଚ୍ଚାରଯନ୍ସ୍ଥିତଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦ ସହିତ ସମସ୍ତ ଶାଖା ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଗଛ ତଳେ ବସି ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ।
ଉପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ବଲାକା ସଂନ୍ଯଲୀଯତ। ତଯା ପୁରୀଷମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତଦୋପରି
ସେ ଗଛ ଉପରେ ଏକ ମାଦାନ୍ତି ଚିଲିକା ଆସି ବସିଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଚିଲିକା ତାର ମଳ ତଳେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡିଦେଲା।
ସମଵେକ୍ଷ୍ଯତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମମଧ୍ଯାଯତ ଦ୍ଵିଜଃ। `ତାଂ ବଲକାଂ ମହାରାଜ ନିଲୀନାଂ ନଗମୂର୍ଧନି
ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ଗଛ ମୁଣ୍ଡରେ ଲୁଚିଥିବା ଚିଲିକାକୁ ତକି ରହିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଭୃଶଂ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତେନ ବଲାକା ସା ନିରୀକ୍ଷିତା। ଅପଧ୍ଯାତା ଚ ଵିପ୍ରେଣ ନ୍ଯପତଦ୍ଧରଣୀତଲେ
ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିଲିକାକୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତକିଲେ, ଏବଂ ମନରେ ଅଭିଚାର କରି ତାକୁ ମାରିଦେଲେ, ଯାହା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ବଲାକାଂ ପତିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗତସତ୍ଵାମଚେତନାମ୍। କାରୁଣ୍ଯାଦଭିସଂତପ୍ତଃ ପର୍ଯଶୋଚତ ତାଂ ଦ୍ଵିଜଃ। ଅକାର୍ଯଂ କୃତଵାନସ୍ମି ଦ୍ଵେଷରାଗବଲାତ୍କୃତଃ
ମୃତ ଓ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଚିଲିକାକୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୟା ଓ ଅନୁତାପରେ ଭରିଗଲେ, ଏବଂ ଦୁଃଖ କରି କହିଲେ, 'ମୁଁ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ବଶ ହୋଇ ଭୁଲ କାମ କରିଦେଲି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଵ ବହୁଶୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଗ୍ରାମଂ ଭୈକ୍ଷାଯ ସଂଶ୍ରିତଃ। ଗ୍ରାମେ ଶୁଚୀନି ପ୍ରଚରନ୍କୁଲାନି ଭରତର୍ଷଭ
ଏଭଳି ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ପରିବାରମାନଙ୍କ ଘରେ ଘରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ହେ ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦେହୀତି ଯାଚମାନୋଽସୌ ତିଷ୍ଠେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ତତଃ। ଶୌଚଂ ତୁ ଯାଵତ୍କୁରୁତେ ଭାଜନସ୍ଯ କୁଟୁମ୍ବିଵୀ
ସେ 'ଦିଅ' ବୋଲି ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବାବେଳେ, ଘରର ଗୃହଣୀ କହିଲେ, 'ଅପେକ୍ଷା କର', ଏବଂ ସେ ପରିବାର ପାଇଁ ପାତ୍ର ଧୁଅଉଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାଜନ୍କ୍ଷୁଧାସଂପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍। ଭର୍ତା ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସହସା ତସ୍ଯା ଭରତସତ୍ତମ
ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ହଠାତ୍ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସା ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିଂ ସାଧ୍ଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵ୍ଯପହାଯ ତମ୍। ପାଦ୍ଯମାଚମନୀଯଂ ଵୈ ଦଦୌ ଭର୍ତୁସ୍ତଥାଽଽସନମ୍
ସେ ସତୀ ନାରୀ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ପତିଙ୍କୁ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି, ଅଚମନ ପାଇଁ ପାଣି ଓ ବସିବାକୁ ଆସନ ଦେଲେ।
ପ୍ରହ୍ଵା ପର୍ଯଚରଚ୍ଚାପି ଭର୍ତାରମସିତେକ୍ଷଣା। ଆହାରେଣାଥ ଭକ୍ଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵାକ୍ଯୈଃ ସୁମଧୁରୈସ୍ତଥା
କଳା ଚକ୍ଷୁଅଳି ସେ ନାରୀ ନମ୍ରତାରେ ପତିଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା ମିଠା ଭୋଜ୍ୟ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ସେବା କଲେ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଭାଵିତା ଭର୍ତୁର୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନିତ୍ଯଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଦୈଵତଂ ଚ ପତିଂ ମେନେ ଭର୍ତୁଶ୍ଚିତ୍ତାନୁସାରିଣୀ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେ ସତୀ ନାରୀ ସଦା ପତିଙ୍କର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ପତିଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବି, ତାଙ୍କର ମନକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।