କୁଵଲାଶ୍ଵସ୍ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ଵୈ ଵାଲୁକାର୍ଣଵେ। ସପ୍ତଭିର୍ଦିଵସୈଃ ସ୍ଵାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟୋ ଧୁନ୍ଧୁର୍ମହାବଲଃ
ସେଠାରେ, ସେଇ ବାଲୁକାରେ ଢକା ସମୁଦ୍ରରେ, କୁବଳାଶ୍ୱ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସାତି ଦିନ ଖୋଦିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଆସୀଦ୍ଧୋରଂ ଵପୁସ୍ତସ୍ଯ ଵାଲୁକାନ୍ତର୍ହିତଂ ମହତ୍। ଦୀପ୍ଯମାନଂ ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ତେଜସା ଭରତର୍ଷଭ
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦେହ ବଡ଼ ଏବଂ ବାଲୁକା ଭିତରେ ଲୁଚିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜଳମଳ କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଧୁନ୍ଧୁର୍ମହାରାଜ ଦିଶମାଵୃତ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାମ୍। ସୁପ୍ତୋଽଭୂଦ୍ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କାଲାନଲସମଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ ମହାରାଜ ଧୁନ୍ଧୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଶୋଇ ପଡିଲେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଶେଷକାଳର ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା।
କୁଵଲାଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୁ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ। ଅଭିଦ୍ରୁତଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଗଦାଭିର୍ମୁସଲୈରପି
କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, ଗଦା ଓ ମୁସଳ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ପ୍ଟସୈଃ ପରିଧୈଃ ପ୍ରାସୈଃ ଖଙ୍ଗୈଶ୍ ଵିମଲୈଃ ଶିତୈଃ। ସଵଧ୍ଯମାନଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମହାବଲଃ
ପଟ, ପରିଧ, ପ୍ରାସ ଓ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦେଇ ଆଘାତ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୁନ୍ଧୁ କ୍ରୋଧରେ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚାଭକ୍ଷଯତ୍ତେଷାଂ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଆସ୍ଯାଦ୍ଵମନ୍ପାଵକଂ ସ ସଂଵର୍ତକସମଂ ତଦା
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଖାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ସେ ଶେଷକାଳର ଅଗ୍ନି ପରି ଅଗ୍ନି ବମିଲେ।
ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରାନଦହତ୍ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ମୁଖଜେନାଗ୍ନିନା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଲୋକାନୁଦ୍ଵର୍ତଯନ୍ନିଵ
କ୍ରୋଧରେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ମୁହଁରୁ ନିସ୍କାସିତ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସେ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେକୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ, ଯେପରି ଦୁନିଆକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
କ୍ଷଣେନ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ପୁରେଵ କପିଲଃ ପ୍ରଭୁଃ। ସଗରସ୍ଯାତ୍ମଜାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ମହାରାଜ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କପିଳ ଯେପରି ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଶହରରେ କ୍ରୋଧରେ ଜଳାଇ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ତାହା ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ହେଲା।
ତେଷୁ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିଦଗ୍ଧେଷୁ ତଦା ଭରତସତ୍ତମ। ତଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ମହାତ୍ମାନଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣମିଵାପରମ୍। ଆସସାଦ ମହାତେଜାଃ କୁଵଲାଶ୍ଵୋ ମହୀପତିଃ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ସେହି ପୁଅମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁବଳାଶ୍ୱ, ଆଉ ଏକ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପରି ଜାଗି, ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଵାରିମହାରାଜ ସୁସ୍ରାଵ ବହୁ ଦେହତଃ। ତତ୍ତଦାପୀଯତେତେଜୋ ରାଜ୍ଞା ଵାରିମଯଂ ନୃପ
ମହାରାଜ, ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କର ଦେହରୁ ବହୁ ପାଣି ବହିଲା, ଏବଂ ରାଜା ତାହାରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଶୋଷି, ସେହି ପାଣି ପିଇଲେ।
ଯୋଗୀ ଯୋଗେନ ସୃଷ୍ଟଂ ସ ସମଯିତ୍ଵା ଚ ଵାରିଣା। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ତତୋ ରାଜା ଦୈତ୍ଯଂକ୍ରୂରପରାକ୍ରମମ୍। ଦଦାହ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଲୋକଭଵାଯ ଵୈ
ଯୋଗୀ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପାଣି ସୃଷ୍ଟି କରି, ତାହାରେ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ବଶ କରି, ତାପରେ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଭୟଙ୍କର ଦେମନ୍କୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ।
ସୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ରାଜର୍ଷିଃ କୁଵଲାଶ୍ଵୋ ମହାସୁରମ୍। ସୁରଶତ୍ରୁମମିତ୍ରଘ୍ନସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେଶ ଇଵାପରଃ
ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ମହାସୁରକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ରାଜା ଋଷି କୁବଳାଶ୍ୱ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ତିନି ଲୋକର ଆଉ ଏକ ମହାପ୍ରଭୁ ପରି ହେଲେ।
ଧୁନ୍ଧୋର୍ଵଧାତ୍ତଦା ରାଜା କୁଵଲାଶ୍ଵୋ ମହାମନାଃ। ଧୁନ୍ଧୁମାର ଇତିଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ସମଭଵତ୍ତତଃ
ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଉଚ୍ଚ ମନସ୍କ କୁବଳାଶ୍ୱ ରାଜା, ଧୁନ୍ଧୁମାର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ପ୍ରୀତୈଶ୍ଚ ତ୍ରେଦଶୈଃ ସର୍ଵୈର୍ମହର୍ଷିମସିତୈସ୍ତଦା। ପରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତସ୍ତଦା। ଅତୀଵ ମୁଦିତୋ ରାଜନ୍ନିଦଂଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେବମାନେ ଓ ଅସିତ ରଙ୍ଗର ମହାଋଷିମାନେ କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କୁ 'ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର' ବୋଲି କହିଲେ। ସେ ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବହୁ ଖୁସିରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦଦ୍ଯାଂ ଵିତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯେଭ୍ଯଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଚାପି ଦୁର୍ଜଯଃ। ସଖ୍ଯଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁନା ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଭୂତେଷ୍ଵଦ୍ରୋହ ଏଵ ଚ। ଧର୍ମେ ରତିଶ୍ ସତତଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସସ୍ତଥାଽକ୍ଷଯଃ
ମୁଁ ଦ୍ୱିଜାଗ୍ରମାନେକୁ ଧନ ଦେଇପାରିବି, ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋତେ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ମୋର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ସଖ୍ୟତା ରହୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଦ୍ୱେଷ କରିବି ନାହିଁ, ଧର୍ମରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ରହୁ, ଏବଂ ମୋର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବିନାଶୀ ବାସ ହେଉ।
ତଥାଽସ୍ତ୍ଵିତି ତତୋ ଦେଵୈଃ ପ୍ରୀତୈରୁକ୍ତଃ ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଋଷିଭିଶ୍ଚ ସଗନ୍ଧର୍ଵୈରୁଦଙ୍କେନ ଚ ଧୀମତା
ତାପରେ, ପ୍ରସନ୍ନ ଦେବମାନେ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉଦଙ୍କ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ।
ସଂଭାଷ୍ଯ ଚୈନଂ ଵିଵିଧୈରାଶୀର୍ଵାଦୈସ୍ତତୋ ନୃଷମ୍। ଦେଵା ମହର୍ଷଯଶ୍ଚାପି ସ୍ଵାନି ସ୍ତାନାନି ଭେଜିରେ
ତାପରେ, ବିଭିନ୍ନ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଦେବମାନେ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯଃ ଶିଷ୍ଟା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତଦାଽଭଵନ୍। ଦୃଢାଶ୍ଵଃ କପିଲାଶ୍ଵଶ୍ଚ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଶ୍ଚୈଵ ଭାରତ
ଏହି ସମୟରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାଙ୍କର ତିନି ପୁଅ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ—ଦୃଢାଶ୍ୱ, କପିଳାଶ୍ୱ ଓ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଭାରତ।
ତେଭ୍ଯଃ ପରମ୍ପରା ରାଜନ୍ନିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। [ଵଂଶସ୍ଯ ସୁମହାଭାଗ ରାଜ୍ଞାମମିତତେଜସାମ୍]
ମହାରାଜ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଇ ମହାତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେଙ୍କର ବଂଶ ଚାଲିଗଲା, ଏହି ବଂଶ ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ଓ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜାମାନେଙ୍କର।
ଏଵଂସଂ ନିହତସ୍ତେନ କୁଵଲାଶ୍ଵେନ ସତ୍ତମ। ଧୁନ୍ଧୁର୍ନାମ ମହାଦୈତ୍ଯୋ ମଧୁକୈଟଭଯୋଃ ସୁତଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କର ପୁଅ, ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ମହାଦେମନ୍, କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ।
କୁଵଲାଶ୍ଵଶ୍ଚ ନୃପତିର୍ଧୁନ୍ଧୁମାର ଇତି ସ୍ମୃତଃ। ନାମ୍ନା ଚ ଗୁଣଯୁକ୍ତେନ ତଦାପ୍ରଭୃତି ସୋଽଭଵତ୍
କୁବଳାଶ୍ୱ ରାଜା, ଧୁନ୍ଧୁମାର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ସେ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ନାମ ନେଇ ଚାଲିଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଧୌନ୍ଧୁମାରମୁପାଖ୍ଯାନଂ ପ୍ରଥିତଂ ଯସ୍ଯ କର୍ମଣା
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲା, ମୁଁ ସେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି; ଧୁନ୍ଧୁମାରଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଇଦଂ ତୁ ପୁଣ୍ଯମାଖ୍ଯାନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସମନୁକୀର୍ତନମ୍। ଶୃଣୁଯାଦ୍ଯଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ରଵାଂଶ୍ଚ ଭଵେନ୍ନରଃ
ଏହି ପବିତ୍ର କଥା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହିମା ଗାଇବା; ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହା ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ପୁଅ ପାଇବେ।
ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ଭୂତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଵତି ପର୍ଵସୁ। ନ ଚ ଵ୍ଯାଧିଭଂଯକିଂଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହା ଉଚିତ ସମୟରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ; ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ରୋଗ କିମ୍ବା ଜ୍ୱର ହେବ ନାହିଁ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍। ପ୍ରପଚ୍ଛ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମପ୍ରଶ୍ନଂ ସ ଦୁର୍ଵଚମ୍
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଧର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏକ କଠିନ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ।
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମାହାତମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। କଥ୍ଯମାନଂ ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଭଗବନ୍ତ, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଆପଣଙ୍କଠୁ ଶୁଣିବାକୁ, ଏହି ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାରୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା, ଯାହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଧର୍ମମୟ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଯେପରି।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମିହ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଦେଵା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତି ସତ୍ତମ। ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୌ ଵାଯୁଃ ପୃଥିଵୀ ଵହ୍ନିରେଵ ଚ
ଏଠାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାନ୍ତି—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅଗ୍ନି।
ପିତା ମାତା ଚ ଭଗଵାନ୍ଗାଵ ଏଵ ଚ ସତ୍ତମ। ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦେଵ ଵିହିତଂ ତଚ୍ଚାପି ଭୃଗୁନନ୍ଦନ
ପିତା, ମାତା, ଭଗବନ୍ତ ଓ ଗାଁମାନେ, ଏବଂ ଭୃଗୁବଂଶୀ, ଯାହା ଅନ୍ୟ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ।
ମନ୍ଯେଽହଂ ଗୁରୁଵତ୍ସର୍ଵମେକପତ୍ନ୍ଯସ୍ତଥା ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ପତିଵ୍ରତାନାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଦୁଷ୍କରା ପ୍ରତିଭାତି ମେ। ପତିଵ୍ରତାନାଂ ମହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ନଃ ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭଳି ଗଣନା କରିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏକପତ୍ନୀ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପତିପ୍ରତି ଶୁଶ୍ରୂଷା ଅତି କଠିନ ଲାଗେ। ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନଙ୍କର ମହିମା କହିଦିଅ।
ନିରୁଧ୍ଯ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ମନଃ ସଂରୁଧ୍ଯ ଚାନଘ। ପତିଂ ଦୈଵତଵଚ୍ଚାପି ଚିନ୍ତଯନ୍ତ୍ଯ ସ୍ଥିତା ହି ଯା
ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପତିଙ୍କୁ ଦେବତା ଭଳି ଭାବି ଚିନ୍ତା କରିଥାଏ, ସେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି, ଓ ଅପରାଧହୀନ।