ସ ତତାର ତଯା ନାଵା ସମୁଦ୍ରଂ ମନୁଜେଶ୍ଵର। ନୃତ୍ଯମାନମିଵୋର୍ମୀଭିର୍ଗର୍ଜମାନମିଵାମ୍ଭସା
ସେ ନୌକା ଦ୍ୱାରା, ମନୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲା ଏବଂ ଜଳ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।
କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣା ମହାଵାତୈଃ ସା ନୌସ୍ତସ୍ମିନ୍ମହୋଦଧୌ। ଘୂର୍ଣତେ ଚପଲେଵ ସ୍ରୀ ମତ୍ତା ପରପୁରଂଜଯ
ସେହି ବଡ଼ ସାଗରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନରେ ନୌକା ଏକ ମଦାଳି ଅସ୍ଥିର ଜନାନୀ ପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲା, ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ନୈଵ ଭୂମିର୍ନ ଚ ଦିଶଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଵା ଚକାଶିରେ। ସର୍ଵଂ ସଲିଲମେଵାସୀତ୍ଖଂ ଦ୍ଯୌଶ୍ଚ ନରପୁଙ୍ଗଵ
ନ ଭୂମି, ନ ଦିଶା, ନ ଉପଦିଶା ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସବୁଠି ଜଳ ଥିଲା, ଏବଂ ଆକାଶ ମାତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵଂଭୂତେ ତଦା ଲୋକେ ସଂକୁଲେ ଭରତର୍ଷଭ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁର୍ମତ୍ସ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏଭଳି ବିଶ୍ୱରେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭିଡ଼ ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟରେ, ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁ ଏବଂ ମାଛ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।
ଏଵଂ ବହୂନ୍ଵର୍ଷଗଣାଂସ୍ତାଂ ନାଵଂ ସୋଽଥ ମତ୍ସ୍ଯକଃ। ଚକର୍ଷାତନ୍ଦ୍ରିତୋ ରାଜଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ସଲିଲସଂଚଯେ
ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି, ରାଜା, ମାଛ ଅବିରତ ଏହି ନୌକାକୁ ଜଳରାଶି ମଧ୍ୟରେ ଟାଣିଥିଲେ।
ତତୋ ହିମଵତଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ଯତ୍ପରଂ ଭରତର୍ଷଭ। ତତ୍ରାକର୍ଷତ୍ତତୋ ନାଵଂ ସ ମତ୍ସ୍ଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ତାପରେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାଛ ନୌକାକୁ ହିମାଳୟର ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଶିଂଗକୁ ଟାଣିଦେଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ମତ୍ସ୍ଯସ୍ତାନୃଷୀନ୍ପ୍ରହସଞ୍ଶନୈଃ। ଅସ୍ମିନ୍ହିମଵତଃ ଶୃଙ୍ଗେ ନାଵଂ ବଧ୍ନୀତ ମାଚିରମ୍
ଏବେ ମାଛ ହସି ହସି ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ଏହି ହିମାଳୟର ଶିଂଗରେ ନୌକାକୁ ଶୀଘ୍ର ବାନ୍ଧିଦିଅ।’
ସା ବଦ୍ଧା ତତ୍ର ତୈସ୍ତୂର୍ଣମୃଷିଭିର୍ଭରତର୍ଷଭ। ନୌର୍ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୃଙ୍ଗେ ହିମଵତସ୍ତଦା
ତାପରେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋଷିମାନେ ମାଛର କଥା ଶୁଣି ଶୀଘ୍ର ନୌକାକୁ ହିମାଳୟର ଶିଂଗରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ତଚ୍ଚ ନୌବନ୍ଧନଂ ନାମ ଶୃଙ୍ଗଂ ହିମଵତଃ ପରମ୍। ଖ୍ଯାତମଦ୍ଯାପି କୌନ୍ତେଯ ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଭରତର୍ଷଭ
ହିମାଳୟର ଏହି ଶୃଙ୍ଗକୁ 'ନଉବନ୍ଧନ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ନାମ ଆଜିଯାଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି କଥା ଜାଣି ରଖ, ବରତବଂଶୀ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦନିମିଷସ୍ତାନୃଷୀନ୍ସହିତସ୍ତଦା। ଅହଂ ପ୍ରଜାପତିର୍ବ୍ରହ୍ମା ମତ୍ପରଂ ନାଧିଗମ୍ଯତେ। ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣ ଯୂଯଂ ଚ ମଯାଽସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷିତା ଭଯାତ୍
ତାପରେ ନିମିଷ ନାମକ ଜଗା ରୁଷିମାନେ ସହିତ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା। ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା କେହି ପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ମାଛ ରୂପେ ତୁମମାନେକୁ ଏହି ଭୟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛି।'
ମନୁନା ଚ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସଦେଵାସୁରମାନୁପାଃ। ସ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵଲୋକାଶ୍ଚଯଚ୍ଚେଙ୍ଗଂ ଯଚ୍ଚା ନେଙ୍ଗତି
ମନୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା—ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଯାହା ଚଳିଥାଏ ଓ ଅଚଳ ଅଛି।
ତପସା ଚାପି ତୀଵ୍ରେଣ ପ୍ରତିଭାଽସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ନ ଚ ମୋହଂ ଗମିଷ୍ଯତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ମତ୍ସ୍ଯଃ କ୍ଷଣେନାଦର୍ଶନଂ ଗତଃ
ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବେ; ମୋର କୃପାରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଭ୍ରମରେ ପଡିବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି କହି ମାଛ ମୁଁତା ହେଲା।
ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚାପି ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ସ୍ଵଯମ୍। ପ୍ରମୂଢୋଽଭୂତ୍ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ତପସ୍ତେପେ ମହତ୍ତତଃ
ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ନିଜେ ଅସ୍ତିର ହେଇଗଲେ ଓ ବଡ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତପସା ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽଥ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ। ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ମନୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯଥାଵଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ବଡ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ମନୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ବରତବଂଶୀ।
ଇତ୍ଯେତନ୍ମାତ୍ସ୍ଯକଂ ନାମ ପୁରାଣଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍। ଆଖ୍ଯାନମିଦମାଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ମଯା
ଏହି ମାଛ ନାମକ ପୁରାଣର କଥା ଏଠି ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ କହାଯାଇଛି; ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ମୁଁ କହିଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମନୋଶ୍ଚରିତମାଦିତଃ। ସ ସୁଖୀ ସର୍ଵପୂର୍ଣାର୍ଥଃ ସର୍ଵଲୋକମିଯାନ୍ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦିନେ ଦିନେ ମନୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭରୁ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ଲାଭ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ତତଃ ସ ପୁନରେଵାଥ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ତପସ୍ଵିନମ୍। ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯୋପେତୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବଡ ଭଦ୍ରତା ସହିତ ତପସ୍ବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ନୈକେ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ମହାମୁନେ। ନ ଚାପୀହ ସମଃ କଶ୍ଚିଦାଯୁଷ୍ମାନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ତଵ
ମହାମୁନି, ତୁମେ ଅନେକ ଯୁଗ ସହସ୍ରର ଶେଷ ଦେଖିଛ, ଏଠି କେହି ତୁମର ଆୟୁରେ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଷ୍ଠିନମ୍। ନ ତେଽସ୍ତି ସଦୃଶଃ କଶ୍ଚିଦାଯୁଷା ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତମ
ବ୍ରହ୍ମା, ପରମେଷ୍ଠୀ ଭଳି ମହାତ୍ମା ଛଡି, ତୁମର ଆୟୁରେ ସମାନ କେହି ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଥାଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଦେଵଦାନଵଵର୍ଜିତେ। ତ୍ଵମେଵ ପ୍ରଲଯେ ଵିପ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପତିଷ୍ଠସେ
ଏହି ଲୋକରେ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ନ ଥିବା ସମୟରେ, ପ୍ରଳୟବେଳାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଏକା ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ।
ପ୍ରଲଯେ ଚାପି ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ଚ ପିତାମହେ। ତ୍ଵମେକଃ ସୃଜ୍ଯମାନାନି ଭୂତାନୀହ ପ୍ରପଶ୍ଯସି
ପ୍ରଳୟ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ ଓ ପିତାମହ ଜାଗିଲେ, ତୁମେ ଏକା ଏଠି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଦେଖିଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଵିଧାନି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଯଥାଵତ୍ପରମେଷ୍ଠିନା। ଵାଯୁଭୂତା ଦିଶଃ କୃତ୍ଵା ଵିକ୍ଷିପ୍ଯାପସ୍ତତସ୍ତତଃ
ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାର୍ଷି, ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ନିୟମରେ, ଦିଗକୁ ବାୟୁ ଭାବେ କରି, ଜଳକୁ ଏଠି ଉଠି ଉଠି ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରି ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି।
ତ୍ଵଯା ଲୋକଗୁରୁଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ। ଆରାଧିତୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ପରେଣ ସମାଧିନା
ତୁମେ, ଦ୍ବିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଗୁରୁ ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନରେ ଆରାଧନା କରିଛ।
ସ୍ଵପ୍ରମାଣମଥୋ ଵିପ୍ର ତ୍ଵଯା କୃତମନେକଶଃ। ଘୋରେଣାଵିଶ୍ଯ ତପସା ଵେଧସୋ ନିର୍ଜିତାସ୍ତ୍ଵଯା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନେକ ଥର ପ୍ରମାଣିତ କରିଛ; ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛ।
ନାରାଯଣାଙ୍କପ୍ରଖ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସାଂପରାଯେଽତିପଠ୍ଯସେ
ସଂପ୍ରତି ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଭଗଵାନନେକଶଃ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵଯା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍। କର୍ଣିକୋଦ୍ଧରଣଂ ଦିଵ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କାମରୂପିଣଃ। ରତ୍ନାଲଂକାରଯୋଗାଭ୍ଯାଂ ଦୃଗ୍ଭ୍ଯାଂ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା ପୁରା
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଅନେକ ଥର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କମଳ ଉତ୍ତଳନ କରିଛନ୍ତି; ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ଏହି କାମରୂପୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଛ।
ତସ୍ମାତ୍ତଵାନ୍ତକୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଜରା ଵା ଦେହନାଶିନୀ। ନ ତ୍ଵାଂ ଵିଶତି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ତେଣୁ, ବିଦ୍ୱଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୟାରେ, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଯେଉଁଠାରେ ଦେହ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଛୁଇଁପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଦା ନୈଵ ରଵିର୍ନାଗ୍ନିର୍ନ ଵାଯୁର୍ନ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ। ନୈଵାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ନୈଵୋର୍ଵୀ ଶେଷଂ ଭଵତି କିଂଚନ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ପବନ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିନଥାଏ—
ତସ୍ମିନ୍ନେକାର୍ଣଵେ ଲୋକେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ। ନଷ୍ଟେ ଦେଵାସୁରଗଣେ ସମୁତ୍ସନ୍ନମହୋରଗେ
ସେ ଏକ ଅସୀମ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଦେବତା ଓ ଅସୁର ଦଳ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ମହା ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି—
ଶଯାନମମିତାତ୍ମାନଂ ପଦ୍ମେ ପଦ୍ମନିକେତନମ୍। ତ୍ଵମେକଃ ସର୍ଵଭୂତେଶଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପତିଷ୍ଠସି
ସେତେବେଳେ, ତୁମେ ଏକା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ, ଅସୀମ ଆତ୍ମା, ପଦ୍ମ ଉପରେ ଶୟାନ ଓ ପଦ୍ମ ନିବାସୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ଯାଉଛ।