ସହସ୍ରମେକଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ତତଃ କଲିଯୁଗଂ ସ୍ମୃତମ୍। ତସ୍ଯ ଵର୍ଷଶତଂ ସନ୍ଧ୍ଯା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍
ତାପରେ, କଳିଯୁଗ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଛି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହାର ଉଷା ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
ସନ୍ଧ୍ଯାସଂଧ୍ଯାଂଶଯୋସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ପ୍ରମାଣମୁପଧାରଯ। କ୍ଷୀଣେ କଲିଯୁଗେ ଚୈଵ ପ୍ରଵର୍ତତି କୃତଂ ଯୁଗମ୍
ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାର ମାପ ସମାନ ବୋଲି ବୁଝ; ଏବଂ କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, କୃତଯୁଗ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଏଷା ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରୀ ଯୁଗାଖ୍ଯା ପରିକୀର୍ତିତା। ଏତତ୍ସହସ୍ରପର୍ଯନ୍ତମହୋ ବ୍ରାହ୍ମମୁଦାହୃତମ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷର ଯୁଗ ଚକ୍ର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ହଜାର ଯୁଗ ଯୋଗୁ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିଶ୍ଵଂ ହି ବ୍ରହ୍ମଭଵନେ ସର୍ଵତଃ ପରିଵର୍ତତେ। ଲୋକାନାଂ ମନୁଜଵନ୍ଯାଘ୍ର ପ୍ରଲଯଂ ତଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସରେ ବିଶ୍ୱ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ, ଜଗତର ବିନାଶକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ଅଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟେ ତୁ ତଦା ଯୁଗାନ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ। ସହସ୍ରାନ୍ତେ ନରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଯଶୋଽନୃତଵାଦିନଃ
ଯୁଗର ଶେଷରେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ଯେତେବେଳେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାୟତଃ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବେ।
ଯଜ୍ଞପ୍ରତିନିଧିଃ ପାର୍ଥ ଦାନପ୍ରତିନିଧିସ୍ତଥା। ଵ୍ରତପ୍ରତିନିଧିଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପାର୍ଥ, ସେ ସମୟରେ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରତିକ, ଦାନର ପ୍ରତିକ, ଏବଂ ବ୍ରତର ପ୍ରତିକ ଚାଳିବ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶୂଦ୍ରକର୍ମାଣସ୍ତଥା ଶୂଦ୍ରା ଧନାର୍ଜକାଃ। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ଵାଽପ୍ଯତ୍ର ଵର୍ତଯନ୍ତି ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ କାମ କରିବେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବେ; ଏବଂ ଯୁଗର ଶେଷରେ ସେମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ।
ନିଵୃତ୍ତଯଜ୍ଞସ୍ଵାଧ୍ଯାଯା ଦଣ୍ଡାଜିନଵିଵର୍ଜିତାଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣା ସର୍ଵଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କଲୌ ଯୁଗେ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ଛାଡିଦେଇ, ଦଣ୍ଡ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ରହିବା ନାହିଁ, କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବେ।
ଅଜପା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତାତ ଶୂଦ୍ରା ଜପପରାଯଣାଃ। ଵିପରୀତେ ତଦା ଲୋକେ ପୂର୍ଵରୂପଂ କ୍ଷଯସ୍ଯ ତତ୍
ତାତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜପ କରିବେ ନାହିଁ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ଜପରେ ଲଗି ରହିବେ; ସେ ସମୟରେ ଜଗତର ଅବସ୍ଥା ଉଲ୍ଟା ହେବ, ଏହି ହେଉଛି ଅବକ୍ଷୟର ଚିହ୍ନ।
ବହଵୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛରାଜାନଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମନୁଜାଧିପ। ମୃଷାନୁଶାସିନଃ ପାପା ମୃଷାଵାଦପରାଯଣାଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ବିଦେଶୀ ରାଜା ଭୂମିରେ ଶାସନ କରିବେ, ମନୁଷ୍ୟାଧିପ, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ, ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା, ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ଆଜ୍ଞା ଦେବାରେ ଲଗି ରହିବେ।
ଆନ୍ଧ୍ରାଃ ଶକାଃ ପୁଲିନ୍ଦାଶ୍ଚ ଯଵନାଶ୍ଚ ନରାଧିପାଃ। କାମ୍ଭୋଜା ବାହ୍ଲିକାଃ ଶୂରାଽଽ ଭୀରସ୍ତଥା ନରୋତ୍ତମା
ଆନ୍ଧ୍ର, ଶକ, ପୁଲିନ୍ଦ, ଯବନ, କାମ୍ଭୋଜ, ବାହ୍ଲିକ, ସୂରା ଏବଂ ଭୀର, ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ।
ନ ତଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିତ୍ସ୍ଵଧର୍ମମୁପଜୀଵତି। କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚାପି ଵୈଶ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିକର୍ମସ୍ଥା ନରାଧିପ
ସେ ସମୟରେ କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ ନାହିଁ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ମନୁଷ୍ୟାଧିପ, ଅନ୍ୟାୟ କାମରେ ଲଗି ରହିବେ।
ଅଲ୍ପାଯୁଷଃ ସ୍ଵଲ୍ପବଲାଃ ସ୍ଵଲ୍ପଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମାଃ। ଅଲ୍ପସାରାଲ୍ପଦେହାଶ୍ଚ ତଥା ସତ୍ଯାଲ୍ପଭାଷିଣଃ
ଲୋକମାନେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ, ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି, ଅଳ୍ପ ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ, ଅଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟ, ଛୋଟ ଶରୀର ଓ ଅଳ୍ପ ସତ୍ୟ କଥା କହିବେ।
ବହୁଶୂନ୍ଯା ଜନପଦା ମୃଗଵ୍ଯାଲାଵୃତା ଦିଶଃ। ଯୁଗାନ୍ତେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଵୃଥା ଚ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ
ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ଖାଲି ହେବ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ବନ୍ୟ ପଶୁ ଭରି ରହିବ; ଯୁଗର ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମ ବିଷୟରେ କଥା କହିବା ଅନର୍ଥକ ହେବ।
ଭୋଵାଦିନସ୍ତଥା ଶୂଦ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାର୍ଯଵାଦିନଃ। ଯୁଗାନ୍ତେ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ର ଭଵନ୍ତି ବହୁଜନ୍ତଵଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ 'ଭୋ' କହିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଧ୍ୟାପକ ଭଳି କଥା କହିବେ; ଯୁଗର ଶେଷରେ, ମନୁଷ୍ୟସିଂହ, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ହେବେ।
ନ ତଥା ଘ୍ରାଣଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ସର୍ଵଗନ୍ଧା ଵିଶାଂପତେ। ରସାଶ୍ଚ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ର ନ ତଥା ସ୍ଵାଦୁଯୋଗିନଃ
ବିଶମ୍ପତି, ସେ ସମୟରେ ସବୁ ଗନ୍ଧ ଏତେ ମନୋହର ହେବ ନାହିଁ; ରସମାନେ, ମନୁଷ୍ୟସିଂହ, ପୂର୍ବର ଭଳି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ।
ବହୁପ୍ରଜା ହ୍ରସ୍ଵଦେହା ଶୀଲାଚାରଵିଵର୍ଜିତାଃ। ମୁଖେଭଗାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ରାଜନ୍ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ସେ ସମୟରେ ଅନେକ ନାରୀ ହେବେ, ଛୋଟ ଶରୀର, ଶୀଳ ଓ ଆଚାର ନଥିବା, ମୁହଁରେ ଭାଗ ହୋଇ ରହିବେ, ରାଜନ୍, ଯୁଗର ଶେଷରେ।
ଅଟ୍ଟଶୂଲା ଜନପଦାଃ ଶିଵଶୂଲାଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥାଃ। କେଶଶୂଲାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ରାଜନ୍ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ଗ୍ରାମଗୁଡିକୁ ହସର ଚିହ୍ନ ରହିବ, ଚଉଁରସ ହସରେ ଭରି ଯିବ, ନାରୀମାନେ, ରାଜନ୍, ଯୁଗର ଶେଷରେ କେଶର ଚିହ୍ନ ରହିବ।
ଅଲ୍ପକ୍ଷୀରାସ୍ତଥା ଗାଵୋ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଜନାଧିପ। ଅଲ୍ପପୁଷ୍ପଫଲାଶ୍ଚାପି ପାଦପା ବହୁଵାଯସାଃ
ଗାଁମାନେ ଅଳ୍ପ ଦୁଧ ଦେବେ, ଜନାଧିପ, ଗଛମାନେ ଅଳ୍ପ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେବେ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ରହିବ।
ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯାନୁଲିପ୍ତାନାଂ ତଥା ମିଥ୍ଯାଭିଶଂସିନାମ୍। ନୃପାଣାଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏମନ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବେ, ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାରେ ଲିପ୍ତ ଓ ମିଥ୍ୟା ଦାବି କରିଥିବା, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ।
ଲୋଭମୋହପରୀତାଶ୍ଚ ମିଥ୍ଯାଧର୍ମଧ୍ଵଜାଵୃତାଃ। ଭିକ୍ଷାର୍ଥଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ଚଞ୍ଚୂର୍ଯନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜୈର୍ଦିଶଃ
ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ମିଥ୍ୟା ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ଧରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଭ୍ରମଣ କରିବେ, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ।
କରାଭାରଭଯାଦ୍ଭୀତା ଗୃହସ୍ଥାଃ ପରିମୋଷକାଃ। ମୁନିଚ୍ଛଦ୍ମାକୃତିଚ୍ଛନ୍ନା ଵାଣିଜ୍ଯମୁପଭୁଞ୍ଜତେ
କର ଓ ଭୟରେ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଚୋର ହେବେ; ମୁନିର ଭଳି ଅବତାର ଧରି, ବ୍ୟବସାୟ କରିବେ।
ମିତ୍ଯା ଚ ନଖରୋମାଣି ଧାରଯନ୍ତି ତଦା ଦ୍ଵିଜାଃ। ଅର୍ଥଲୋଭାନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଵୃଥା ଚ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ସେ ସମୟରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ନଖ ଓ କେଶକୁ ଭୁଲରେ ରଖିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଅନ୍ୟଥା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଧନ ଲୋଭରେ ଏହି କାମ କରନ୍ତି।
ଆଶ୍ରମେଷୁ ଵୃଥାଚାର ପାରପା ଗୁରୁତଲ୍ପଗାଃ। ଐହଲୌକିକମୀହନ୍ତେ ମାଂସଶୋଣିତଵର୍ଧନମ୍
ଆଶ୍ରମଗୁଡିକରେ ନିଜର ଆଚରଣ ଭୁଲ ହୋଇଯାଏ; କିଏ ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, କିଏ ଗୁରୁଙ୍କର ଶୟନକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ; ସମସ୍ତେ ଏହି ଜଗତର ଲାଭ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚାହାନ୍ତି।
ପାରଲୌକିକକାର୍ଯେଷୁ ପ୍ରମତ୍ତା ଭୃଶନାସ୍ତିକାଃ'। ବହୁପାଷଣ୍ଡସଂକୀର୍ଣାଃ ପରାନ୍ନଗୁଣଵାଦିନଃ। ଆଶ୍ରମା ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ର ନ ଭଵନ୍ତି ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ପରଲୋକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାମରେ ସମସ୍ତେ ଅସାବଧାନ ଓ ଅଧିକ ଅନାସ୍ଥାବାନ୍; ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଅପସନ୍ଦା ଭାବରେ ଭରିଯାନ୍ତି, ପର ଖାଦ୍ୟର ଗୁଣକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଯୁଗର ଶେଷରେ ଆଶ୍ରମଗୁଡିକ ଅବସ୍ଥିତ ରହିନାହିଁ।
ଯଥର୍ତୁଵର୍ଷୀ ଭଗଵାନ୍ନ ତଥା ପାକଶାସନଃ। ନ ଚାପି ସର୍ଵଭୀଜାନି ସମ୍ଯଗ୍ରୋହନ୍ତି ଭାରତ
ଯେପରି ଭଗବାନ ବର୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ପାକଶାସନ ଏବେ ଦେଇନାହିଁ; ଏବଂ, ଭାରତ, ସମସ୍ତ ମାନ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅଙ୍କୁରିତ ହେଉନାହିଁ।
ଫଲଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵତ୍ର ପରିହୀଯତେ। ହିଂସାଭିରାମଶ୍ଚ ଜନସ୍ତଥା ସଂପଦ୍ଯତେଽଶୁଚିଃ। ଅଧର୍ମଫଲମତ୍ଯର୍ଥଂ ତଦା ଭଵତି ଚାନଘ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଧର୍ମର ଫଳ ସମସ୍ତଠାରେ କମିଯାଏ; ଲୋକମାନେ ହିଂସାକୁ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଅଶୁଚି ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏହି ସମୟରେ ଅଧର୍ମର ଫଳ ବହୁତ ଅଧିକ ହୋଇଯାଏ, ଅନଘ।
ତଦା ଚ ପୃଥିଵୀପାଲ ଯୋ ଭଵେଦ୍ଧର୍ମସଂଯୁତଃ। ଅଲ୍ପାଯୁଃ ସ ହି ମନ୍ତଵ୍ଯୋ ନ ହି ଧର୍ମୋସ୍ତି କଶ୍ଚନ
ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଏ ସମୟରେ ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ଧର୍ମରେ ଅନୁସୂତି ରଖିଥାଏ, ସେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଭଳି ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏଠି ଧର୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନାହିଁ।
ଭୂଯିଷ୍ଠଂ କୂଟମାନୈଶ୍ଚ ପଣ୍ଯଂ ଵିକ୍ରୀଣତେ ଜନାଃ। ଵଣିଜଶ୍ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ବହୁମାଯା ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ଲୋକମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଭୁଲ ମାପ ଦେଇ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରି କରନ୍ତି; ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ବହୁତ ଚତୁର ଓ ଚଳାକ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଧର୍ମିଷ୍ଠାଃ ପରିହୀଯନ୍ତେ ପାପୀଯାନ୍ଵର୍ଧତେ ଜନଃ। ଧର୍ମସ୍ଯ ବଲହାନିଃ ସ୍ଯାଦଧର୍ମଶ୍ଚ ବଲାଯତେ
ଧର୍ମିକମାନେ କମିଯାନ୍ତି, ଅପଧର୍ମିକମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ଧର୍ମର ଶକ୍ତି କମିଯାଏ, ଅଧର୍ମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଏ।