ଶୃଣୁ ଦାନରହସ୍ଯାନି ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯୁଦିତାନି ଚ। ଛାଯାଯାଂ କରିଣଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍କର୍ମ ପରିଵୀଜିତମ୍। ଦଶକଲ୍ପାଯୁତାନୀହ ନ କ୍ଷୀଯେତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଦାନର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବିଷୟ ଶୁଣ। ହାତୀର ଛାୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ବିଧି ଅନୁସାରେ ପୂଜା କଲେ, ଦଶ ହଜାର କଳ୍ପ ଯାଏ ଏହା କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଜୀଵନାଯ ସମାକ୍ଲିନ୍ନଂ ଵସୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହୀପତେ। ଵିପ୍ରଂ ତୁ ଵାସଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞୈଃ ସ ଇଷ୍ଟଵାନ୍
ରାଜା, ଜୀବନ ଦେବା ପାଇଁ ଭିଜା ଧନ ଦାନ କରି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘର ଦେଇଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପ୍ରତିସ୍ରୋତଶ୍ଚିତ୍ରଵାହାଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋଽନ୍ନାନୁସଂଚରନ୍। ମହାଧୁରି ଯଥା ନାଵା ମହାପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ଵିଷୁଵେ ଵିପ୍ରଦତ୍ତାନି ଦଧିମଧ୍ଵକ୍ଷଯାଣି ଚ
ଯେପରି ବଡ଼ ନଦୀ ପ୍ରବାହ ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ମେଘ ଅନ୍ନ ବଣ୍ଟନ କରେ, ଏମିତି ଏକ ବଡ଼ ନୌକା ଭଳି ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ବିଷୁବ ଦିନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦହି ଓ ମଧୁ ଦାନ କଲେ, ଏହା ଅକ୍ଷୟ ରହେ।
ପର୍ଵସୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦାନମୃତୌ ଦଶଗୁଣଂ ଭଵେତ୍। `ଅବ୍ଦେ ଦଶଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମନନ୍ତଂ ଵିଷୁଵେ ଭଵେତ୍
ପର୍ବ ଦିନରେ ଦାନ ଦୁଇ ଗୁଣା ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁରେ ଦଶ ଗୁଣା ହୁଏ, ବର୍ଷରେ ଦଶ ଗୁଣା ହୁଏ, ବିଷୁବରେ ଏହା ଅନନ୍ତ ହୁଏ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ଚୈଵଷଡଶୀତିମୁଖେଷୁ ଚ। ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଚ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମୁଚ୍ଯତେ
ଅୟନ, ବିଷୁବ, ଷଢ଼ଅଷୀତି ଦିନର ଆରମ୍ଭ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ଦାନ କଲେ, ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଋତୁଷୁ ଦଶଗୁଣଂ ଵଦନ୍ତି ଦତ୍ତଂ ଶତଗୁଣମୃତ୍ଵଯନାଦିଷୁ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଭଵତି ସହସ୍ରଗୁଣଂ ଦିନସ୍ଯ ରାହୋ- ର୍ଵିଷୁଵତି ଚାକ୍ଷଯମଶ୍ନୁତେ ଫଲମ୍
ଋତୁ ଦିନରେ ଦାନ ଦଶ ଗୁଣା ହୁଏ, ଋତୁ ଆରମ୍ଭରେ ଶତ ଗୁଣା ହୁଏ, ଦିନର ରାହୁ ଅଂଶରେ ଏହା ହଜାର ଗୁଣା ହୁଏ, ବିଷୁବରେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ।
ନାଭୂମିଦୋ ଭୂମିମଶ୍ନାତି ରାଜ- ନ୍ନାଯାନଦୋ ଯାନମାରୁହ୍ଯ ଯାତି। ଯାନ୍ଯାନ୍କାମାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦାତି ତାଂସ୍ତାନ୍କାମାଞ୍ଜାଯମାନଃ ସ ଭୁଙ୍କ୍ତେ
ରାଜା, ଯିଏ ଭୂମି ଦାନ କରେନି, ସେ ଭୂମିର ଉପଭୋଗ କରେନି; ଯିଏ ଯାନ ଦାନ କରେନି, ସେ ଯାନରେ ଯାଏନି; ଯେ କାମନା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଜନ୍ମ ନେଲାପରେ ସେହି କାମନା ଉପଭୋଗ କରେ।
ଅଗ୍ନେରପତ୍ଯଂ ପ୍ରଥମଂ ସୁଵର୍ଣଂ ଭୂର୍ଵୈଷ୍ଣଵୀ ସୂର୍ଯସୁତାଶ୍ଚ ଗାଵଃ। ଲୋକାଶ୍ତ୍ରଯସ୍ତେନ ଭଵନ୍ତି ଦତ୍ତା ଯଃ କାଞ୍ଚନଂ ଗାଶ୍ଚ ମହୀଂ ଚ ଦଦ୍ଯାତ୍
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଥମ ସନ୍ତାନ, ଭୂମି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର, ଗାଉ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଝିଅମାନେ। ଯିଏ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଉ ଓ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ସେ ତିନି ଲୋକ ଉପଲବ୍ଧ କରେ।
ପରଂହି ଦାନାନ୍ନ ବଭୂଵ ଶାଶ୍ଵତଂ ଭଵ୍ଯଂ ତ୍ରିଲୋକେ ଭଵତେ କୁତଃ ପୁନଃ। ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଧାନଂ ପରମଂ ହି ଦାନଂ ଵଦନ୍ତି ଲୋକେଷୁ ଵିଶିଷ୍ଟବୁଦ୍ଧଯଃ
ଦାନ ଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଉପହାର ତିନି ଲୋକରେ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଓ ଶୁଭ କିଛି ଅନ୍ୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଜଗତରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦାନକୁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପରମ ମନେ କରନ୍ତି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୌ ସଂସ୍ତିତେ ରାଜଞ୍ଶଶାଦଃ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ସୋଽଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ନୃପୋଽଭଵତ୍
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଚାଲିଗଲାପରେ, ରାଜା, ଶଶାଦ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅଧିକାର କରି, ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜା ହେଲେ; ସେ ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ଶଶାଦସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦ କକୁତ୍ସ୍ଥୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅନେନାଶ୍ଚାପି କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପୃଥୁଶ୍ଚାନେନସଃ ସୁତଃ
ଶଶାଦଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଥିଲେ; କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନେନା ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଅନେନାଙ୍କୁ ପ୍ରିଥୁ, ଅନେନାଙ୍କ ପୁତ୍ର।
ଵିଷ୍ଵଗଶ୍ଵଃ ପୃଥୋଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ମାଦାର୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍। ଆର୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ତୁ ଶ୍ରାଵସ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ
ପ୍ରିଥୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱଗଶ୍ୱ ଥିଲେ; ବିଶ୍ୱଗଶ୍ୱଙ୍କୁ ଆର୍ଦ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଆର୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରାବସ୍ତ।
ଜଜ୍ଞେ ଶ୍ରାଵସ୍ତକୋ ରାଜା ଶ୍ରାଵସ୍ତୀ ଯେନ ନିର୍ମିତା। ଶ୍ରାଵସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ବୃହଦଶ୍ଵୋ ମହାବଲଃ
ଶ୍ରାବସ୍ତକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ଗଠିତ ହେଲା। ଶ୍ରାବସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବୃହଦଶ୍ୱ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ବୃହଦଶ୍ଵସ୍ ଦାଯାଦଃ କୁଵଲାଶ୍ଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ। କୁଵଲାଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯେକଵିଂସତିଃ
ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କୁବଳାଶ୍ୱ ନାମରେ ପରିଚିତ। କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏକେଇଶ ହଜାର ଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ଵିଦ୍ଯାସୁ ନିଷ୍ଣାତା ବଲଵନ୍ତୋ ଦୁରାସଦାଃ। କୁଵଲାଶ୍ଵଶ୍ଚ ପିତୃତୋଗୁଣୈରଭ୍ଯଧିକୋଽଭଵତ୍
ସମସ୍ତେ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଜୟ। କୁବଳାଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଗୁଣରେ ଅଧିକ ଥିଲେ।
ସମଯେ ତଂ ତଦା ରାଜ୍ଯେ ବୃହଦଶ୍ଵୋଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। କୁଵଲାଶ୍ଵଂ ମହାରାଜ ଶୂରମୁତ୍ତମଧାର୍ମିକମ୍
ଯଥାସମୟରେ, ବୃହଦଶ୍ୱ ଶୂର ଓ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ମହାରାଜ।
ପୁତ୍ରସଂକ୍ରାମିତଶ୍ରୀସ୍ତୁ ବୃହଦଶ୍ଵୋ ମହୀପତିଃ। ଜଗାମ ତପସେ ଧୀମାଂସ୍ତପୋଵନମମିତ୍ରହା
ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜସ୍ୱ ଦେଇ, ବୃହଦଶ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାଜା, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ତପୋବନକୁ ଯାଇଲେ।
ଅଥ ଶଶ୍ଵାଵ ରାଜର୍ଷିଂ ତମୁଦଙ୍କୋ ନରାଧିପ। ଵନଂ ସଂପ୍ରସ୍ଥିତଂ ରାଜନ୍ବୃହଦଶ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ବୃହଦଶ୍ୱ ରାଜାର୍ଷି ତପୋବନକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ଆସି ମିଳିଲେ।
ତମୁଦଙ୍କୋ ମହାତେଜାଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂଵରମ୍। ନ୍ଯଵାରଯଦମେଯାତ୍ମା ସମାସାଦ୍ଯ ପୁରୋତ୍ତମେ
ଉଦଙ୍କ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅପାର ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଧାରଣ କରି, ସେ ପ୍ରମୁଖ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ଭଵତା ରକ୍ଷଣଂ କାର୍ଯଂ ତତ୍ତାଵତ୍କର୍ତୁମର୍ହସି। ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ରା ଵଯଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରଦାଦ୍ଵସେମହି
ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରାଯିବା ଦାୟିତ୍ୱ; ଆପଣ ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ଆମେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଭୟ ନଥିବା ଭାବରେ ଏଠାରେ ରହିପାରିବା।
ତ୍ଵଯା ହି ପୃଥିଵୀ ରାଜନ୍ରକ୍ଷ୍ଯମାଣା ମହାତ୍ମନା। ଭଵିଷ୍ଯତି ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ନାରଣ୍ଯଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି
ମହାତ୍ମା ରାଜା, ଆପଣ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିଲେ, କୌଣସି ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ; ଆପଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପାଲନ ହି ମହାନ୍ଧର୍ମଃ ପ୍ରଜାନାମିହ ଦୃଶ୍ଯତେ। ନ ତଥା ଦୃଶ୍ଯତେଽରଣ୍ଯେ ମାଭୂତ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିରୀଦୃଶୀ
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏଠାରେ ମହାନ ଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ; ଅରଣ୍ୟରେ ଏପରି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏପରି ଚିନ୍ତା ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଆସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଈଦୃଶୋ ନ ହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧର୍ମଃ କ୍ଵଚନ ଦୃଶ୍ଯତେ। ପ୍ରଜାନାଂ ପାଲନେ ଯତ୍ନଃ ପୁରା ରାଜର୍ଷିଭିଃ କୃତଃ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏପରି ଧର୍ମ କୌଣସିଠି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୁରୁଣା ରାଜାର୍ଷିମାନେ ଅନେକ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ।
ରକ୍ଷିତଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଜା ରାଜ୍ଞା ତାସ୍ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷିତୁମର୍ହସି। ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନସ୍ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ନ ହି ଶକ୍ନୋମି ପାର୍ଥିଵ
ପ୍ରଜାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ; ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଭାଇବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଭୟ ନଥିବା ଭାବରେ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବି ନାହିଁ, ରାଜା।
ମମାଶ୍ରମସମୀପେ ଵୈ ସମେଷୁ ମରୁଧନ୍ଵସୁ। ସମୁଦ୍ରଵାଲୁକାପୂର୍ଣ ଉଜ୍ଜାଲକ ଇତି ସ୍ମୃତଃ। ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ବହୁଯୋଜନମାଯତଃ
ମୋ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ, ମରୁଧନ୍ବର ସମତଳ ଭୂମିରେ, ଉଜ୍ଜାଳକ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସମୁଦ୍ର ଚାଲିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଲମ୍ବା।
ତତ୍ର ରୌଦ୍ରୋ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ମଧୁକୈଟଭଯୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଧୁନ୍ଧୁର୍ନାମ ସୁଦାରୁଣଃ। ଅନ୍ତର୍ଭୂମିଗତୋ ରାଜନ୍ଵସତ୍ଯମିତଵିକ୍ରମଃ
ସେଠାରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ନାୟକ ଅଛି, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୁନ୍ଧୁ ନାମରେ, ଯିଏ ଭୂମି ତଳେ ରହେ, ରାଜା, ଅପାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି।
ତଂ ନିହତ୍ଯ ମହାରାଜ ଵନଂ ତ୍ଵଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି
ସେଉଁଠାରେ, ମହାରାଜ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଶେତେ ଲୋକଵିନାଶାଯ ତପ ଆସ୍ଥାଯ ଦାରୁଣମ୍। ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଵିନାଶାଯ ଲୋକାନାଂ ଚାପି ପାର୍ଥିଵ
ସେ ଦୁଃଖଦ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଛନ୍ତି, ଏହି ତପସ୍ୟା ଲୋକମାନଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ, ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ।
ଅଵଧ୍ଯୋ ଦୈଵତାନାଂ ହି ଦୈତ୍ଯାନାମଥ ରକ୍ଷସାମ୍। ନାଗାନାମଥ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଅଵାପ୍ଯସ ଵରଂ ରାଜନ୍ସର୍ଵଲୋକପିତାମହାତ୍
ସେ ଦେବତା, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ, ଏହି ଦୟା ତିନି ଲୋକର ପିତାମହଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି।
ତଂ ଵିନାଶଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମା ତେ ବୁଦ୍ଧିରତୋଽନ୍ଯଥା। ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ମହତୀଂ କୀର୍ତିଂ ଶାଶ୍ଵତୀମଵ୍ଯଯାଂ ଧ୍ରୁଵାମ୍
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କର, ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ତୁମର ମନ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବନା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏକ ମହାନ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତି ପାଇବ।