ମନୁନା ଚ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସଦେଵାସୁରମାନୁପାଃ। ସ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵଲୋକାଶ୍ଚଯଚ୍ଚେଙ୍ଗଂ ଯଚ୍ଚା ନେଙ୍ଗତି
ମନୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା—ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଯାହା ଚଳିଥାଏ ଓ ଅଚଳ ଅଛି।
ତପସା ଚାପି ତୀଵ୍ରେଣ ପ୍ରତିଭାଽସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ନ ଚ ମୋହଂ ଗମିଷ୍ଯତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ମତ୍ସ୍ଯଃ କ୍ଷଣେନାଦର୍ଶନଂ ଗତଃ
ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବେ; ମୋର କୃପାରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଭ୍ରମରେ ପଡିବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି କହି ମାଛ ମୁଁତା ହେଲା।
ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚାପି ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ସ୍ଵଯମ୍। ପ୍ରମୂଢୋଽଭୂତ୍ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ତପସ୍ତେପେ ମହତ୍ତତଃ
ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ନିଜେ ଅସ୍ତିର ହେଇଗଲେ ଓ ବଡ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତପସା ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽଥ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ। ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ମନୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯଥାଵଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ବଡ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ମନୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ବରତବଂଶୀ।
ଇତ୍ଯେତନ୍ମାତ୍ସ୍ଯକଂ ନାମ ପୁରାଣଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍। ଆଖ୍ଯାନମିଦମାଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ମଯା
ଏହି ମାଛ ନାମକ ପୁରାଣର କଥା ଏଠି ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ କହାଯାଇଛି; ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ମୁଁ କହିଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମନୋଶ୍ଚରିତମାଦିତଃ। ସ ସୁଖୀ ସର୍ଵପୂର୍ଣାର୍ଥଃ ସର୍ଵଲୋକମିଯାନ୍ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦିନେ ଦିନେ ମନୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭରୁ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ଲାଭ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ତତଃ ସ ପୁନରେଵାଥ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ତପସ୍ଵିନମ୍। ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯୋପେତୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବଡ ଭଦ୍ରତା ସହିତ ତପସ୍ବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ନୈକେ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ମହାମୁନେ। ନ ଚାପୀହ ସମଃ କଶ୍ଚିଦାଯୁଷ୍ମାନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ତଵ
ମହାମୁନି, ତୁମେ ଅନେକ ଯୁଗ ସହସ୍ରର ଶେଷ ଦେଖିଛ, ଏଠି କେହି ତୁମର ଆୟୁରେ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଷ୍ଠିନମ୍। ନ ତେଽସ୍ତି ସଦୃଶଃ କଶ୍ଚିଦାଯୁଷା ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତମ
ବ୍ରହ୍ମା, ପରମେଷ୍ଠୀ ଭଳି ମହାତ୍ମା ଛଡି, ତୁମର ଆୟୁରେ ସମାନ କେହି ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଥାଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଦେଵଦାନଵଵର୍ଜିତେ। ତ୍ଵମେଵ ପ୍ରଲଯେ ଵିପ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପତିଷ୍ଠସେ
ଏହି ଲୋକରେ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ନ ଥିବା ସମୟରେ, ପ୍ରଳୟବେଳାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଏକା ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ।
ପ୍ରଲଯେ ଚାପି ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ଚ ପିତାମହେ। ତ୍ଵମେକଃ ସୃଜ୍ଯମାନାନି ଭୂତାନୀହ ପ୍ରପଶ୍ଯସି
ପ୍ରଳୟ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ ଓ ପିତାମହ ଜାଗିଲେ, ତୁମେ ଏକା ଏଠି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଦେଖିଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଵିଧାନି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଯଥାଵତ୍ପରମେଷ୍ଠିନା। ଵାଯୁଭୂତା ଦିଶଃ କୃତ୍ଵା ଵିକ୍ଷିପ୍ଯାପସ୍ତତସ୍ତତଃ
ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାର୍ଷି, ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ନିୟମରେ, ଦିଗକୁ ବାୟୁ ଭାବେ କରି, ଜଳକୁ ଏଠି ଉଠି ଉଠି ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରି ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି।
ତ୍ଵଯା ଲୋକଗୁରୁଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ। ଆରାଧିତୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ପରେଣ ସମାଧିନା
ତୁମେ, ଦ୍ବିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଗୁରୁ ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନରେ ଆରାଧନା କରିଛ।
ସ୍ଵପ୍ରମାଣମଥୋ ଵିପ୍ର ତ୍ଵଯା କୃତମନେକଶଃ। ଘୋରେଣାଵିଶ୍ଯ ତପସା ଵେଧସୋ ନିର୍ଜିତାସ୍ତ୍ଵଯା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନେକ ଥର ପ୍ରମାଣିତ କରିଛ; ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛ।
ନାରାଯଣାଙ୍କପ୍ରଖ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସାଂପରାଯେଽତିପଠ୍ଯସେ
ସଂପ୍ରତି ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଭଗଵାନନେକଶଃ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵଯା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍। କର୍ଣିକୋଦ୍ଧରଣଂ ଦିଵ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କାମରୂପିଣଃ। ରତ୍ନାଲଂକାରଯୋଗାଭ୍ଯାଂ ଦୃଗ୍ଭ୍ଯାଂ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା ପୁରା
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଅନେକ ଥର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କମଳ ଉତ୍ତଳନ କରିଛନ୍ତି; ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ଏହି କାମରୂପୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଛ।
ତସ୍ମାତ୍ତଵାନ୍ତକୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଜରା ଵା ଦେହନାଶିନୀ। ନ ତ୍ଵାଂ ଵିଶତି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ତେଣୁ, ବିଦ୍ୱଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୟାରେ, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଯେଉଁଠାରେ ଦେହ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଛୁଇଁପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଦା ନୈଵ ରଵିର୍ନାଗ୍ନିର୍ନ ଵାଯୁର୍ନ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ। ନୈଵାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ନୈଵୋର୍ଵୀ ଶେଷଂ ଭଵତି କିଂଚନ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ପବନ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିନଥାଏ—
ତସ୍ମିନ୍ନେକାର୍ଣଵେ ଲୋକେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ। ନଷ୍ଟେ ଦେଵାସୁରଗଣେ ସମୁତ୍ସନ୍ନମହୋରଗେ
ସେ ଏକ ଅସୀମ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଦେବତା ଓ ଅସୁର ଦଳ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ମହା ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି—
ଶଯାନମମିତାତ୍ମାନଂ ପଦ୍ମେ ପଦ୍ମନିକେତନମ୍। ତ୍ଵମେକଃ ସର୍ଵଭୂତେଶଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପତିଷ୍ଠସି
ସେତେବେଳେ, ତୁମେ ଏକା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ, ଅସୀମ ଆତ୍ମା, ପଦ୍ମ ଉପରେ ଶୟାନ ଓ ପଦ୍ମ ନିବାସୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ଯାଉଛ।
ଏତତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତଃ ସର୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତସ୍ମାଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ସର୍ଵାଂହେତ୍ଵାତ୍ମିକାଂ କଥାଂ
ଏହି ସବୁ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା, ବିଦ୍ୱଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାଇଥିଲା; ତେଣୁ, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମଠାରୁ ସମସ୍ତ କାହାଣୀ ଏବଂ ତାହାର କାରଣ ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ।
ଅନୁଭୂତଂ ହି ବହୁଶସ୍ତ୍ଵଯୈକେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ନ ତେଽସ୍ତ୍ଯଵିଦିତଂ କିଂଚିତ୍ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ନିତ୍ଯଦା
ବିଦ୍ୱଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏକା ଅନେକ ଅନୁଭବ କରିଛ; ସମସ୍ତ ଜଗତରେ କେବେଉ ତୁମ ପାଖରେ ଅଜଣା କିଛି ନାହିଁ।
ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ନମସ୍କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂଭୁଵେ। ପୁରୁଷାଯ ପୁରାଣାଯ ଶାଶ୍ଵତାଯାଵ୍ଯଯାଯ ଚ। ଅଵ୍ଯକ୍ତାଯ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମାଯ ନିର୍ଗୁଣାଯ ଗୁଣାତ୍ମନେ
ଏବେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅବିନାଶୀ, ଅପ୍ରକାଶ, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଗୁଣହୀନ ଏବଂ ଗୁଣର ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତୁମକୁ କାହାଣୀ କହିବି।
ଯ ଏଷ ପୃଥୁଦୀର୍ଘାକ୍ଷଃ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦନଃ। ଏଷ କର୍ତା ଵିକର୍ତା ଚ ଭୂତାତ୍ମା ଭୂତକୃତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ଏହି ପୀତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା, ବିଶାଳ ଓ ଦୀର୍ଘ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବିନାଶକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରଭୁ।
ଅଚିନ୍ତ୍ଯଂ ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମିତି ଚୋଚ୍ଯତେ। ଅନାଦିନିଧନଂ ଭୂତଂ ଵିଶ୍ଵମଵ୍ଯଯମକ୍ଷଯମ୍
ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ଅବିନାଶୀ, ଅକ୍ଷୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ।
ଏଷ କର୍ତା ନ କ୍ରିଯତେ କାରଣଂ ଚାପି ପୌରୁଷେ। କୋ ହ୍ଯେନଂ ପରୁଷଂ ଵେତ୍ତି ଦେଵା ଅପି ନ ତଂ ପୌରଷେ
ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କିନ୍ତୁ କେହି ସେକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିନାହିଁ; ସେ କାରଣ, କିନ୍ତୁ ମାନବୀୟ ଉପାୟରେ ନୁହେଁ। ସେକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପରେ ଜାଣିନାହିଁ।
ସର୍ଵମାଶ୍ଚର୍ଯମେଵୈତନ୍ନିର୍ଵୃତ୍ତଂ ରାଜସତ୍ତମ। ଆଦିତୋ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ର କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଜଗତଃ କ୍ଷଯେ
ଏହି ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଆରମ୍ଭରୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ବିନାଶ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା।
ଚତ୍ଵାର୍ଯାହୁଃ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତତ୍କୃତଂ ଯୁଗମ୍। ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ତଥାଵିଧଃ
ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଦ୍ୱାରା କୃତଯୁଗ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଏହି ସମାନ ମାପର।
ଵୀଣି ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତ୍ରେତାଯୁଗମିହୋଚ୍ଯତେ। ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ତତଃ ପରଂ
ଏଠାରେ, ତ୍ରେତାଯୁଗ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂର୍ବର ସମାନ ମାପର।
ତଥା ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵାପରଂ ପରିମାଣତଃ। ତସ୍ଯାପି ଦ୍ଵିଶତୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ତଥାଵିଧଃ
ସେହିପରି, ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ମାପରେ ରହିଛି; ଏହାର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦୁଇ ଶତ ବର୍ଷ ଏବଂ ସମାନ ପ୍ରକାରର।