ଵିପ୍ର୍ରଷଭାଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ସମାଗତାଃ। ତଥା କଥାଂ ଶୁଭାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ଯ ଧମତଃ। ଵିସ୍ମିତା ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ପୁରାଣସ୍ ନିଵେଦନାତ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି, ପୁରାତନ ଗାଥାର ଉପସ୍ଥାପନାରେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ।
ମାର୍କଣ୍ଡେଯମୃଷଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଶ୍ଚ। ପର୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ନୃଷିଃ କେନ ଦୀର୍ଘାଯୁରାସୀଦ୍ବକଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ: “ବକ ଋଷି କିପରି ଏତେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇଥିଲେ?”
ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତପାଃ। ଦୀର୍ଘାଯୁଶ୍ଚ ବକୋରାଜନ୍ନୃଷିର୍ନାତ୍ର ଵିଚାରଣା
ମହାତପସ୍ବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ହେ ରାଜା, ବକ ଋଷି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିଲେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ଭାରତ। ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ଧର୍ମରାଜ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ବକଦାଲ୍ଭ୍ଯୌ ମହାତ୍ମାନୌ ଶ୍ରୂଯେତେ ଚିରଜୀଵିନୌ। ସଖାଯୌ ଦେଵରାଜସ୍ ଯତାଵୃଷୀ ଲୋକସଂମତୌ
ବକ ଓ ଦାଲ୍ଭ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଦୀର୍ଘାୟୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଋଷି ଥିଲେ।
ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ବକଶକ୍ରସମାଗମମ୍। ସୁଖଦୁଃଖସମାଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ତ୍ଵେନ କଥିତଂ ତ୍ଵଯା
ହେ ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଚାହେଁ ଆପଣଠାରୁ ବକ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମିଳନର ସତ୍ୟ କଥା, ସେଥିରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ସହିତ ଶୁଣିବାକୁ।
ଵୃତ୍ତେ ଦେଵାସୁରେ ରାଜନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ରୋମହର୍ଷଣେ। ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଲୋକାଧିପୋଽଭଵତ୍
ହେ ରାଜା, ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ତିନୋଟି ଲୋକର ଅଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସମ୍ଯଗ୍ଵର୍ଷତି ପର୍ଜନ୍ଯେ ସସ୍ଯସଂପଦ ଉତ୍ତମାଃ। ନିରାମଯାଃ ସୁଧର୍ମିଷ୍ଠାଃ ପ୍ରଜା ଧର୍ମପରାଯଣାଃ। ମୁଦିତଶ୍ଚ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ସ୍ଵଧର୍ମେଷୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଠିକ୍ ସମୟରେ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, ଫସଲ ଭଲ ହେଉଥିଲା, ଲୋକମାନେ ନିରୋଗ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଖୁସି ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ତାଃ ପ୍ରଜା ମୁଦିତାଃ ସର୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ରା ବଲନିଷୂଦନଃ। ତତସ୍ତୁ ମୁଦିତୋରାଜନ୍ଦେଵରାଜଃ ଶତକ୍ରତୁଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଖି, ଶତକ୍ରତୁ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଐରାଵତଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଅପଶ୍ଯନ୍ମୁଦିତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଆଶ୍ରମାଂଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରାଂଶ୍ ନଦୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ଶୁଭାଃ
ଏଇରାବତ ହାତୀରେ ବସି, ଇନ୍ଦ୍ର ଖୁସି ପ୍ରଜାମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମ ଓ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ନଦୀମାନେ ଦେଖିଲେ।
ନଗରାଣି ସମୃଦ୍ଧାନି ଘେଟାଞ୍ଜନପଦାଂସ୍ତଥା। ପ୍ରଜାପାଲନଦକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଧର୍ମଚାରିଣଃ
ସେ ଉନ୍ନତ ନଗର, ଗ୍ରାମ ଓ ଜନପଦ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଉଦପାନଂ ପ୍ରପା ଵାପୀ ତଟାକାନି ସରାଂସି ଚ। ନାନାବ୍ରହ୍ରହ୍ମସମାଚାରୈଃ ସେଵିତାନି ଦ୍ଵିଜୋତତମୈଃ
ସେ କୁଆଁ, ପାନୀୟ ସ୍ଥାନ, ଭଣ୍ଡାର, ଝିଲିକ ଓ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ।
ତତୋଽଵତୀର୍ଯ ରମ୍ଯାଯାଂ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ରାଜଞ୍ଛତକ୍ରତୁଃ। ତତ୍ର ରମ୍ଯେ ଶିଵେ ଦେଶେ ବହୁଵୃକ୍ଷସମାକୁଲେ
ତାପରେ ଶତକ୍ରତୁ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ସୁନ୍ଦର ପୃଥିବୀରେ, ଅନେକ ଗଛରେ ଘେରା ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେଶରେ ଅବତରିଲେ।
ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ରମ୍ଯାଯାଂ ସମୁଦ୍ରାଭ୍ଯାଶତୋ ନୃପ। ତତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ ରମ୍ଯଂ ମୃଗଦ୍ଵିଜନିଷେଵିତମ୍। ତତ୍ରାଶ୍ରମପଦେ ରମ୍ଯେ ବକଂ ପଶ୍ଯତି ଦେଵରାଟ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର ଏକ ଆକର୍ଷକ ସ୍ଥାନରେ, ସମୁଦ୍ର ନିକଟରେ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହୁଥିଲେ; ସେଠି, ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ଦେବରାଜ ବକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ବକସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଂ ଦୃଢଂ ପ୍ରୀତମନାଽଭଵତ୍। ପାଦ୍ଯାସନାର୍ଥଦାନେନ ଫଲମୂଲୈରଥାର୍ଚଯତ୍
ବକ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ମନରେ ଗଭୀର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଆସନ ଓ ଫଳମୂଳ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟୋ ଵରଦସ୍ତତସ୍ତୁ ବଲସୂଦନଃ। ତତଃ ପ୍ରଶ୍ନଂ ବକଂ ଦେଵଂ ଉଵାଚ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରଃ
ବରଦାତା, ବଳସୂଦନ ଦେବରାଜ ସୁବିଧାରେ ବସି, ବକଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ମୁନେ ଜାତସ୍ଯ ତେଽନଘ। ସମାଖ୍ଯାହି ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିଂ ଦୁଃଖଂ ଚିରଜୀଵିନାମ୍
ହେ ମୁନି, ହେ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା, ତୁମର ଜନ୍ମରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି; ମୋତେ କହ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲୋକଙ୍କର କଣ ଦୁଃଖ ଅଛି?
ଅପ୍ରିଯୈଃ ସହ ସଂଵାସଃ ପ୍ରିଯୈଶ୍ଚାପି ଵିନାଭଵଃ। ଅସଦ୍ଭିଃ ସଂପ୍ରଯୋଗଶ୍ଚ ତଦ୍ଦୁଃଖଂ ଚିରଜୀଵିନାମ୍
ଅପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କ ସହ ବସିବା, ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦୂରେ ରହିବା, ଓ ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସଂଯୋଗ—ଏହି ସବୁ ହେଉଛି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲୋକଙ୍କର ଦୁଃଖ।
ପୁତ୍ରଦାରଵିନାଶୋଽତ୍ର ଜ୍ଞାତୀନାଂ ସୁହୃଦାମପି। ପରେଷ୍ଵାଯତ୍ତତା କୃଚ୍ଛ୍ରଂ କିଂନୁ ଦୁଃଖତରଂ ତତଃ
ପୁଅ, ଝିଅ, ଜଣେ ଜଣେ ଜଣା, ଆଉ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମାନେ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ହରାଇଯିବା, ଆଉ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଏଠାରେ ବଡ଼ କଷ୍ଟ। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କଣ ହେବ?
ନାନ୍ଯଦ୍ଦୁଃଖତରଂ କିଂଚିଲ୍ଲୋକେଷୁ ପ୍ରତିଭାତି ମେ। ଅର୍ଥୈର୍ଵିହୀନଃ ପୁରୁଷଃ ଏରୈଃ ସଂପରିଭୂଯତେ
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଏହି ସଂସାରରେ ମୋତେ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ—ଯେଉଁ ଲୋକ ଧନ ହରାଇଯାଏ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଅପମାନ ଭୋଗ କରେ।
ଅକୁଲାନାଂ କୁଲେ ଭାଵଂ କୁଲୀନାନାଂ କୁଲକ୍ଷଯମ୍। ସଂଯୋଗଂ ଵିପ୍ରଯୋଗଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଚିରଜୀଵିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ, ସେମାନେ ଦେଖନ୍ତି—ଅନ୍ଧଳ ଘରରେ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲୋକ ଆସିବା, ଉଚ୍ଚ କୁଳର ନାଶ ହେବା, ମିଳନ ଓ ବିଚ୍ଛେଦ ଘଟିବା।
ଅପିପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେଵୈତତ୍ତଵ ଦେଘ ଶତକ୍ରତୋ। ଅକୁଲାନାଂ ସମୃଦ୍ଧାନାଂ କଥଂ କୁଲଵିପର୍ଯଯଃ
ଶତକ୍ରତୁ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ତୁମ ଆଖି ଆଗରେ ଦେଖାଯାଉଛି—କେମିତି ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳ କୁଳମାନେ ଏମିତି ଭାବେ ଅଦଳବଦଳ ହୁଏ?
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵମନୁଷ୍ଯୋରଗରାକ୍ଷସାଃ। ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଵିପର୍ଯାସଂ କିଂନୁ ଦୁଃଖତରଂ ତତଃ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମଣିଷ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଦଳବଦଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କଣ ହେବ?
କୁଲେ ଜାତାଶ୍ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତେ ଦୌଷ୍କୁଲେଯଵଶାନୁଗାଃ। ଆଢ୍ଯୈର୍ଦରିଦ୍ରାଽଵମତାଃ କିଂନୁ ଦୁଃଖତରଂ ତତଃ
ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ନିମ୍ନ କୁଳର ଜନଙ୍କ ଅଧୀନ ହେଲେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି; ଧନୀମାନେ ଗରିବମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କଣ ହେବ?
ଲୋକେ ଵୈଧର୍ମ୍ଯମେତତ୍ତୁ ଦୃଶ୍ତେ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍। ହୀନଜ୍ଞାନାଶ୍ଚ ହୃଷ୍ଯନ୍ତେ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାଜ୍ଞକୋଵିଦାଃ। ବହୁଦୁଃଖପରିକ୍ଲେଶଂ ମାନୁଷ୍ଯମିହ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚରେ ଏହି ବିରୋଧାଭାସ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ—ମୂଢ଼ମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି; ଏଠାରେ ମଣିଷ ଜୀବନ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ପୁନରେଵ ମହାଭାଗ ଦେଵର୍ଷିଗଣସେଵିତ। ସମାଖ୍ଯାହି ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିଂ ସୁଖଂ ଚିରଜୀଵିନାମ୍
ଏହି ଭଳି ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଦେବଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ମୋତେ କହ, ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଦୀର୍ଘଜୀବୀମାନେ କେଉଁ ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି?
ଅଷ୍ଟମେ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵାଽପି ଶାକଂ ଯଃ ପଚତେ ଗୃହେ। କୁମିତ୍ରାଣ୍ଯନପାଶ୍ରିତ୍ କିଂ ଵୈ ସୁଖତରଂ ତତଃ
ଯିଏ ଦିନର ଅଷ୍ଟମ ବା ଦ୍ୱାଦଶମ ଭାଗରେ ନିଜ ଘରେ ଶାକ ରନ୍ଧେ, ମିଥ୍ୟା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ କଣ ହେବ?
ଯତ୍ରାହାନି ନ ଗଣ୍ଯନ୍ତେ ନୈନମାହୁର୍ମହାଶନମ୍। ଅପି ଶାକଂ ପଚାନସ୍ଯ ସୁଖଂ ଵୈ ମଘଵନ୍ଗୃହେ
ଯେଉଁଠି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣାଯାଏନାହିଁ, ଏବଂ କେହି ତାକୁ ବଡ଼ ଖାଇବାଳି କୁହନ୍ତିନାହିଁ, ଏଠି ମାତ୍ର ଶାକ ରନ୍ଧିଲେ ମଧ୍ୟ ଘରେ ସୁଖ ରହିଥାଏ, ମଘବନ।
ଆର୍ଜିତଂ ସ୍ଵେନ ଵୀର୍ଯେଣ ନାପ୍ଯପାଶ୍ରିତ୍ଯ କଂଚନ। ଫଲଶାକମପି ଶ୍ରେଯୋ ଭୋକ୍ତୁଂ ହ୍ଯକୃପଣଂ ଗୃହେ
ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅର୍ଜିତ ଫଳ ଓ ଶାକ ମଧ୍ୟ ଘରେ ନିଜେ ଖାଇବା, କାହାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିନାହିଁ, ଏବଂ କଞ୍ଜୁସି କରିନାହିଁ—ଏହା ଅଧିକ ଭଲ।
ପରସ୍ଯ ତୁ ଗୃହେ ଭୋକ୍ତୁଃ ପରିଭୂତସ୍ ନିତ୍ଯଶଃ। ସୁମୃଷ୍ଟମପି ନ ଶ୍ରେଯୋ ଵିକଲ୍ପୋଽଯମତଃ ସତାମ୍
ଯିଏ ପରର ଘରେ ଖାଏ ଓ ସବୁବେଳେ ଅପମାନିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭଲ ନୁହେଁ—ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ବିଚାର।