କାମଂ ଦେଵାଽପି ମାଂ ଵିପ୍ର ନ ହି ଜାନନ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥେଦଂ ଵିମୃଜାମ୍ଯହମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସତ୍ୟରେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମ ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ ଏହି କଥା ସଫା କରି ତୁମକୁ କହିବି।
ପିତୃଭକ୍ତୋସି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ମାଂ ଚୈଵ ଶରଣଂ ଗତଃ। ତତୋ ଦୃଷ୍ଟୋସ୍ମି ତେ ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ଯଚର୍ଯଂ ଚ ତେ ମହତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଋଷି, ତୁମେ ପିତୃପ୍ରେମୀ ଓ ମୋ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି, ତୁମ ତପସ୍ୟା ବଡ଼।
ଆପୋ ନାରା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତାସାଂ ନାମ କୃତଂ ମଯା। ତେନ ନାରାଯଣପ୍ଯୁକ୍ତୋ ମମ ତତ୍ତ୍ଵଯନଂ ସଦା
ପାଣିକୁ 'ନାରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେହି ନାମ ମୁଁ ଦେଇଥିଲି। ଏହିଠାରୁ ମୋତେ 'ନାରାୟଣ' କୁହାଯାଏ, ଏହା ସଦା ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ।
ଅହଂନାରାଯଣୋ ନାମ ପ୍ରଭଵଃ ଶାଶ୍ଵତୋଽଵ୍ଯଯଃ। ଵିଧାତା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସଂହର୍ତା ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ୍
ମୁଁ ନାରାୟଣ ନାମରେ ଅବିନାଶୀ ଓ ଚିରନ୍ତନ ମୂଳ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାରକ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅହଂ ଵିଷ୍ଣୁରହଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ରଶ୍ଚାହଂ ସୁରାଧିପଃ। ଅହଂ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ଯମଃ ପ୍ରେତାଧିପସ୍ତଥା
ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ; ମୁଁ ବୈଶ୍ରବଣ ରାଜା ଓ ଯମ, ପିତୃମାନେ ଯାହାଙ୍କ ନାଥ।
ଅହଂ ଶିଵଶ୍ଚ ସୋମଶ୍ଚ କଶ୍ଯପୋଽଥ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଅହଂ ଧାତା ଵିଧାତା ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚାହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ ଶିବ ଓ ସୋମ, କଶ୍ୟପ ପ୍ରଜାପତି; ମୁଁ ଧାତା, ବିଧାତା ଓ ଯଜ୍ଞ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅଗ୍ନିରାସ୍ଯଂ କ୍ଷିତି ପାଦୌ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚ ଲୋଚନେ। ଦ୍ଯୌର୍ମୂର୍ଧା ମେ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ତଥାଽଽପଃ ସ୍ଵେଦସଂଭଵାଃ। ସକଲଂ ଚ ନଭଃ କାଯୋ ଵାଯୁର୍ମନସି ମେ ସ୍ଥିତଃ
ଅଗ୍ନି ମୋର ମୁଁହ, ପୃଥିବୀ ପାଦ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ; ଆକାଶ ମୋର ମୁଣ୍ଡ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରବଣ, ପାଣି ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସମସ୍ତ ଆକାଶ ମୋର ଦେହ, ବାୟୁ ମୋର ମନରେ ବସିଛି।
ମଯା କ୍ରତୁଶତୈରିଷ୍ଟଂ ବହୁଭିସ୍ତ୍ଵାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଯଜନ୍ତେ ଵେଦଵିଦୁଷୋ ମାଂ ଦେଵସଦନେ ସ୍ଥିତମ୍
ମୋ ଦ୍ୱାରା, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନେକ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେବମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ ପାର୍ତିଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ଯଜନ୍ତେ ମାଂ ତଥା ଵୈଶ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଜିଗୀଷଯା
ପୃଥିବୀରେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତିବା ପାଇଁ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି।
ଚତୁଃସମୁଦ୍ରପର୍ଯନ୍ତାଂ ମେରୁମନ୍ଦରଭୂଷଣାମ୍। ଶେଷୋ ଭୂତ୍ଵାଽହମେଵୈତାଂ ଧାରଯାମି ଵସୁଂଧରାମ୍
ଚାରି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାଂଧିଥିବା, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ, ମୁଁ ଶେଷ ହୋଇ ଏକାକି ଧାରଣ କରୁଛି।
ଵାରାହଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ମଯେଯଂ ଜଗତୀ ପୁରା। ମଜ୍ଜମାନା ଜଲେ ଵିପ୍ର ଵୀର୍ଯେଣାସୀତ୍ସମୁଦ୍ଧୃତା
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବାବେଳେ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ବଡବାଵକ୍ରେ ଭୂତ୍ଵାଽହଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ପିବାମ୍ଯାପଃ ସଦା ଵିଦ୍ଵଂସ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ଵିସୃଜାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ବଡବା ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ଅଗ୍ନି ହୋଇ, ସଦା ପାଣି ପିଉଛି, ଏବଂ ପୁଣି ସେହି ପାଣିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି, ହେ ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱିଜ।
ବ୍ରହ୍ମ ଵକ୍ରଂ ଭୁଜୌ କ୍ଷତ୍ରମୂରୂ ମେ ସଂସ୍ଥିତା ଵିଶଃ। ପାଦୌ ଶୂଦ୍ରା ଭଵନ୍ତୀମେ ଵିକ୍ରମେଣ କ୍ରମେଣ ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋର ମୁହଁ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୋର ବାହୁ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ମୋର ଉରୁ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋର ପାଦ ହେବାକୁ ମୋର ଶକ୍ତି ଓ କ୍ରମରେ ସ୍ଥିତ।
ଋଗ୍ଵେଦଃ ସାମଵେଦଶ୍ଚ ଯଜୁର୍ଵେଦୋଽପ୍ଯଥର୍ଵଣଃ। ମତ୍ତଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ମାମେଵ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଚ
ଋଗ୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଏବଂ ଅଥର୍ବବେଦ—ଏସବୁ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ମୋତେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।
ଯତଯଃ ଶାନ୍ତିପରମା ଯତାତ୍ମାନୋ ମୁମୁକ୍ଷଵଃ। କାମକ୍ରୋଧଦ୍ଵେଷମୁକ୍ତା ନିଃସଂଜ୍ଞା ଵୀତକଲ୍ମଷାଃ
ଯେଉଁ ସନ୍ୟାସୀମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ, ଆତ୍ମାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ମୋକ୍ଷ ଚାହାଁନ୍ତି, କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ଅହଂକାର ନାହିଁ ଓ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ—
ସତ୍ଵସ୍ଥା ନିରହଂକାରା ନିତ୍ଯମଧ୍ଯାତ୍ମକୋଵିଦାଃ। ମାମେଵ ସତତଂ ଵିପ୍ରାଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତ ଉପାସତେ
ସତ୍ବ ଗୁଣରେ ଅବିଚଳ, ଅହଂକାର ନାହିଁ, ସଦା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେମାନେ ସଦା ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଅହଂ ସଂଵର୍ତକୋ ଵହ୍ନିରହଂ ସଂଵର୍ତକୋ ଯମଃ। ଅହଂ ସଂଵର୍ତକଃ ସୂର୍ଯସ୍ତ୍ଵହଂ ସଂଵର୍ତକୋଽନିଲଃ
ମୁଁ ସଂହାରର ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ସଂହାରର ଯମ, ମୁଁ ସଂହାରର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ମୁଁ ସଂହାରର ପବନ।
ତାରାରୂପାଣି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଯାନ୍ଯେତାନି ନଭସ୍ତଲେ। ମମ ରୂପାଣ୍ଯଥୈତାନି ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ତାରାମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ରୂପ ବୋଲି ଜାଣ।
ରତ୍ନାକରାଃ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵ ଏଵ ଚତୁର୍ଦିଶଃ। ଵସନଂ ଶଯନଂ ଚୈଵ ଵିଲଯଂ ଚୈଵ ଵିଦ୍ଧି ମେ
ମଣିମାଳା ଓ ସମୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦିଗ—ଏମାନଙ୍କର ପୋଶାକ, ଶୟନ ଓ ନାଶ ମୋର ଅଂଶ ବୋଲି ଜାଣ।
ମଯୈଵ ସୁଵିଭକ୍ତାସ୍ତେ ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ। କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ଚ ହର୍ଷଂ ଚ ଭଯଂ ମୋହଂ ତଥୈଵ ଚ। ମମୈଵ ଵିଦ୍ଧି ରୋମାଣି ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ସତ୍ତମ
ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ, ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ବିଭାଜିତ କରିଛି; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ଆନନ୍ଦ, ଭୟ ଓ ମୋହ—ଏସବୁ ମୋର ଲୋମ ବୋଲି ଜାଣ।
ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନରା ଵିପ୍ର ଯତ୍କୃତ୍ଵା କର୍ମ ଶୋଭନମ୍। ସତ୍ଯଂ ଦାନଂ ତପଶ୍ଚୋଗ୍ରମହିଂସା ଚୈଵ ଜନ୍ତୁଷୁ
ମଣିଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯେପରିକି ସତ୍ୟ, ଦାନ, କଠିନ ତପସ୍ୟା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରତି ଅହିଂସା—
ମଦ୍ଵିଧାନେନ ଵିହିତା ମମ ଦେହଵିହାରିଣଃ। ମଯାଽଭିଭୂତଵିଜ୍ଞାନା ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତେ ନ କାମତଃ
ମୋର ନିୟମରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ମୋର ଦେହରେ ବସୁଥିବା ଏମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନକୁ ମୁଁ ଅଧୀନ କରିଛି, ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସମ୍ଯଗ୍ଵେଦମଧୀଯାନା ଯଜନ୍ତେ ଵିଵିଧୈର୍ମଖୈଃ। ଶାନ୍ତାତ୍ମାନୋ ଜିତକ୍ରୋଧାଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭଲଭାବେ ବେଦ ପଢନ୍ତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧ ଜିତ, ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
---ନ ଶକ୍ଯୋ ଯୋ ଵିଦ୍ଵନ୍ନରୈର୍ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଭିଃ। ---ଭାଭିଭୂତୈଃ କୃପଣୈରନାର୍ଯୈରକୃତାତ୍ମଭିଃ
ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିବା, ପାପରେ ଲିପ୍ତ, ଦୁଃଖୀ, ନିଚ୍ଚ, ଅନିୟମିତ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାନ୍ମହାଫଲଂଵିଦ୍ଧି ପଦଂ ସୁକୃତକର୍ମଣଃ। ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ଵିମୂଢାନାଂ ମାର୍ଗଂ ଯୋଗୈର୍ନିଷେଵିତମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ମହାଫଳ ଦେବା ଦଶା କେବଳ ସୁକର୍ମ କରୁଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ; ମୂଢ଼ମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟକର, ଏହା ଯୋଗୀମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ପଥ।
ଯଦା ଯଦା ଚ ଧର୍ମସ୍ଯ ଗ୍ଲାନିର୍ଭଵତି ସତ୍ତମ। ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନମଧର୍ମସ୍ଯ ତଦାଽଽତ୍ମାନଂ ସୃଜାମ୍ଯହମ୍
ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମର ଅବନତି ଓ ଅଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଦୈତ୍ଯା ହିଂସାନୁରକ୍ତାଶ୍ଚ ଅଵଧ୍ଯାଃ ସୁରସତ୍ତମୈଃ। ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚାପି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଯଦୋତ୍ପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଦାରୁଣାଃ
ଦୈତ୍ୟମାନେ ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତ ଓ ସୁରମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ତଦାଽହଂସଂପ୍ରସୂଯାମି ଗୃହେଷୁ ଶୁଭକର୍ମଣାମ୍। ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମାନୁଷଂ ଦେହଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଶମଯାମ୍ଯହମ୍
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ମାନବ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରେ।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵମନୁଷ୍ଯାଂସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍। ସ୍ଥାଵରାଣି ଚ ଭୂତାନି ସଂହରାମ୍ଯାତ୍ମମାଯଯା
ମୁଁ ଦେବତା, ମଣିଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନି ଅପସାରଣ କରେ।
କର୍ମକାଲେ ପୁନର୍ଦେହମନୁଚିନ୍ତ୍ଯ ସୃଜାମ୍ଯହମ୍। ଆଵିଶ୍ଯ ମାନଷଂ ଦେହଂ ମର୍ଯାଦାବନ୍ଧକାରଣାତ୍
କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟରେ, ପୁନି ଭାବି, ମୁଁ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ମଣିଷ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନୀତି ଓ ଶିମା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି କାମ କରେ।