ଧାନ୍ଯଂ ଶ୍ରମେଣାର୍ଜିତଵିତ୍ତସଂଚିତଂ ଵିପ୍ରେ ସୁଶୀଲେ ପ୍ରତିଯଚ୍ଛତେ ଯଃ। ଵସୁଂଧରା ତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ସୁତୁଷ୍ଟା ଧାରାଂ ଵସୂନାଂ ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚତୀଵ
ଯିଏ ନିଜ ଖଟିନି କମାଇ ଓ ନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରୁ ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧାନ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଖୁସି ହୁଏ ଏବଂ ସେ ଅନେକ ଧନର ଧାରା ବର୍ଷା କରୁଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ଅନ୍ନଦାଃ ପ୍ରଥମଂ ଯାନ୍ତି ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଦନନ୍ତରମ୍। ଅଯାଚିତପ୍ରଦାତା ଚ ସମଂ ଯାନ୍ତି ତ୍ରଯୋ ଜନାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯାଆନ୍ତି, ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିବାମାନେ ପରେ ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଅନୁରୋଧ ନ କରି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ତିନିଜଣେ ସାଙ୍ଗସାଙ୍ଗ ଯାଆନ୍ତି।
କୌତୂହଲସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପୁନରେଵ ସହାନୁଜଃ
ଏହାପରେ, ଉତ୍ସୁକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ପୁଣିଥରେ ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଯମଲୋକସ୍ଯ ଚାଧ୍ଵାନମନ୍ତରଂ ମାନୁଷସ୍ଯ ଚ। କୀଦୃଶଂ କିଂପ୍ରମାଣଂ ଵା କଥଂ ଵା ତନ୍ମହାମୁନେ। ତରନ୍ତି ପୁରୁଷାଶ୍ଚୈଵ କେନୋପାଯେନ ଶଂସ ମେ
ହେ ମହାମୁନି, ଯମର ଲୋକକୁ ଓ ମଣିଷ ଲୋକକୁ ଯିବା ପଥ କେମିତି? ସେହି ପଥ କେମିତି ଦେଖାଯାଏ, କେତେ ଦୂର, ଏବଂ ଲୋକେ କେମିତି ଏହାକୁ ଅଟିକରନ୍ତି? ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କିପରି ଉପାୟରେ ଏହି ପଥ ଅଟିହୁଏ।
ସର୍ଵଗୁହ୍ଯତନଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ ପଵିତ୍ରମୃଷିସଂସ୍ତୁତମ୍। କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ରାଜନ୍ଧର୍ମଂ ଧର୍ମଭୃତାଂଵର
ହେ ରାଜା, ଏହି ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର, ଧର୍ମକଥା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଷଡଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ନରାଧିପ। ଯମଲୋକସ୍ଯ ଚାଧ୍ଵାନମନ୍ତରଂ ମାନୁଷସ୍ଯ ଚ
ହେ ନରପତି, ମଣିଷ ଲୋକ ଓ ଯମର ଲୋକ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଛଅ ହଜାର ଛଅସହ ଯୋଜନା।
ଆକାଶଂ ତଦପାନୀଯଂ ଘୋରଂ କାନ୍ତାରଦର୍ଶନମ୍। ନ ତତ୍ର ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯା ଵା ପାନୀନଂ କେତନାନି ଚ
ସେହି ପଥ ଆକାଶ ପରି, ଜଳ ବିନା, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ସେଠାରେ ଗଛର ଛାୟା କିମ୍ବା ପାନୀଯ ରଖିବା ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ଵିଶ୍ରମେଦ୍ଯତ୍ର ଵୈ ଶ୍ରାନ୍ତଃ ପୁରୁଷୋଽଧ୍ଵନି କର୍ଶିତଃ। ନୀଯତେ ଯମଦୂତୈସ୍ତୁ ଯମସ୍ଵାଜ୍ଞାକରୈର୍ବଲାତ୍
ସେଠାରେ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଦୂର ଚାଲି ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ଶକ୍ତିହୀନ, ସେ ବିଶ୍ରାମ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଜୋରକରି ନେଇଯାନ୍ତି।
ନରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯେ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତାଃ। ବ୍ରହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାନାନି ନାନାରୂପାଣି ପାର୍ଥିଵ
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ, ପୁରୁଷ, ନାରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ନେଇଯାନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ହଯାଦୀନାଂ ପ୍ରକୃଷ୍ଟାନି ତେଽଧ୍ଵାନଂ ଯାନ୍ତି ଵୈ ନରାଃ। ସନ୍ନିଵାର୍ଯାତପଂ ଯାନତି ଚ୍ଛତ୍ରେଣୈଵ ହି ଚ୍ଛତ୍ରଦାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଘୋଡ଼ା ଓ ଏହାପରି ଦାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସେଇ ପଥରେ ସହଜରେ ଯାଆନ୍ତି; ଛତା ଦେଇଥିବାମାନେ ଛତା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରୁ ରକ୍ଷା ପାଇ ସେଇପଥରେ ଯାଆନ୍ତି।
ତୃପ୍ତାଶ୍ଚୈଵାନ୍ନଦାତାରୋ ହ୍ଯତୃପ୍ତାଶ୍ଚାପ୍ଯନନ୍ନଦାଃ। ଵସ୍ତ୍ରିଣୋ ଵସ୍ତ୍ରଦା ଯାନ୍ତି ଅଵସ୍ତ୍ରା ଯାନ୍ତ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଦାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ ସେମାନେ ପୁର୍ଣ୍ଣତୃପ୍ତିରେ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦେଇନଥିଲେ ସେମାନେ ଅତୃପ୍ତିରେ ଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ ସେମାନେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦେଇନଥିଲେ ସେମାନେ ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଯାଆନ୍ତି।
ହିରଣ୍ଯଦାଃ ସୁଖଂ ଯାନ୍ତି ପୁରୁଷାସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯଲଂକୃତାଃ। ଭୂମିଦାସ୍ତୁସୁଖଂ ଯାନ୍ତି ସର୍ଵୈଃ କାମୈଃ ସୁତର୍ପିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସୁନା ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ସୁଖରେ ଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଜମି ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତୃପ୍ତି ସହିତ ସୁଖରେ ଯାଆନ୍ତି।
ଯାନ୍ତି ଚୈଵାପରିକ୍ଲିଷ୍ଟା ନରା ସସ୍ଯପ୍ରଦାଵକାଃ। ନରାଃ ସୁଖତରଂ ଯାନ୍ତି ଵିମାନେଷୁ ଗୃହପ୍ରଦାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଧାନ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ ସେମାନେ କଷ୍ଟ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଘର ଦେଇଥିଲେ ସେମାନେ ଆଉ ଅଧିକ ସୁଖରେ ଦେବତାଙ୍କ ରଥରେ ଯାଆନ୍ତି।
ପାନୀଯଦା ହ୍ଯତୃଷିତାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୋ ନରାଃ। ପନ୍ଥାନଂ ଦ୍ଯୋତଯନ୍ତଶ୍ଚ ଯାନ୍ତି ଦୀପପ୍ରଦାଃ ସୁଖମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପାନୀୟ ଦେଇଥିଲେ ସେମାନେ ତୃଷ୍ଣା ଛାଡ଼ି ଖୁସି ମନେ ଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଦୀପ ଦେଇଥିଲେ ସେମାନେ ପଥକୁ ଆଲୋକିତ କରି ସୁଖରେ ଯାଆନ୍ତି।
ଗୋପ୍ରଦାସ୍ତୁ ସୁଖଂ ଯାନ୍ତି ନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ। ଵିମାନୈର୍ହଂସସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଯାନ୍ତି ମାସୋପଵାସିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଗାଈ ଦେଇଥିଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସୁଖରେ ଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ କରିଥିଲେ ସେମାନେ ହଂସ ଯୁକ୍ତ ଦେବ ରଥରେ ଯାଆନ୍ତି।
ତଥା ବର୍ହିପ୍ରଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ଷଷ୍ଠରାତ୍ରୋପଵାସିନଃ। ତ୍ରିରାତ୍ରଂ କ୍ଷପତେ ଯସ୍ତୁ ଏକଭକ୍ତେନ ପାଣ୍ଡଵ
ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଛଅ ରାତି ଉପବାସ କରନ୍ତି ସେମାନେ ପକ୍ଷୀ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଯାଆନ୍ତି; ଓ ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଯିଏ ତିନି ରାତି ଧରି ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇ ଉପବାସ କରେ, ସେ ଏହି ପଥ ଅଟିଯାଏ।
ଅନ୍ତରା ଚୈଵ ନାଶ୍ନାତି ତସ୍ଯ ଲୋକା ହ୍ଯନାମଯାଃ। ପାନୀଯସ୍ଯ ଗୁଣା ଦିଵ୍ଯାଃ ପ୍ରେତଲୋକସୁଖାଵହାଃ
ଯଦି ମଧ୍ୟରେ ଖାଇ ନାହିଁ, ତାହାର ଲୋକଗୁଡିକ ଦୁଃଖରହିତ ହୁଏ; ପାଣିର ଗୁଣ ଦିବ୍ୟ, ପିତୃଲୋକରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ତତ୍ର ପୁଷ୍ପୋଦକା ନାମ ନଦୀ ତେଷାଂ ଵିଧୀଯତେ। ଶୀତଲଂ ସଲିଲଂ ତତ୍ରପିବନ୍ତି ହ୍ଯମୃତୋପମମ୍
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଷ୍ପୋଦକ ନାମକ ଏକ ନଦୀ ରହିଛି; ସେଠାରେ ସେମାନେ ଶୀତଳ ପାଣି ପିଉନ୍ତି, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ।
ଯେ ଚଦୃଷ୍କୃତକର୍ମାଣଃ ପୂଯଂ ତେଷାଂ ଵିଧୀଯତେ। ଏଵଂ ନଦୀ ମହାରାଜ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦା ହି ସା
ଯେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ଦିଆଯାଏ; ଏହି ନଦୀ, ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପୂଜଯୈନାନ୍ଯଥାଵିଧି। ଅଧ୍ଵନିଂ କ୍ଷୀଣଗାତ୍ରଶ୍ଚ ପଥି ପାଂଶୁସମନ୍ଵିତଃ
ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହାକୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କର; ଦୂର ଯାତ୍ରାରେ ଶରୀର କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ପଥରେ ଧୂଳି ଲଗିଥିବାବେଳେ।
ପୃଚ୍ଛତେ ହ୍ଯନ୍ନଦାତାରଂ ଗୃହମାଯାତି ଚାଶଯା। ତଂ ପୂଜଯାଥ ଯତ୍ନେନ ସୋଽତିଥିର୍ବ୍ରାହ୍ଯଣଶ୍ଚ ସଃ
ଅତିଥି ଭାଗ୍ୟର ଆଶା ନେଇ ଘରକୁ ଆସି, ଖାଦ୍ୟ ଦାତାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ; ତାହାକୁ ଉତ୍ସାହରେ ସମ୍ମାନ କର, କାରଣ ସେ ଅତିଥି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ତଂ ଯାନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସଵାସଵାଃ। ତସ୍ମିନ୍ସଂପୂଜିତେ ପ୍ରୀତା ନିରାଶା ଯାନ୍ତ୍ଯପୂଜିତେ
ଅତିଥି ଯାଉଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସହ ଯାନ୍ତି; ସମ୍ମାନ ମିଳିଲେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ, ନାମିଳିଲେ ନିରାଶ ହୋଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପୂଜଯୈନଂ ଯଥାଵିଧି। ଏତତ୍ତେ ଶତଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହାକୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କର; ଏହି କଥା ତୁମକୁ ଶତଶଃ କହିଛି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ପୁନଃ ପୁନରହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ କଥାଂ ଧର୍ମସମାଶ୍ରଯାମ୍। ପୁଣ୍ଯାମିଚ୍ଛାମି ଧର୍ମଜ୍ଞ କଥ୍ଯମାନାଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ମୁଁ ପୁନିପୁନି ଧର୍ମ ଆଧାରିତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଧର୍ମଜ୍ଞ; ତୁମେ କହୁଥିବା ପୁଣ୍ୟ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ଧର୍ମାନ୍ତରଂ ପ୍ରତି କଥାଂ କଥ୍ଯମାନାଂ ମଯା ନୃପ। ସର୍ଵପାପହରାଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ମମ
ମୁଁ ଏବେ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ସବୁ ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ରାଜା, ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
କପିଲାଯାଂ ତୁ ଦତ୍ତାଯାଂ ଯତ୍ଫଲଂଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରେ। ତତ୍ଫଲଂଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିପ୍ରାଣାଂ ପାଦଧାଵନେ
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରରେ କପିଳା ଗାଁ ଦେଇ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଲେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
ଦ୍ଵିଜପାଦୋଦକକ୍ଲିନ୍ନା ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ମେଦିନୀ। ତାଵତ୍ପୁଷ୍କରପର୍ଣେନ ପିବନ୍ତି ପିତରୋ ଜଲମ୍
ଦ୍ୱିଜ ପାଦ ଜଳରେ ମେଦିନୀ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିଜି ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃଗଣ ପୁଷ୍କର ପତ୍ରରେ ପାଣି ପିଉନ୍ତି।
ସ୍ଵାଗତେନାଗ୍ନଯସ୍ତୃପ୍ତା ଆସନେନ ଶତକ୍ରତୁଃ। ପିତରଃ ପାଦଶୌଚେନ ଅନ୍ନାଦ୍ଯେନ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସ୍ୱାଗତ କରିଲେ ଅଗ୍ନି ତୃପ୍ତି ହୁଏ; ଆସନ ଦେଇଲେ ଶତକ୍ରତୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ; ପାଦ ଧୋଇଲେ ପିତୃଗଣ ତୃପ୍ତି ହୁଏ; ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଲେ ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।
ଯାଵଦ୍ଵତ୍ସସ୍ଯ ପାଦୌ ଦ୍ଵୌ ଶିରଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ପ୍ରଯତେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମେଉଁ ଛେନାର ଦୁଇଟି ପାଦ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ତର ଦିଆଯାଏ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତୋ ଵତ୍ସୋ ଯାଵଦ୍ଯୋନ୍ଯାଂ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ତାଵଦ୍ଗୌଃ ପୃଥିଵୀ ଜ୍ଞେଯା ଯାଵଦ୍ଗର୍ଭଂ ନ ମୁଞ୍ଚତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛେନା ଗର୍ଭରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଁ ପୃଥିବୀର ହିସାବରେ ରହେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ।