ଵେଦାଢ୍ଞା ଵୃତ୍ସଂପନ୍ନା ଜ୍ଞାନଵନ୍ତସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। ଯତ୍ରତିଷ୍ନ୍ତି ଵୈ ଵିପ୍ରାସ୍ତନ୍ନାମ ନଗରଂ ନୃପ
ଯେଉଁଠି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଗୋଧନ ଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରହନ୍ତି, ସେଠିକୁ, ହେ ରାଜା, ସହର କୁହାଯାଏ।
ଵ୍ରଜେ ଵାଽପ୍ଯଥଵାଽରଣ୍ଯେ ଯତ୍ରସନ୍ତି ବହୁଶ୍ରୁତାଃ। ତତ୍ତନ୍ନଗରମିତ୍ଯାହୁଃ ପାର୍ଥ ତୀର୍ଥଂ ଚ ତଦ୍ଭଵେତ୍
ଗାଁ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ ଯେଉଁଠି ବହୁ ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ରହନ୍ତି, ସେଠିକୁ ସହର କୁହାଯାଏ, ହେ ପାର୍ଥ, ଏବଂ ସେଠି ତୀର୍ଥ ହୋଇଯାଏ।
ରକ୍ଷିତାରଂ ଚ ରାଜାନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚ ତପସ୍ଵିନମ୍। ଅଭିଗମ୍ଯାଭିପୂଜ୍ଯାଥ ସଦ୍ଯଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ରାଜା କିମ୍ବା ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୱରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି।
ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାଭିଷେକଂ ଚ ପଵିତ୍ରାଣାଂ ଚ କୀର୍ତନମ୍। ସଦ୍ଭିଃ ସଂଭାଷଣଂ ଚୈଵ ପ୍ରଶସ୍ତଂ କୀର୍ତ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ପବିତ୍ର ଲୋକଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ଏବଂ ସଦ୍ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା — ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ସାଧୁସଙ୍ଗମପୂତେନ ଵାକ୍ସୁଭାଷିତଵାରିଣା। ପଵିତ୍ରୀକୃତମାତ୍ମାନଂ ସନ୍ତୋ ମନ୍ନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ
ସଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ଭଲ କଥାର ଜଳରେ ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ପବିତ୍ର ବୋଲି ସଜନମାନେ କହନ୍ତି।
ତ୍ରିଦଣ୍ଡଧାରଣଂ ମୌନଂ ଜଟାଭାରୋଽଥ ମୁଣ୍ଡନମ୍। ଵଲ୍କଲାଜିନସଂଵେଷ୍ଟଂ ଵ୍ରତଚର୍ଯାଽଭିଷେଚନମ୍
ତିନି ଦଣ୍ଡ ଧରିବା, ମୌନ ରହିବା, ଜଟା ବା ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା, ଚାଳ ବା ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିବା ଏବଂ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା—
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଵନେ ଵାସଃ ଶରୀରପରିଶୋଷଣମ୍। ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ମିଥ୍ଯା ସ୍ଯୁର୍ଯଦି ଭାଵୋ ନ ନିର୍ମଲଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା, ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରିବା— ଏ ସବୁ କିଛି ମନ ପବିତ୍ର ନ ହେଲେ ବ୍ୟର୍ଥ।
ଵିଶୁଦ୍ଧିଂ ଚକ୍ଷୁରାଦୀନାଂ ଷଣ୍ଣାମିନ୍ଦ୍ରିଯଗାମିନାମ୍। ଵିକାରି ତେଷାଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସୁଦୁଷ୍କରତରଂ ମନଃ
ରାଜା, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଗମାନେ ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚଳାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ମନ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିର ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ସବୁଠାରୁ କଠିନ।
ଯେ ପାପାନି ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ମନୋଵାକ୍କର୍ମବୁଦ୍ଧିଭିଃ। ତେ ତପନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ନ ଶରୀରସ୍ଯ ଶୋଷଣମ୍
ଯେଉଁ ମହାତ୍ମାମାନେ ମନ, କଥା, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କେବେ ପାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏକାଠିକି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି; କେବଳ ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରିବା ତପସ୍ୟା ନୁହେଁ।
ନ ଜ୍ଞାତିଭ୍ଯୋ ଦଯା ଯସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲଦେହୋଽଵିକଲ୍ମଷଃ। ହିଂସା ସା ତପସସ୍ତସ୍ଯ ନାନାଶିତ୍ଵଂ ତପଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଯାହାର ହୃଦୟରେ ନିଜ ଜଣେଇଁ ଉପରେ କୌଣସି ଦୟା ନାହିଁ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ଦେହ ପବିତ୍ର ଓ ଦୋଷରହିତ, ତାଙ୍କର ହିଂସାକୁ ତପସ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଖାଇବାକୁ ତପସ୍ୟା ମନାଯାଏ।
ତିଷ୍ଠନ୍ଗୃହେ ଚୈଵ ମୁନିର୍ନିତ୍ଯଂ ଶୁଚିରଲଂକୃତଃ। ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଦଯାଵାଂଶ୍ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ମୁନି ଘରେ ରୁହି ନିତ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର ରହନ୍ତି, ସାରା ଜୀବନ ଦୟାଶୀଳ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି।
ନ ହି ପାପାନି କର୍ମାଣି ଶୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯନଶନାଦିଭିଃ। ସୀଦତ୍ଯନଶନାଦେଵ ମାଂସଶୋଣିତଲେପନଃ
ଉପବାସ ଓ ଏହା ପରି କାମ କରିଲେ ପାପ କେବେ ପବିତ୍ର ହୁଏନି; କେବଳ ଉପବାସ କଲେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଦେହ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।
ଅଜ୍ଞାତଂ କର୍ମ କୃତ୍ଵା ଚ କ୍ଲେଶୋ ନାନ୍ଯତ୍ପ୍ରହୀଯତେ। ନାଗ୍ନିର୍ଦହତି କର୍ମାଣି ଭାଵଶୂନ୍ଯସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ଅଜଣା କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟପ୍ରକାରେ ଦୂର ହୁଏନି; ଯାହାର ମନ ଖାଲି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଗ୍ନି ଦାହ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ପୁଣ୍ଯାଦେଵ ପ୍ରଵ୍ରଜନ୍ତି ଶୁଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯନଶନାନି ଚ। ନ ମୂଲଫଲଭକ୍ଷିତ୍ଵାନ୍ନ ମୌନାନ୍ନାନିଲାଶନାତ୍
ମାନେଷ୍ଵର ଲୋକେ କେବଳ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଯାନ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ମୂଳ ଫଳ ଖାଇବା, ମୌନ ରହିବା କିମ୍ବା ବାୟୁ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ଶିରସୋ ମୁଣ୍ଡନାଦ୍ଵାଽପି ନ ସ୍ଥାନକୁଟିକାସନାତ୍। ନ ଜଟାଧାରଣାଦ୍ଵାଽପିନ ତୁ ସ୍ଥାନକୁଟିକାସନାତ୍
ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇଲେ, କୁଟିରେ ବସିଲେ, ଜଟା ଧରିଲେ କିମ୍ବା କୁଟିରେ ବସିଲେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେନି।
ନିତ୍ଯଂ ହ୍ଯନଶନାଦ୍ଵାଽପି ନାଗ୍ନିଶୁଶ୍ରୂଷଣାଦପି। ନ ଚୋଦକପ୍ରଵେଶେନ ନ ଚ କ୍ଷ୍ମାଶଯନାଦପି
ନିତ୍ୟ ଉପବାସ କଲେ, ଅଗ୍ନିକୁ ସେବା କଲେ, ପାଣିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେନି।
ଜ୍ଞାନେନ କର୍ମଣା ଵାପି ଜରାମରଣମେଵ ଚ। ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚ ପ୍ରହୀଯନ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଚୋତ୍ତମଂ ପଦମ୍
ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ବୀଜାନି ହ୍ଯଗ୍ନିଦଗ୍ଧାନି ନ ରୋହନ୍ତି ପୁନର୍ଯଥା। ଜ୍ଞାନଦଗ୍ଧୈସ୍ତଧା କ୍ଲେଶୈର୍ନାତ୍ମା ସଂଡୁଜ୍ଯତେ ପୁନଃ
ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଥିବା ବୀଜ ଆଉ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏନି, ସେପରି ଜ୍ଞାନରେ ଦହିଯାଇଥିବା ଦୁଃଖରେ ଆତ୍ମା ଆଉ ବନ୍ଧି ହୁଏନି।
ଆତ୍ମନା ଵିପ୍ରହୀଣାନି କାଷ୍ଠକୁଣ୍ଠୋପମାନି ଚ। ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଦେହଃ ଫେନାନୀଵ ମହାର୍ଣଵେ
ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଦୁଃଖ, କାଠ ବା ମାଟିର ଟୁକୁଡ଼ା ପରି, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଫେନା ପରି।
ଆତ୍ମାନଂ ଵିନ୍ଦତେ ଯେନ ସର୍ଵଭୂତଗୁହାଶଯମ୍। ଶ୍ଲୋକେନ ଯଦି ଵାଽର୍ଧେନ କ୍ଷୀଣଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିପାରେ, ଏକ ଶ୍ଲୋକ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହୁଏ।
ଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରାଦଭିସଂଧାଯ କେଚିଚ୍ଛ୍ଲୋକପଦାଙ୍କିତୈଃ। ଶତୈରନ୍ଯୈଃ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ମୋକ୍ଷଲକ୍ଷଣମ୍
କେହି ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ଥିବା ଶ୍ଲୋକ ଲେଖି ମୁକ୍ତିର ନିଶ୍ଚିତତା ଖୋଜନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଶତ, ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଲେଖି ଏହି ଲକ୍ଷଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ନାଯଂ ଲୋକୋସ୍ତି ନ ପରୋ ନ ସୁଖଂ ସଂଶଯାତ୍ମନଃ। ଊଟୁର୍ଜ୍ଞାନଵିଦୋ ଵୃଦ୍ଧାଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ମୋକ୍ଷଲକ୍ଷଣମ୍
ଯାହାର ମନ ଶଙ୍କାରେ ଭରିଯାଇଛି, ସେ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତ ନାହିଁ, ପରଲୋକ ନାହିଁ, ସୁଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମୁକ୍ତିର ନିଶ୍ଚିତତାକୁ ମୁକ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଵିଦିତାର୍ଥସ୍ତୁ ଵେଦାନାଂ ପରିଵେଦ ପ୍ରଯୋଜନମ୍। ଉଦ୍ଵିଜେତ୍ସ ତୁ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଦାଵାଗ୍ନେରିଵ ମାନଵଃ
ଯିଏ ବେଦର ଅର୍ଥ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ବୁଝିଛି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଅଗ୍ନିରୁ ଦୂରେ ଯାଏ।
ଶୁଷ୍କଂ ତର୍କଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯଆଶ୍ରଯସ୍ଵ ଶ୍ରୁତିଂ ସ୍ମୃତିମ୍। ଏକାରାଭିସଂବଦ୍ଧଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ହେତୁଭିରିଚ୍ଛସି। ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ତସ୍ଯ ସିଦ୍ଧ୍ଯେତ ସାଧନସ୍ଯ ଵିପର୍ଯଯାତ୍
ଶୁଷ୍କ ତର୍କକୁ ଛାଡି ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଭରସା କର। ଏକ ଅକ୍ଷର ଉପରେ ତର୍କ କରି ସତ୍ୟ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ, କାରଣ ଉପାୟ ବିପରୀତ ହେଇଯିବ।
ଵେଦ୍ଯଂ ପୂର୍ଵଂ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନା- ତ୍ତଦ୍ଧୀର୍ଵେଦସ୍ତସ୍ଯ ଵେଦଃ ଶରୀରମ୍। ଵେଦସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ସମାସୋପଲବ୍ଧିଃ କ୍ଲୀବସ୍ତ୍ଵାତ୍ମା ନ ସ ଵେଦ୍ଯଂ ନ ଵେଦଃ
ଯାହାକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର, ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରି ପ୍ରଥମେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହି ବୁଝିବା ହିଁ ବେଦ, ବେଦ ହେଉଛି ଶରୀର, ବେଦ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଓ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଭୂତି। କିନ୍ତୁ ଅସକ୍ତ ଆତ୍ମା ନା ବେଦ୍ୟ, ନା ବେଦ।
ଵେଦୋକ୍ତମାଯୁର୍ଦେଵାନାମାଶିଷଶ୍ଚୈଵ କର୍ମଣାମ୍। ଫଲତ୍ଯନୁଯୁଗଂ ଲୋକେ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ଶରୀରିଣାମ୍
ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଆୟୁ ଦେବମାନେ ପାଇଁ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ପାଇଁ। ଏହି କର୍ମର ଫଳ ଯୁଗ ଯୁଗରେ ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଶରୀରୀ ଜୀବର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ଏମିତି।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରସାଦେନ ତଦେତତ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍। ତସ୍ମାଦନଶନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନିରୁଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରିଯଗୋଚରମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଉପବାସ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହୋଇଛି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳକୁ ଅଟକାଇ ଦିଏ।
ତପସା ସ୍ଵର୍ଗଗମନଂ ଭୋଗୋ ଦାନେନ ଜାଯତେ। ଜ୍ଞାନେନ ମୋକ୍ଷୋ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତୀର୍ଥସ୍ନାନାଦଘକ୍ଷଯଃ
ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ମିଳେ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଅପରାଧ ଦୂର ହୁଏ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଯଶାଃ। ଭଗଵଞ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପ୍ରଦାନଵିଧିମୁତ୍ତମମ୍
ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଲାପରେ, ରାଜା ଏବଂ ମହାୟଶସ୍ବୀ କହିଲେ: 'ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଦାନର ବିଧି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଯତ୍ତତ୍ପୃଚ୍ଛସି ରାଜେନ୍ଦ୍ରଦାନଧର୍ମଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଇଷ୍ଟଂ ଚେଦଂ ସଦା ମହ୍ଯଂ ରାଜନ୍ଗୌରଵତସ୍ତଥା
ରାଜା, ତୁମେ ଯେ ଦାନ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହା ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ, ଆଉ ମୁଁ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରେ।