ନ ହି ଧୁନ୍ଧୁର୍ମହାତେଜାସ୍ତେଜସାଽଲ୍ପେନ ଶକ୍ଯତେ। ନିର୍ଦଗ୍ଧୁଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ସ ହି ଵର୍ଷଶତୈରପି
ଧୁନ୍ଧୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭୂମିର ରକ୍ଷକ; ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଧୁନ୍ଧୁର୍ନାମ ମହାରାଜ ତଯୋଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ସ ତପୋଽତପ୍ଯତ ମହନ୍ମହାଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ଦାନବ, ମହାରାଜ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ; ସେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଅତିଷ୍ଠଦେକପାଦେନ କୃଶୋ ଧମନିସଂତତଃ। ତସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ପ୍ରୀତୋ ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ସ ଚ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଢ଼ି ଦଣ୍ଡି ଥିଲେ, ଦେହ ଶୁଉଁ ଓ ଶିରା ଫୁଲିଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ ବର ଦେଲେ, ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବର ଚାହିଲେ।
ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାଂ ସର୍ପଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍। ଅଵଧ୍ଯୋଽହଂ ଭଵେଯଂ ଵୈ ଵର ଏଷ ଵୃତୋ ମଯା
ମୁଁ ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ହେବି — ଏହି ବର ମୁଁ ଚାହିଲି।
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଗଚ୍ଛେତି ତମୁଵାଚ ପିତାମହଃ। ସ ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତ୍ପାଦୌ ମୂର୍ଧ୍ନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗାମ ହ
ଏଭଳି ହେଉ, ଯାଉ—ବଡ଼ପିତା ଏହିପରି କହିଲେ। ସେ ଏହିପରି ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ନମସ୍କାର କରି, ଚାଲିଗଲା।
ସତୁ ଧୁନ୍ଧୁର୍ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମହଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ଅନୁସ୍ମରନ୍ପିତୃଵଧଂ ଦ୍ରୁତଂ ଵିଷ୍ଣୁମୁପାଗମତ୍
ଧୁନ୍ଧୁର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତ, ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
ସତୁ ଦେଵାନ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାଞ୍ଜିତ୍ଵା ଧୁନ୍ଧୁରମର୍ଷଣଃ। ବବାଧ ସର୍ଵାନସକୃଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ଵୈ ଭୃଶମ୍
ଧୁନ୍ଧୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଅସୁବିଧା ଦେଇଥିଲା।
ସମୁଦ୍ରଵାଲୁକାପୂର୍ଣେ ଉଜ୍ଜାନକ ଇତି ସ୍ମୃତେ। ଆଗମ୍ଯ ଚ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ତଂ ଦେଶଂ ଭରତର୍ଷଭ। ବାଧତେସ୍ମ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ତମୁଦଙ୍କାଶ୍ରମଂ ଵିଭୋ
ସମୁଦ୍ରର ବାଳୁକାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଜ୍ଜାନକ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସି, ଉଦଙ୍କଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ଭାବରେ ଅସୁବିଧା ଦେଇଥିଲା।
ଅନ୍ତର୍ଭୂମିଗତସ୍ତତ୍ର ଵାଲୁକାନ୍ତର୍ହିତସ୍ତଥା। ମଧୁକୈଟଭଯୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଧୁନ୍ଧୁର୍ଭୀମପରାକ୍ରମଃ
ସେଠାରେ, ପୃଥିବୀ ତଳରେ ଓ ବାଳୁକା ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ପୁଅ ଧୁନ୍ଧୁ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିର ସ୍ୱାମୀ, ଅଛି।
ଶେତେ ଲୋକଵିନାଶାଯ ତପୋବଲମୁପାଶ୍ରିତଃ। ଉଦଙ୍କସ୍ଯାଶ୍ରମାଭ୍ଯାଶେ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ପାଵକାର୍ଚିଷଃ
ସେ ଉଦଙ୍କଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ, ତାପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଜଗତର ନାଶ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ନିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ରାଜା ସବଲଵାହନଃ। କୁଵଲାଶ୍ଵୋ ନରପତିରନ୍ଵିତୋ ବଲଶାଲିନାମ୍
ସେହି ସମୟରେ, କୁବଳାଶ୍ୱ ନାମକ ରାଜା, ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଗଡିଯାନ ସହିତ, ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧାମାନେ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସହସ୍ରୈରେକଵିଂଶତ୍ଯା ପୁତ୍ରାଣାମରିମର୍ଦନଃ। ପ୍ରାଯାଦୁଦଙ୍କସହିତୋ ଧୁନ୍ଧୋସ୍ତସ୍ଯ ଵଧାଯ ଵୈ
ସେ ରାଜା, ଏକୋଇଶ ହଜାର ପୁଅମାନେ ସହିତ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜିତିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା, ଉଦଙ୍କଙ୍କ ସହିତ, ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତମାଵିଶତ୍ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଗଵାଂସ୍ତେଜସା ପ୍ରଭୁଃ। ଉଦଙ୍କସ୍ ନିଯୋଗେନ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଦଙ୍କଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ରାଜା କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଯାତେ ଦୁର୍ଧର୍ଷେ ଦିଵି ଶବ୍ଦୋ ମହାନଭୂତ୍। ଏଷ ଶ୍ରୀମାନ୍ନୃପସୁତୋ ଧୁନ୍ଧୁମାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଯାତ୍ରା କରିବାବେଳେ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ରାଜା, ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା: 'ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜପୁତ୍ର ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ ହେବେ।'
ଦିଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତଂ ଦେଵାଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାକିରନ୍। ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯଶ୍ଚାପି ନେଦୁଃ ସ୍ଵଯମନୀରିତାଃ
ଦେବତାମାନେ ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ବର୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ଦୁନ୍ଦୁଭି ନିଜେଁ ନିଜେଁ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା।
ଶୀତଶ୍ଚ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵଵୌ ପ୍ରଯାଣେ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଵିପାଂସୁଲାଂ ମହୀଂ କୁର୍ଵନ୍ଵଵର୍ଷ ଚ ସୁରେଶ୍ଵରଃ। `ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚାପ୍ଯଭଵନ୍ଵନ୍ଯାସ୍ତଂ ସମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ
ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ବିଦାୟ ସମୟରେ ଏକ ଶୀତଳ ପବନ ବହିଲା, ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ଧୂଳିହୀନ କଲା, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ବର୍ଷା କଲେ। ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵିମାନାନି ଦେଵତାନାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ତତ୍ରୈଵ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଧୁନ୍ଧୁର୍ଯତ୍ର ମହାସୁରଃ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆକାଶରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଉଡୁଥିବା ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ସେଠି ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ମହା ଅସୁର ଧୁନ୍ଧୁ ଥିଲେ।
କୁଵଲାଶ୍ଵସ୍ଯ ଧୁନ୍ଯୋଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧକୌତୂହଲାନ୍ଵିତାଃ। ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସହିତାଃ ସମଵୈକ୍ଷନ୍ମହର୍ଷଯଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ, କୁବଳାଶ୍ୱ ଓ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବା ପାଇଁ କୁତୁହଳରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ନାରାଯଣେନ କୌରଵ୍ଯ ତେଜସାଽଽପ୍ଯାଯିତସ୍ତଦା। ସ ଗତୋ ନୃପତିଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୈଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
ହେ କୌରବ, ତେବେ ନାରାୟଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ସହିତ ସବୁ ଦିଗକୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ଅର୍ଣଵଂ ସ୍ଵାନଯାମାସ କୁଵଲାଶ୍ଵୋ ମହୀପତିଃ। `ହିତାର୍ତଂ ସର୍ଵଲୋକାନାମୁଦଙ୍କସ୍ଯ ଵଶେ ସ୍ଥିତଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ଉଦଙ୍କଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହି, ମହୀପତି କୁବଳାଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ନିଜ ସେନାକୁ ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ।
କୁଵଲାଶ୍ଵସ୍ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ଵୈ ଵାଲୁକାର୍ଣଵେ। ସପ୍ତଭିର୍ଦିଵସୈଃ ସ୍ଵାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟୋ ଧୁନ୍ଧୁର୍ମହାବଲଃ
ସେଠାରେ, ସେଇ ବାଲୁକାରେ ଢକା ସମୁଦ୍ରରେ, କୁବଳାଶ୍ୱ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସାତି ଦିନ ଖୋଦିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଆସୀଦ୍ଧୋରଂ ଵପୁସ୍ତସ୍ଯ ଵାଲୁକାନ୍ତର୍ହିତଂ ମହତ୍। ଦୀପ୍ଯମାନଂ ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ତେଜସା ଭରତର୍ଷଭ
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦେହ ବଡ଼ ଏବଂ ବାଲୁକା ଭିତରେ ଲୁଚିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜଳମଳ କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଧୁନ୍ଧୁର୍ମହାରାଜ ଦିଶମାଵୃତ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାମ୍। ସୁପ୍ତୋଽଭୂଦ୍ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କାଲାନଲସମଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ ମହାରାଜ ଧୁନ୍ଧୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଶୋଇ ପଡିଲେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଶେଷକାଳର ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା।
କୁଵଲାଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୁ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ। ଅଭିଦ୍ରୁତଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଗଦାଭିର୍ମୁସଲୈରପି
କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, ଗଦା ଓ ମୁସଳ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ପ୍ଟସୈଃ ପରିଧୈଃ ପ୍ରାସୈଃ ଖଙ୍ଗୈଶ୍ ଵିମଲୈଃ ଶିତୈଃ। ସଵଧ୍ଯମାନଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମହାବଲଃ
ପଟ, ପରିଧ, ପ୍ରାସ ଓ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦେଇ ଆଘାତ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୁନ୍ଧୁ କ୍ରୋଧରେ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚାଭକ୍ଷଯତ୍ତେଷାଂ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଆସ୍ଯାଦ୍ଵମନ୍ପାଵକଂ ସ ସଂଵର୍ତକସମଂ ତଦା
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଖାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ସେ ଶେଷକାଳର ଅଗ୍ନି ପରି ଅଗ୍ନି ବମିଲେ।
ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରାନଦହତ୍ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ମୁଖଜେନାଗ୍ନିନା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଲୋକାନୁଦ୍ଵର୍ତଯନ୍ନିଵ
କ୍ରୋଧରେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ମୁହଁରୁ ନିସ୍କାସିତ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସେ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେକୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ, ଯେପରି ଦୁନିଆକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
କ୍ଷଣେନ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ପୁରେଵ କପିଲଃ ପ୍ରଭୁଃ। ସଗରସ୍ଯାତ୍ମଜାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ମହାରାଜ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କପିଳ ଯେପରି ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଶହରରେ କ୍ରୋଧରେ ଜଳାଇ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ତାହା ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ହେଲା।
ତେଷୁ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିଦଗ୍ଧେଷୁ ତଦା ଭରତସତ୍ତମ। ତଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ମହାତ୍ମାନଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣମିଵାପରମ୍। ଆସସାଦ ମହାତେଜାଃ କୁଵଲାଶ୍ଵୋ ମହୀପତିଃ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ସେହି ପୁଅମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁବଳାଶ୍ୱ, ଆଉ ଏକ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପରି ଜାଗି, ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଵାରିମହାରାଜ ସୁସ୍ରାଵ ବହୁ ଦେହତଃ। ତତ୍ତଦାପୀଯତେତେଜୋ ରାଜ୍ଞା ଵାରିମଯଂ ନୃପ
ମହାରାଜ, ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କର ଦେହରୁ ବହୁ ପାଣି ବହିଲା, ଏବଂ ରାଜା ତାହାରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଶୋଷି, ସେହି ପାଣି ପିଇଲେ।