ତସ୍ମିନ୍ଦେଯଂ ଦ୍ଵିଜେ ଦାନଂ ସର୍ଵାଗମଵିଜାନତା। ପ୍ରଦାତାରଂ ତଥାଽଽତ୍ମାନଂ ତାରଯେଦ୍ଯଃ ସ ଶକ୍ତିମାନ୍
ଏହିଠାରେ, ଯଦି କେହି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିନଥିବା ଦ୍ୱିଜକୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଯିଏ ଏହାକୁ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ସେ ଦାତା ଓ ଗ୍ରାହକ — ଦୁହେଁକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।
ନ ତଥା ହଵିଷୋ ହୋମୈର୍ନ ପୁଷ୍ପୈର୍ନାନୁଲେପନୈଃ। ଅଗ୍ନଯଃ ପାର୍ଥ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଯଥା ହ୍ଯତିଥିଭୋଜନେ
ହେ ପାର୍ଥ, ଅଗ୍ନିଦେବତା ହବି, ଫୁଲ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଯେତେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତାପେକା ଅଧିକ ଅତିଥିକୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂସର୍ଵଯତ୍ନେନ ଯତସ୍ଵାତିଥିଭୋଜନେ
ସେଥିପାଇଁ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ପାଦୋଦକଂପାଦଘୃତଂଦୀପମନ୍ନଂ ପ୍ରତିଶ୍ରଯମ୍। ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ତୁ ଯେ ରାଜନ୍ନୋପସର୍ପନ୍ତି ତେ ଯମମ୍
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି, ପାଦ ମସଲିବା ପାଇଁ ଘିଅ, ଦୀପ, ଭୋଜନ ଓ ରହିବା ପାଇଁ ଆସ୍ଥାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହାନ୍ତି।
ଦେଵମାଲ୍ଯାପନଯନଂ ଦ୍ଵିଜୋଚ୍ଛିଷ୍ଟାଵମାର୍ଜନମ୍। ଆକଲ୍ପପରିଚର୍ଯା ଚ ଗାତ୍ରସଂଵାହନାନି ଚ। ଅତ୍ରୈକୈକଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋଦାନାଦ୍ଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ
ଦେବତାଙ୍କ ମାଳା ହଟାଇବା, ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ପରିଷ୍କାର କରିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେବା କରିବା ଓ ଦେହ ମସଲିବା — ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ କାମ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଁଉ ଦାନ ଠାରୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
କପିଲାଯାଃ ପ୍ରଦାନାତ୍ତୁ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ତସ୍ମାଦଲଂକୃତାଂ ଦଦ୍ଯାତ୍କପିଲାଂ ତୁ ଦ୍ଵିଜାତଯେ
କପିଳା ଗଁଉ ଦାନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ — ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଶୋଭାମୟ କପିଳା ଗଁଉ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଯ ଦରିଦ୍ରାଯ ଗୃହସ୍ଥାଯାଗ୍ନିହୋତ୍ରିଣେ। ପୁତ୍ରଦାରାଭିଭୂତାଯ ତଥା ହ୍ଯନୁପକାରିଣେ
ଯିଏ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ଦରିଦ୍ର, ଗୃହସ୍ଥ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା, ପୁଅ ଓ ଜଣା ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ, ଏବଂ ଯିଏ କିଛି ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ —
ଏଵଂଵିଧେଷୁ ଦାତଵ୍ଯା ନ ସମୃଦ୍ଧେଷୁ ଭାରତ। କୋ ଗୁଣୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧେଷ୍ଵଭିଵର୍ଜିତମ୍
ଏପରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତ। ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ କ'ଣ ଉପକାର, ଯାହା ଏଡାଇବା ଉଚିତ?
ଏକସ୍ଯୈକା ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ନ ବହୂନାଂ କଦାଚନ। ସା ଗୌର୍ଵିକ୍ରଯମାପନ୍ନା ହନ୍ଯାତ୍ରିପୁରୁଷଂ କୁଲମ୍। ନ ତାରଯତି ଦାତାରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ନୈଵ ନୈଵ ତୁ
ଗଁଉ ଏକକୁ ଏକ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, କେବେ ବହୁ ଲୋକଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ବିକ୍ରୟ ହୋଇଥିବା ଗଁଉ ତିନି ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳକୁ ନାଶ କରେ। ଏହା ଦାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କାହାକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ସୁଵର୍ଣାନାଂ ଶତଂ ତେନ ଦତ୍ତଂ ଭଵତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶଶ୍ୱତ ଭାବେ ଶତ ସୁନା ଦାନ କରିଥାଏ।
ଅନଡ୍ଵାହଂ ତୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବଲଵନ୍ତଂ ଧୁରଂଧରମ୍। ସ ନିସ୍ତରତି ଦୁର୍ଗାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜୁଆ ଟାଣିପାରୁଥିବା ବଳଦ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଵସୁଂଧରାଂ ତୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜାଯ ଵିଦୁଷାତ୍ମନେ। ଦାତାରଂ ହ୍ଯନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ସର୍ଵେ କାମାଭିଵାଞ୍ଛିତାଃ
ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱିଜକୁ ଜମି ଦାନ କରେ, ସେ ଦାତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଜିନିଷ ଅନୁସରଣ କରେ।
ପୃଚ୍ଛନ୍ତି ଚାନ୍ନଦାତାରଂ ଵଦନ୍ତି ପୁରୁଷା ଭୁଵି। ଅଧ୍ଵନି କ୍ଷୀଣଗାତ୍ରାଶ୍ଚ ପାଂସୁନା ଚାଵକୁଣ୍ଠିତାଃ
ପୃଥିବୀରେ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରାସ୍ତାରେ ଶରୀର ଶିଥିଲ ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା, ସେମାନେ ଅନ୍ନ ଦାତାଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି ଓ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି।
ତେଷାମେଵ ଶ୍ରମାର୍ତାନାଂ ଯୋ ହ୍ଯନ୍ନଂ କଥଯେଦ୍ବୁଧଃ। ଅନ୍ନଦାତୃସମଃ ସୋପି କୀର୍ତ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏପରି କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ପୀଡିତ ଲୋକମାନେ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଅନ୍ନ ମିଳିବ କହିଦିଏ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନ ଦାତା ସମାନ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ — ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦାନାନି ହିତ୍ଵାଽନ୍ନଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛ ହ। ନ ହୀଦୃଶଂ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଵିଚିତ୍ରାମିହ ଵିଦ୍ଯତେ
ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ ଛାଡି ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଏଠାରେ ଆଉ କୌଣସି ମିଳେ ନାହିଁ।
ଯଥାଶକ୍ତି ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନଂ ଵିପ୍ରେଷୁ ସଂସ୍କୃତମ୍। ସ ତେନ କର୍ମଣାଽଽପ୍ନୋତି ପ୍ରଜାପତିସଲୋକତାମ୍
ଯିଏ ଯେତେ ଶକ୍ତି, ସେଉଁଠି ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ପକା ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତି ସହ ଏକ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଅନ୍ନମେଵ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ହି ତସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ନ ଚ। ଅନ୍ନଂ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚୋକ୍ତଃ ସ ଚ ସଂଵତ୍ସରୋ ମତଃ
ଅନ୍ନ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଉଁଥି ଏକ ବର୍ଷ ବୋଲି ମନ୍ୟ।
ସଂଵତ୍ସରସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞୋଽସୌ ସର୍ଵଂ ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ
ବର୍ଷଟି ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ କିଛି ଯଜ୍ଞରେ ନିହିତ। ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ —
ତସ୍ମାଦନ୍ନଂ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ହି ସର୍ଵେଭ୍ଯଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ।
ଯେଷାଂ ତଟାକାନି ମହୋଦକାନି ଵାପ୍ଯଶ୍ଚକୂପାଶ୍ଚପ୍ରତିଶ୍ରଯାଶ୍ଚ। ଅନ୍ନସ୍ଯ ଦାନଂ ମଧୁରା ଚ ଵାଣୀ ଯମସ୍ଯ ତେ ନିର୍ଵଚନା ଭଵନ୍ତି
ଯେଉଁମାନେ ପୋଖରୀ, ବଡ଼ ଜଳାଶୟ, କୁଆଁ ଓ ବିଶ୍ରାମ ଥିବା ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ମିଠା କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଯମ ସହିତର ହିସାବ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଧାନ୍ଯଂ ଶ୍ରମେଣାର୍ଜିତଵିତ୍ତସଂଚିତଂ ଵିପ୍ରେ ସୁଶୀଲେ ପ୍ରତିଯଚ୍ଛତେ ଯଃ। ଵସୁଂଧରା ତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ସୁତୁଷ୍ଟା ଧାରାଂ ଵସୂନାଂ ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚତୀଵ
ଯିଏ ନିଜ ଖଟିନି କମାଇ ଓ ନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରୁ ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧାନ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଖୁସି ହୁଏ ଏବଂ ସେ ଅନେକ ଧନର ଧାରା ବର୍ଷା କରୁଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ଅନ୍ନଦାଃ ପ୍ରଥମଂ ଯାନ୍ତି ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଦନନ୍ତରମ୍। ଅଯାଚିତପ୍ରଦାତା ଚ ସମଂ ଯାନ୍ତି ତ୍ରଯୋ ଜନାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯାଆନ୍ତି, ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିବାମାନେ ପରେ ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଅନୁରୋଧ ନ କରି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ତିନିଜଣେ ସାଙ୍ଗସାଙ୍ଗ ଯାଆନ୍ତି।
କୌତୂହଲସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପୁନରେଵ ସହାନୁଜଃ
ଏହାପରେ, ଉତ୍ସୁକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ପୁଣିଥରେ ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଯମଲୋକସ୍ଯ ଚାଧ୍ଵାନମନ୍ତରଂ ମାନୁଷସ୍ଯ ଚ। କୀଦୃଶଂ କିଂପ୍ରମାଣଂ ଵା କଥଂ ଵା ତନ୍ମହାମୁନେ। ତରନ୍ତି ପୁରୁଷାଶ୍ଚୈଵ କେନୋପାଯେନ ଶଂସ ମେ
ହେ ମହାମୁନି, ଯମର ଲୋକକୁ ଓ ମଣିଷ ଲୋକକୁ ଯିବା ପଥ କେମିତି? ସେହି ପଥ କେମିତି ଦେଖାଯାଏ, କେତେ ଦୂର, ଏବଂ ଲୋକେ କେମିତି ଏହାକୁ ଅଟିକରନ୍ତି? ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କିପରି ଉପାୟରେ ଏହି ପଥ ଅଟିହୁଏ।
ସର୍ଵଗୁହ୍ଯତନଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ ପଵିତ୍ରମୃଷିସଂସ୍ତୁତମ୍। କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ରାଜନ୍ଧର୍ମଂ ଧର୍ମଭୃତାଂଵର
ହେ ରାଜା, ଏହି ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର, ଧର୍ମକଥା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଷଡଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ନରାଧିପ। ଯମଲୋକସ୍ଯ ଚାଧ୍ଵାନମନ୍ତରଂ ମାନୁଷସ୍ଯ ଚ
ହେ ନରପତି, ମଣିଷ ଲୋକ ଓ ଯମର ଲୋକ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଛଅ ହଜାର ଛଅସହ ଯୋଜନା।
ଆକାଶଂ ତଦପାନୀଯଂ ଘୋରଂ କାନ୍ତାରଦର୍ଶନମ୍। ନ ତତ୍ର ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯା ଵା ପାନୀନଂ କେତନାନି ଚ
ସେହି ପଥ ଆକାଶ ପରି, ଜଳ ବିନା, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ସେଠାରେ ଗଛର ଛାୟା କିମ୍ବା ପାନୀଯ ରଖିବା ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ଵିଶ୍ରମେଦ୍ଯତ୍ର ଵୈ ଶ୍ରାନ୍ତଃ ପୁରୁଷୋଽଧ୍ଵନି କର୍ଶିତଃ। ନୀଯତେ ଯମଦୂତୈସ୍ତୁ ଯମସ୍ଵାଜ୍ଞାକରୈର୍ବଲାତ୍
ସେଠାରେ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଦୂର ଚାଲି ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ଶକ୍ତିହୀନ, ସେ ବିଶ୍ରାମ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଜୋରକରି ନେଇଯାନ୍ତି।
ନରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯେ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତାଃ। ବ୍ରହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାନାନି ନାନାରୂପାଣି ପାର୍ଥିଵ
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ, ପୁରୁଷ, ନାରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ନେଇଯାନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ହଯାଦୀନାଂ ପ୍ରକୃଷ୍ଟାନି ତେଽଧ୍ଵାନଂ ଯାନ୍ତି ଵୈ ନରାଃ। ସନ୍ନିଵାର୍ଯାତପଂ ଯାନତି ଚ୍ଛତ୍ରେଣୈଵ ହି ଚ୍ଛତ୍ରଦାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଘୋଡ଼ା ଓ ଏହାପରି ଦାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସେଇ ପଥରେ ସହଜରେ ଯାଆନ୍ତି; ଛତା ଦେଇଥିବାମାନେ ଛତା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରୁ ରକ୍ଷା ପାଇ ସେଇପଥରେ ଯାଆନ୍ତି।