କ୍ରୂରସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସ୍ଵପତୋ ଵାଲୁକାନ୍ତର୍ହିତସ୍ଯ ଚ। ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ପର୍ଯନ୍ତେ ନିଃଶ୍ଵାସଃ ସଂପ୍ରଵର୍ତତେ
ସେ ନିର୍ମମ ଦାନବ ଜବେ ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଉଛି, ବାଲିରେ ଲୁଚି ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ବାହାରିଆସେ।
ଯଦା ତଦା ଭୂଶ୍ଚଲତି ସଶୈଲଵନକାନନା। ତସ୍ଯ ନିଃଶ୍ଵାସଵାତେନ ରଜ ଉଦ୍ଧୂଯତେ ମହତ୍
ସେବେ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ବାୟୁରେ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଭୟରେ କମ୍ପିଉଥାଏ; ବଡ ଧୂଳି ଉଡିଯାଏ।
ଆଦିତ୍ଯରଥମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସପ୍ତାହଂ ଭୂମିକମ୍ପନମ୍। ସଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଂ ସଜ୍ଵାଲଂ ଧୂମମିଶ୍ରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ରଥରେ ଭରସା କରି, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଥାଏ; ତାହା ସହିତ ଚିଙ୍ଗାରା, ଜ୍ୱାଳା ଓ ଭୟଙ୍କର ଧୂଆଁ ମିଶିଥାଏ।
ତେନ ରାଜନ୍ନ ଶକ୍ନୋମି ତସ୍ମିନ୍ସ୍ତାତୁଂ ସ୍ଵଆଂଶ୍ରମେ
ଏହି କାରଣରୁ, ମହାରାଜ, ମୁଁ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ତଂ ଵିନାଶଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ଲକାଃ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତସ୍ମିନ୍ଵିନିହତେଽସୁରେ
ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ରାଜାଧିରାଜ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କର। ତା ଅସୁର ମରିଗଲା ପରେ, ଲୋକମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ରହିବେ।
ଧୁନ୍ଧୁନାମାନମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଦାନଵଂ ଧୋରଵିଗ୍ରହମ୍। ସମରେ ଧୋରତୁମୁଲେ ଵିନାଶଯ ମହେଷୁଣା
ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ଭୟଙ୍କର ଆକାରରେ, ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ତେଜନାରେ ମହାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନଷ୍ଟ କର।
ତ୍ଵଂ ହି ତସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ ପର୍ଯାପ୍ତ ଇତି ମେ ମତିଃ। ତେଜସା ତଵ ତେଜଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁରାପ୍ଯାଯଵିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରୟାପ୍ତ, ଏହି ମୋ ଭାବନା। ତୁମର ଶକ୍ତିରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ଵରୋ ଦତ୍ତଃ ପୂର୍ଵଂ ମମ ମହୀପତେ
ମୋତେ ବିଷ୍ଣୁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ, ମହୀପତି।
ଯସ୍ତଂ ମହାସୁରଂ ରୌଦ୍ରଂ ଵଧିଷ୍ଯତି ମହୀପତିଃ। ତେଜସ୍ତଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵମିତି ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି ଦୁରାସଦମ୍
ଯେ ମହୀପତି ଏହି ଭୟଙ୍କର ମହାସୁରକୁ ମାରିବେ, ସେ ଦୁର୍ଜୟ ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବିବେ।
ତତ୍ତେଜସ୍ତ୍ଵଂସମାଧାଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭୁଵି ଦୁଃସହମ୍। ତଂ ନିଷୂଦଯ ସଂଦିଷ୍ଟୋ ଦୈତ୍ଯଂ ରୌଦ୍ରପରାକ୍ରମମ୍
ଏହି ଦୁଃସହ ଶକ୍ତିକୁ ଧରି, ରାଜାଧିରାଜ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦାନବକୁ ନଷ୍ଟ କର।
ନ ହି ଧୁନ୍ଧୁର୍ମହାତେଜାସ୍ତେଜସାଽଲ୍ପେନ ଶକ୍ଯତେ। ନିର୍ଦଗ୍ଧୁଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ସ ହି ଵର୍ଷଶତୈରପି
ଧୁନ୍ଧୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭୂମିର ରକ୍ଷକ; ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଧୁନ୍ଧୁର୍ନାମ ମହାରାଜ ତଯୋଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ସ ତପୋଽତପ୍ଯତ ମହନ୍ମହାଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ଦାନବ, ମହାରାଜ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ; ସେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଅତିଷ୍ଠଦେକପାଦେନ କୃଶୋ ଧମନିସଂତତଃ। ତସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ପ୍ରୀତୋ ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ସ ଚ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଢ଼ି ଦଣ୍ଡି ଥିଲେ, ଦେହ ଶୁଉଁ ଓ ଶିରା ଫୁଲିଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ ବର ଦେଲେ, ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବର ଚାହିଲେ।
ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାଂ ସର୍ପଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍। ଅଵଧ୍ଯୋଽହଂ ଭଵେଯଂ ଵୈ ଵର ଏଷ ଵୃତୋ ମଯା
ମୁଁ ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ହେବି — ଏହି ବର ମୁଁ ଚାହିଲି।
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଗଚ୍ଛେତି ତମୁଵାଚ ପିତାମହଃ। ସ ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତ୍ପାଦୌ ମୂର୍ଧ୍ନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗାମ ହ
ଏଭଳି ହେଉ, ଯାଉ—ବଡ଼ପିତା ଏହିପରି କହିଲେ। ସେ ଏହିପରି ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ନମସ୍କାର କରି, ଚାଲିଗଲା।
ସତୁ ଧୁନ୍ଧୁର୍ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମହଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ଅନୁସ୍ମରନ୍ପିତୃଵଧଂ ଦ୍ରୁତଂ ଵିଷ୍ଣୁମୁପାଗମତ୍
ଧୁନ୍ଧୁର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତ, ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
ସତୁ ଦେଵାନ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାଞ୍ଜିତ୍ଵା ଧୁନ୍ଧୁରମର୍ଷଣଃ। ବବାଧ ସର୍ଵାନସକୃଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ଵୈ ଭୃଶମ୍
ଧୁନ୍ଧୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଅସୁବିଧା ଦେଇଥିଲା।
ସମୁଦ୍ରଵାଲୁକାପୂର୍ଣେ ଉଜ୍ଜାନକ ଇତି ସ୍ମୃତେ। ଆଗମ୍ଯ ଚ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ତଂ ଦେଶଂ ଭରତର୍ଷଭ। ବାଧତେସ୍ମ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ତମୁଦଙ୍କାଶ୍ରମଂ ଵିଭୋ
ସମୁଦ୍ରର ବାଳୁକାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଜ୍ଜାନକ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସି, ଉଦଙ୍କଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ଭାବରେ ଅସୁବିଧା ଦେଇଥିଲା।
ଅନ୍ତର୍ଭୂମିଗତସ୍ତତ୍ର ଵାଲୁକାନ୍ତର୍ହିତସ୍ତଥା। ମଧୁକୈଟଭଯୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଧୁନ୍ଧୁର୍ଭୀମପରାକ୍ରମଃ
ସେଠାରେ, ପୃଥିବୀ ତଳରେ ଓ ବାଳୁକା ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ପୁଅ ଧୁନ୍ଧୁ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିର ସ୍ୱାମୀ, ଅଛି।
ଶେତେ ଲୋକଵିନାଶାଯ ତପୋବଲମୁପାଶ୍ରିତଃ। ଉଦଙ୍କସ୍ଯାଶ୍ରମାଭ୍ଯାଶେ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ପାଵକାର୍ଚିଷଃ
ସେ ଉଦଙ୍କଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ, ତାପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଜଗତର ନାଶ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ନିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ରାଜା ସବଲଵାହନଃ। କୁଵଲାଶ୍ଵୋ ନରପତିରନ୍ଵିତୋ ବଲଶାଲିନାମ୍
ସେହି ସମୟରେ, କୁବଳାଶ୍ୱ ନାମକ ରାଜା, ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଗଡିଯାନ ସହିତ, ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧାମାନେ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସହସ୍ରୈରେକଵିଂଶତ୍ଯା ପୁତ୍ରାଣାମରିମର୍ଦନଃ। ପ୍ରାଯାଦୁଦଙ୍କସହିତୋ ଧୁନ୍ଧୋସ୍ତସ୍ଯ ଵଧାଯ ଵୈ
ସେ ରାଜା, ଏକୋଇଶ ହଜାର ପୁଅମାନେ ସହିତ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜିତିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା, ଉଦଙ୍କଙ୍କ ସହିତ, ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତମାଵିଶତ୍ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଗଵାଂସ୍ତେଜସା ପ୍ରଭୁଃ। ଉଦଙ୍କସ୍ ନିଯୋଗେନ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଦଙ୍କଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ରାଜା କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଯାତେ ଦୁର୍ଧର୍ଷେ ଦିଵି ଶବ୍ଦୋ ମହାନଭୂତ୍। ଏଷ ଶ୍ରୀମାନ୍ନୃପସୁତୋ ଧୁନ୍ଧୁମାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଯାତ୍ରା କରିବାବେଳେ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ରାଜା, ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା: 'ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜପୁତ୍ର ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ ହେବେ।'
ଦିଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତଂ ଦେଵାଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାକିରନ୍। ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯଶ୍ଚାପି ନେଦୁଃ ସ୍ଵଯମନୀରିତାଃ
ଦେବତାମାନେ ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ବର୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ଦୁନ୍ଦୁଭି ନିଜେଁ ନିଜେଁ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା।
ଶୀତଶ୍ଚ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵଵୌ ପ୍ରଯାଣେ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଵିପାଂସୁଲାଂ ମହୀଂ କୁର୍ଵନ୍ଵଵର୍ଷ ଚ ସୁରେଶ୍ଵରଃ। `ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚାପ୍ଯଭଵନ୍ଵନ୍ଯାସ୍ତଂ ସମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ
ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ବିଦାୟ ସମୟରେ ଏକ ଶୀତଳ ପବନ ବହିଲା, ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ଧୂଳିହୀନ କଲା, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ବର୍ଷା କଲେ। ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵିମାନାନି ଦେଵତାନାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ତତ୍ରୈଵ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଧୁନ୍ଧୁର୍ଯତ୍ର ମହାସୁରଃ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆକାଶରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଉଡୁଥିବା ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ସେଠି ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ମହା ଅସୁର ଧୁନ୍ଧୁ ଥିଲେ।
କୁଵଲାଶ୍ଵସ୍ଯ ଧୁନ୍ଯୋଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧକୌତୂହଲାନ୍ଵିତାଃ। ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସହିତାଃ ସମଵୈକ୍ଷନ୍ମହର୍ଷଯଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ, କୁବଳାଶ୍ୱ ଓ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବା ପାଇଁ କୁତୁହଳରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ନାରାଯଣେନ କୌରଵ୍ଯ ତେଜସାଽଽପ୍ଯାଯିତସ୍ତଦା। ସ ଗତୋ ନୃପତିଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପୁତ୍ରୈସ୍ତୈଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
ହେ କୌରବ, ତେବେ ନାରାୟଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ସହିତ ସବୁ ଦିଗକୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ଅର୍ଣଵଂ ସ୍ଵାନଯାମାସ କୁଵଲାଶ୍ଵୋ ମହୀପତିଃ। `ହିତାର୍ତଂ ସର୍ଵଲୋକାନାମୁଦଙ୍କସ୍ଯ ଵଶେ ସ୍ଥିତଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ଉଦଙ୍କଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହି, ମହୀପତି କୁବଳାଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ନିଜ ସେନାକୁ ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ।